پرش به محتوای اصلی
لوگوی سفید سیاه
سلامت مردان

بزرگی خوش خیم پروستات؛ علائم، تشخیص و گزینه های درمان

بزرگی خوش خیم پروستات می تواند جریان ادرار را ضعیف کند یا باعث تکرر، بیداری شبانه و تخلیه ناقص مثانه شود. اندازه غده در سونوگرافی در کنار شدت علائم، مقدار ادرار باقی مانده و احتمال عوارض بررسی می شود. علائم خفیف ممکن است با پیگیری دوره ای مدیریت شوند و علائم آزاردهنده یا عوارض به ارزیابی برای دارو یا جراحی نیاز دارند. ناتوانی ناگهانی در دفع ادرار نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

راهنمابرای: عمومیبزرگسالان
بزرگی خوش خیم پروستات؛ علائم، تشخیص و گزینه های درمان
بزرگی خوش خیم پروستات؛ علائم، تشخیص و گزینه های درمان
فهرست مطالب(6 عنوان)

بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) رشد غیرسرطانی بافت پروستات است که با افزایش سن شایع تر می شود. وقتی این رشد مسیر خروج ادرار از مثانه را تنگ کند، ممکن است جریان ادرار ضعیف شود، دفع با مکث شروع شود یا شب ها برای ادرار از خواب بیدار شوید. اگر سونوگرافی از بزرگی پروستات خبر داده، برای تصمیم درباره درمان باید اثر علائم بر زندگی، نحوه تخلیه مثانه و وجود عوارض را همراه با اندازه غده بررسی کرد.

#بزرگی خوش خیم پروستات چگونه روی ادرار اثر می گذارد؟

پروستات زیر مثانه و دور ابتدای مجرای ادرار قرار دارد. مجرای ادرار لوله ای است که ادرار را از مثانه به بیرون می رساند. رشد بافت در این ناحیه می تواند خروج ادرار را دشوار کند و مثانه برای تخلیه به فشار بیشتری نیاز داشته باشد. گاهی پس از دفع، مقداری ادرار در مثانه می ماند و در بعضی افراد همین اختلال به عفونت های تکراری یا سنگ مثانه می انجامد.

علت دقیق رشد بافت برای هر فرد روشن نیست. افزایش سن، سابقه خانوادگی بزرگی خوش خیم و بعضی وضعیت ها مانند چاقی و دیابت نوع ۲ با احتمال بیشتر این مشکل همراه اند. تغییرات هورمونی مرتبط با سن هم ممکن است نقش داشته باشند. در فرد جوان تر با علائم ادراری، شرح حال و آزمایش های اولیه کمک می کنند علت های دیگر هم بررسی شوند.

بزرگی خوش خیم، التهاب پروستات و سرطان سه وضعیت جداگانه اند و بعضی نشانه هایشان همپوشانی دارد. راهنمای سلامت پروستات نشان می دهد یک علامت ادراری از چه مسیرهایی ممکن است بررسی شود. وقتی شواهد به نفع بزرگی خوش خیم باشند، سؤال بعدی این است که بافت بزرگ شده تا چه حد بر دفع ادرار و زندگی روزمره اثر گذاشته است.

#کدام علائم با بزرگی پروستات دیده می شوند؟

علائم ممکن است هنگام دفع ادرار یا در فاصله میان دو بار ادرار کردن خودشان را نشان دهند. توضیح اینکه دقیقا در کدام مرحله مشکل دارید، برای پزشک از گفتن عبارت کلی «مشکل پروستات» اطلاعات بیشتری دارد.

  • هنگام دفع ممکن است برای شروع چند لحظه صبر کنید، جریان ضعیف یا قطع و وصل شود، یا برای ادامه دفع زور بزنید.
  • پس از دفع ممکن است حس کنید مثانه هنوز خالی نشده یا کمی بعد دوباره به دستشویی برگردید. اندازه گیری ادرار باقی مانده به روشن شدن علت این احساس کمک می کند.
  • در فاصله میان دفعات ممکن است بیشتر از معمول به دستشویی بروید، ناگهان نیاز شدید به دفع پیدا کنید یا چند بار در شب بیدار شوید.

در بررسی علائم ادراری مردان، مشکلات مثانه و وجود عفونت هم می توانند مطرح باشند. برای نمونه، اگر مدت ها جریان ادرارتان ضعیف بوده و حالا سوزش یا تب تازه اضافه شده، زمان شروع این تغییر را جداگانه بگویید. این اطلاعات کمک می کند پزشک علامت تازه را مستقل از بزرگی شناخته شده بررسی کند.

#چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

  • اگر ناگهان اصلا نمی توانید ادرار کنید، به اورژانس بروید. این وضعیت «احتباس حاد ادرار» نام دارد و ممکن است با درد و احساس پری شدید زیر شکم همراه باشد.
  • اگر سوزش یا تکرر همراه تب و لرز دارید یا دچار درد شدید زیر شکم شده اید، برای ارزیابی فوری اقدام کنید. در صورت بدحالی شدید یا قطع دفع ادرار، مستقیم به اورژانس بروید.
  • اگر خون قابل مشاهده در ادرار دیده اید، سریع برای ارزیابی اقدام کنید. این موضوع حتی وقتی خونریزی یک بار رخ داده و قطع شده، ارزش پیگیری دارد.

#عدد سونوگرافی برای تصمیم درمان چه معنایی دارد؟

اندازه پروستات در گزارش سونوگرافی یک داده برای تصمیم گیری است. بعضی افراد با پروستات بزرگ علائم کمی دارند و بعضی با افزایش اندازه کمتر، جریان ضعیف یا احساس تخلیه ناقص را تجربه می کنند. پزشک حجم غده را کنار پاسخ مثانه به تخلیه و اثر علائم بر خواب، کار و رفت و آمد می سنجد.

گزارش ممکن است علاوه بر حجم پروستات، مقدار ادرار باقی مانده پس از دفع را ثبت کرده باشد. این دو عدد به دو پرسش متفاوت جواب می دهند. اولی اندازه غده را نشان می دهد و دومی وضعیت تخلیه مثانه در زمان بررسی را. باقی ماندن ادرار می تواند به تنگی مسیر خروج یا ضعف انقباض مثانه مربوط باشد. وقتی لازم باشد، پزشک نتیجه را با آزمایش های دیگر یا اندازه گیری دوباره بررسی می کند.

مثلا دو نفر با حجم مشابه ممکن است به دو مسیر برسند. کسی که علائم خفیف دارد و بررسی اولیه از تخلیه مناسب مثانه خبر می دهد، ممکن است با پیگیری دوره ای شروع کند. کسی که جریان ضعیف خواب و کارش را مختل کرده یا عفونت های تکراری و مشکل تخلیه دارد، ممکن است به بررسی و درمان فعال تری نیاز داشته باشد.

#پزشک چگونه نقش بزرگی پروستات را بررسی می کند؟

ارزیابی با سؤال درباره شروع و شدت علائم، سابقه عفونت، بیماری های زمینه ای و داروهایی که مصرف می کنید آغاز می شود. در ویزیت سلامت مردان، بگویید کدام علامت بیشترین اثر را بر خواب و کارتان گذاشته است. اگر برای ادرار شبانه بیدار می شوید، چند روز ساعت و تعداد دفعات دفع و زمان نوشیدن مایعات را یادداشت کنید.

  • شرح حال و معاینه به پزشک کمک می کنند بزرگی احتمالی غده و علت های دیگر علائم را بررسی کند. گاهی پرسشنامه کوتاهی برای ثبت شدت علائم و مقایسه آنها در پیگیری استفاده می شود.
  • آزمایش ادرار می تواند نشانه هایی از عفونت یا خون را مشخص کند. پزشک با توجه به جواب تصمیم می گیرد آیا بررسی دیگری لازم است.
  • اندازه گیری جریان ادرار و ادرار باقی مانده در صورت نیاز نشان می دهد ادرار با چه سرعتی خارج می شود و چه مقدار در مثانه می ماند. جریان کم در انسداد مسیر و در ضعف عملکرد مثانه هم دیده می شود.
  • سونوگرافی یا آزمایش خون بر اساس یافته ها درخواست می شوند. به عنوان نمونه، اگر نتیجه بر تصمیم درمان اثر بگذارد، پزشک ممکن است حجم غده را اندازه بگیرد یا درباره آزمایش PSA، یعنی اندازه گیری پروتئینی که پروستات می سازد، با شما صحبت کند.

اگر داروی نسخه ای، مکمل یا داروی سرماخوردگی بدون نسخه می خورید، نام آنها را همراه داشته باشید. بعضی ترکیبات ضداحتقان و آنتی هیستامین ها می توانند ادرار کردن را دشوارتر کنند. برای انتخاب داروی جایگزین با پزشک یا داروساز مشورت کنید و تغییر داروهای تجویزشده را با پزشک هماهنگ کنید.

#چه زمانی پیگیری کافی است و چه زمانی درمان لازم می شود؟

#پیگیری برنامه دار برای علائم کم آزار

اگر علائم کم آزار باشند و پزشک عارضه ای پیدا نکند، پیگیری دوره ای همراه با تنظیم عادت های ادراری و نوشیدن می تواند گزینه مناسبی باشد. پیش از پایان ویزیت، زمان بازبینی و علامت هایی را که باید زودتر گزارش دهید مشخص کنید. اگر شب ها بیشتر بیدار می شوید، می توانید نوشیدنی های نزدیک خواب را به ساعت های زودتر منتقل کنید و ببینید کاهش چای پررنگ یا قهوه در عصر چه اثری دارد. هدف، تغییر زمان نوشیدن و ثبت اثر آن است. مقدار مایعات روزانه را با توجه به نیاز بدنتان و توصیه پزشک تنظیم کنید.

در پیگیری، مقایسه یک هفته با هفته ای دیگر مفیدتر از قضاوت بر اساس یک شب بد است. اگر با جابه جایی ساعت نوشیدن، بیداری شبانه کمتر شد ولی جریان ادرار همچنان ضعیف است، هر دو نتیجه را جداگانه گزارش کنید. در صورت بیشتر شدن زور زدن، طولانی شدن دفع یا عفونت تکراری، برای جلو انداختن ارزیابی با پزشک تماس بگیرید.

#دارو برای علائم آزاردهنده یا خطر بیشتر پیشرفت

انتخاب دارو به هدف درمان، شرایط فرد و احتمال عوارض بستگی دارد. داروهای گروه آلفابلوکر با شل کردن عضلات اطراف پروستات و گردن مثانه می توانند جریان ادرار و بعضی علائم را زودتر بهتر کنند. سرگیجه، افت فشار هنگام برخاستن و در بعضی انواع، تغییر در انزال از عوارض احتمالی اند. اگر فشار خون پایین، سابقه زمین خوردن یا عمل آب مروارید پیش رو دارید، پیش از انتخاب دارو به پزشک بگویید. با این داروها ممکن است دفع راحت تر شود، حتی وقتی حجم پروستات در سونوگرافی تغییری نکرده باشد.

گروهی دیگر، مهارکننده های ۵ آلفا ردوکتاز، به تدریج حجم پروستات را کم می کنند و برای بعضی افراد با پروستات بزرگ تر و خطر بالاتر پیشرفت مناسب اند. اثر آنها معمولا طی چند ماه ظاهر می شود و در افراد مناسب می توانند احتمال احتباس ادرار یا نیاز به جراحی را کاهش دهند. تغییر میل جنسی، نعوظ یا انزال ممکن است رخ دهد. برای برخی افراد، پزشک ترکیب دو گروه را بررسی می کند. اگر بعد از شروع درمان با سرگیجه یا عارضه آزاردهنده روبه رو شدید، آن را به پزشک گزارش کنید تا درباره ادامه یا تغییر درمان تصمیم بگیرد.

#مداخله یا جراحی برای علائم مقاوم یا عوارض

اگر با پیگیری و درمان دارویی علائم آزاردهنده بمانند، یا بزرگی پروستات با احتباس تکرارشونده، عفونت های مکرر مرتبط با اختلال تخلیه، سنگ مثانه یا آسیب ناشی از انسداد همراه باشد، متخصص اورولوژی می تواند مداخله یا جراحی را مطرح کند. گزینه ها از بعضی روش های کم تهاجمی تا جراحی هایی برای بازتر کردن مسیر خروج ادرار را شامل می شوند.

در انتخاب روش، اندازه و شکل پروستات، داروهای رقیق کننده خون، وضعیت سلامت عمومی و ترجیح خودتان اهمیت دارند. درباره احتمال تغییر انزال، نیاز به سوند (لوله موقت تخلیه مثانه) یا درمان دوباره، و زمان بازگشت به فعالیت معمول سؤال کنید. پاسخ این پرسش ها به روش پیشنهادی و شرایط فرد بستگی دارد و بهتر است پیش از تصمیم روشن شود.

اگر حفظ انزال برایتان مهم است، به ویژه اگر قصد فرزندآوری دارید، این موضوع را پیش از انتخاب روش مطرح کنید. احتمال تغییر انزال و میزان بهبود جریان در روش های مختلف فرق دارد. انتخابی که برای فردی با عارضه ناشی از انسداد مناسب است، ممکن است با انتخاب فردی که اولویتش کمتر شدن علائم روزمره است تفاوت داشته باشد.

#برای انتخاب قدم بعد چه اطلاعاتی را آماده کنید؟

گزارش سونوگرافی، جواب آزمایش ادرار در صورت انجام و فهرست داروها را همراه ببرید و یک یا دو هدف مشخص برای درمان بنویسید، مثلا کمتر بیدار شدن در شب یا راحت تر شروع شدن دفع. از پزشک بپرسید آیا مثانه خوب تخلیه می شود، کدام یافته بیشترین تأثیر را بر پیشنهاد درمان دارد و چه زمانی باید نتیجه را دوباره سنجید. اگر پیگیری را انتخاب کردید، همان علامت هایی را که بیشترین اثر را بر زندگی دارند در طول زمان ثبت کنید تا تغییرشان در ویزیت بعد قابل مقایسه باشد.

اگر قرار است دارو یا مداخله ای شروع شود، پیش از ترک ویزیت روشن کنید بهبود مورد انتظار را چگونه بسنجید و برای کدام عارضه با تیم درمان تماس بگیرید. اگر دفع ادرار ناگهان متوقف شد، قدم بعد مراجعه فوری به اورژانس است، حتی اگر قبلا برای پیگیری معمول وقت گرفته باشید.

پرسش‌های متداول

پاسخ کوتاه به سؤال‌هایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو می‌شوند

یک عدد مشخص در سونوگرافی مرز جراحی پروستات است؟
تصمیم جراحی بر پایه مجموعه یافته هاست. پزشک حجم غده را کنار شدت ناراحتی، نحوه تخلیه مثانه، عوارض و پاسخ به درمان های قبلی می سنجد. حجم همچنین می تواند در انتخاب نوع مداخله اثر داشته باشد. اگر در گزارش، حجم به سی سی نوشته شده، هر سی سی برابر یک میلی لیتر است.
آیا بزرگی خوش خیم پروستات و سرطان می توانند همزمان وجود داشته باشند؟
بله. بزرگی خوش خیم و سرطان دو بیماری جداگانه اند و ممکن است در یک نفر همزمان دیده شوند. اگر یافته دیگری در معاینه یا آزمایش وجود داشته باشد، پزشک جداگانه ارزیابی می کند آیا بررسی بیشتر برای احتمال سرطان لازم است.
اگر جواب آزمایش ادرار طبیعی باشد ولی جریان ضعیف بماند، چه کنم؟
اگر جریان ضعیف ادامه دارد، نتیجه را همراه شرح علائم به ویزیت ببرید. آزمایش ادرار برای نشانه هایی مثل خون و عفونت مفید است. برای ارزیابی جریان یا تخلیه مثانه ممکن است اندازه گیری های دیگری لازم باشد. اگر دفع ادرار ناگهان قطع شد، به اورژانس بروید.
آیا لازم است برای بیدار شدن شبانه آب روزانه ام را کم کنم؟
می توانید بخشی از نوشیدنی های نزدیک خواب را به ساعت های زودتر منتقل کنید و دفعات بیداری را یادداشت کنید. مقدار کل مایعات را با توجه به تشنگی، وضعیت سلامت و توصیه پزشک تنظیم کنید. اگر بیدار شدن شبانه ادامه دارد، یادداشت زمان نوشیدن و دفع به ارزیابی کمک می کند.
کدام جراحی بزرگی پروستات برای همه بهتر است؟
انتخاب روش به اندازه و شکل غده، علت نیاز به مداخله، وضعیت سلامت و اولویت های شما بستگی دارد. درباره میزان بهبود مورد انتظار، اثر احتمالی بر انزال، مدت احتمالی استفاده از سوند و امکان نیاز به درمان دوباره برای همان روش پیشنهادی سؤال کنید.
منابع علمی این مقاله۳ منبع
  1. ۱

    Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)

    National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

    National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases

  2. ۲

    Diagnostic Evaluation

    EAU Non-neurogenic Male LUTS Guidelines Panel

    European Association of Urology · ۲۰۲۶

  3. ۳

    Disease Management

    EAU Non-neurogenic Male LUTS Guidelines Panel

    European Association of Urology · ۲۰۲۶

تتیم تحریریه سفید سیاه
آشنایی با تحریریه

این مقاله برایتان مفید بود؟

این مقاله را به اشتراک بگذارید

واتساپتلگرام

در حال دریافت دیدگاه‌ها…

در حال مطالعه

شروع مقاله