پرش به محتوای اصلی
لوگوی سفید سیاه
سلامت زنان

ناباروری زنان؛ علت ها، نشانه ها و زمان بررسی

ناباروری زنان با یک یا چند ماه تلاش ناموفق یا یک علامت ظاهری تشخیص داده نمی شود. سن، مدت رابطه بدون پیشگیری و سابقه هر دو شریک تعیین می کنند بررسی چه زمانی شروع شود. شناخت علت های مربوط به تخمک گذاری، لوله ها، رحم و عامل مردانه، همراه با آگاهی از مراحل ارزیابی، کمک می کند با اطلاعات کافی مراجعه کنید و از نتیجه یک آزمایش برداشت قطعی نداشته باشید.

راهنمابرای: عمومی
ناباروری زنان؛ علت ها، نشانه ها و زمان بررسی
ناباروری زنان؛ علت ها، نشانه ها و زمان بررسی
فهرست مطالب(7 عنوان)

ناباروری در تعریف معمول، باردار نشدن پس از ۱۲ ماه رابطه منظم بدون پیشگیری است، اما زمان شروع بررسی می تواند زودتر باشد. زیر ۳۵ سال معمولا پس از ۱۲ ماه و از ۳۵ سالگی پس از ۶ ماه تلاش ناموفق، ارزیابی مطرح می شود؛ در سن بالاتر یا وجود عامل خطر، مراجعه زودتر مناسب است. مشکل باروری می تواند بدون علامت مشخص باشد و بررسی هر دو شریک باید از ابتدا در نظر گرفته شود.

ناباروری زنان یک علت یا نشانه ثابت ندارد. مشکل ممکن است به تخمک گذاری، لوله های رحمی، ساختار رحم یا شرایط دیگری مربوط باشد؛ عامل مردانه یا ترکیبی از عوامل نیز می تواند در باردار نشدن زوج نقش داشته باشد. برای تصمیم درباره مراجعه، سن و مدت تلاش را همراه با سابقه پزشکی در نظر بگیرید، نه فقط نتیجه یک آزمایش یا ظاهر قاعدگی.

#ناباروری زنان دقیقا به چه معناست؟

در تعریف معمول، نرسیدن به بارداری پس از ۱۲ ماه رابطه منظم بدون پیشگیری، ناباروری محسوب می شود. این تعریف برای توصیف یک مشکل بالینی است؛ به معنی غیرممکن بودن بارداری در آینده یا ضرورت شروع فوری یک روش درمانی مشخص نیست.

یک یا چند ماه تلاش ناموفق، به تنهایی برای این نتیجه گیری کافی نیست. از طرف دیگر، لازم نیست همه افراد برای دریافت مشاوره یا شروع بررسی یک سال صبر کنند. سن، اختلال قاعدگی، سابقه بیماری و وضعیت شریک زندگی می توانند زمان مراجعه را جلو بیندازند.

اگر قبلا بارداری داشته اید اما اکنون باردار شدن دشوار شده است، بررسی همچنان می تواند لازم باشد؛ به این وضعیت ناباروری ثانویه گفته می شود. سابقه بارداری، سلامت فعلی همه بخش های تولیدمثل را تضمین نمی کند. همچنین، بررسی دشواری در باردار شدن با بررسی علت از دست رفتن بارداری یکسان نیست، هرچند سابقه هر دو برای پزشک اهمیت دارد.

#چه زمانی برای بررسی ناباروری مراجعه کنیم؟

زمان مراجعه به سن و شرایط فرد بستگی دارد. برای تفسیر مدت تلاش ناموفق، اطلاعات مربوط به آغاز تلاش برای بارداری و سابقه هر دو شریک اهمیت دارد. مدت ازدواج یا زمان تصمیم گرفتن برای داشتن فرزند، لزوما همان مدت رابطه منظم بدون پیشگیری نیست.

اگر علت شناخته شده یا سابقه مهمی وجود ندارد، بازه های زیر از زمان های رایج شروع ارزیابی هستند:

شرایطزمان رایج شروع بررسی
سن کمتر از ۳۵ سال، بدون عامل خطر شناخته شدهپس از ۱۲ ماه تلاش ناموفق
سن ۳۵ تا ۴۰ سال، بدون عامل خطر شناخته شدهپس از ۶ ماه تلاش ناموفق؛ امکان ارجاع زودتر هم مطرح است
سن بیشتر از ۴۰ سالارزیابی زودهنگام، بدون منتظر ماندن برای بازه های معمول
هر سن، همراه با مشکل شناخته شده یا سابقه مرتبطبررسی زودتر بر اساس همان مشکل

این زمان ها حداقل مدت اجباری انتظار برای اولین ویزیت نیستند. معیار زمان ارجاع در مسیرهای مراقبت کاملا یکسان نیست؛ از ۳۶ سالگی به بعد، مشاوره درباره ارجاع تخصصی از همان مراجعه نخست هم مطرح است. بنابراین عدد شش ماه را به معنی توصیه به صبر کردن در همه افراد تفسیر نکنید.

#کدام سابقه ها بررسی زودتر را لازم می کنند؟

قطع قاعدگی، نامنظمی قابل توجه چرخه، مشکل شناخته شده رحم یا لوله ها، اندومتریوز، احتمال عامل مردانه و دشواری در رابطه یا انزال، دلایلی برای طرح زودتر ارزیابی هستند. سابقه جراحی لگن، درمان هایی مانند شیمی درمانی یا پرتودرمانی و بعضی بیماری های زمینه ای هم می توانند در تصمیم پزشک موثر باشند.

اگر قرار است درمانی انجام دهید که ممکن است باروری را تحت تاثیر قرار دهد، مشاوره را پیش از شروع آن مطرح کنید. این تصمیم با منتظر ماندن برای چند ماه تلاش ناموفق تفاوت دارد.

#علائم حاد را از زمان معمول بررسی جدا کنید

درد ناگهانی و شدید شکم یا لگن، غش یا خونریزی واژینال همراه با احتمال بارداری، به ارزیابی سریع نیاز دارد؛ درد شدید همراه ضعف یا غش را اورژانسی پیگیری کنید. این علائم موضوع نوبت معمول بررسی ناباروری نیستند و برای آنها نباید منتظر رسیدن به شش یا دوازده ماه تلاش بمانید.

#علائم ناباروری زنان چه چیزهایی را نشان می دهند؟

ناباروری ممکن است بدون علامت ظاهری مشخص باشد. ممکن است فرد پریود منظم داشته باشد و درد یا تغییر قابل توجهی احساس نکند، اما به علت مشکل لوله ها، عامل مردانه یا علت دیگری، بارداری رخ ندهد. مهم ترین مسئله برای ارزیابی، رخ ندادن بارداری در کنار سن، مدت تلاش و سابقه پزشکی است.

برخی نشانه ها می توانند سرنخی از یک مشکل زمینه ای باشند: پریودهای نامنظم یا قطع شده، درد لگنی مداوم، درد قابل توجه هنگام رابطه، خونریزی غیرمعمول یا نشانه هایی مثل رشد موهای زائد و ترشح شیر از پستان خارج از دوران شیردهی. وجود این موارد، علت ناباروری را به تنهایی مشخص نمی کند و ممکن است به بررسی جداگانه نیاز داشته باشد.

از سوی دیگر، تغییر جزئی در یک چرخه یا مشاهده یک علامت مانند آکنه، برای تشخیص ناباروری کافی نیست. اطلاعات مفیدتر شامل زمان شروع نشانه، تکرار آن، شدت و همراهی با تغییرات قاعدگی است. این جزئیات را یادداشت کنید تا پزشک بتواند بررسی مناسب را انتخاب کند.

#علت ناباروری زنان در چه گروه هایی بررسی می شود؟

برای بارداری، چند مرحله باید به درستی طی شوند. بنابراین ارزیابی فقط به «فعالیت تخمدان» محدود نیست و ممکن است بیش از یک عامل وجود داشته باشد.

#اختلال تخمک گذاری

اگر تخمک گذاری به طور منظم رخ ندهد، فرصت باروری کاهش پیدا می کند. مشکلاتی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک، برخی اختلالات تیروئید یا تغییرات هورمونی دیگر می توانند در این گروه قرار بگیرند. نامنظمی یا قطع پریود یک سرنخ مهم است، اما علت آن باید بررسی شود.

هر نامنظمی به معنی ابتلا به یک بیماری مشخص نیست و داشتن نام یک بیماری در پرونده نیز به تنهایی مسیر درمان همه افراد را تعیین نمی کند. در این مرحله، هدف روشن شدن وجود اختلال و علت احتمالی آن است.

#مشکلات لوله های رحمی و لگن

لوله های رحمی در رسیدن اسپرم به تخمک و عبور تخمک بارور شده نقش دارند. انسداد یا آسیب آنها ممکن است پس از عفونت لگنی، بعضی جراحی ها یا مشکلاتی مانند اندومتریوز رخ دهد. این اختلالات همیشه علامت واضحی ندارند.

سابقه عفونت، جراحی یا بارداری خارج رحم را بیان کنید، حتی اگر اکنون درد ندارید. چنین سابقه ای لزوما به معنی بسته بودن لوله نیست، اما می تواند دلیل انتخاب بررسی هدفمند باشد.

#مشکلات رحم و حفره آن

بعضی تغییرات ساختاری رحم، پولیپ ها یا فیبروم هایی که حفره رحم را تحت تاثیر قرار می دهند، ممکن است در باروری نقش داشته باشند. اثر آنها به محل، اندازه و شرایط فرد بستگی دارد؛ هر فیبروم یا یافته سونوگرافی، علت قطعی باردار نشدن نیست.

پزشک نتیجه تصویربرداری را همراه با شرح حال و سایر بررسی ها ارزیابی می کند. هدف این است که یافته مرتبط با مشکل فعلی از یافته ای که ممکن است نقش تعیین کننده نداشته باشد، جدا شود.

#نقش سن و بررسی ذخیره تخمدان

سن در ارزیابی باروری و انتخاب سرعت پیگیری اهمیت دارد. اگر نگرانی اصلی درباره ذخیره تخمدان پایین است، یک نتیجه را به معنی تمام علت های دشواری بارداری ندانید.

تست های ذخیره تخمدان می توانند در برنامه ریزی درمان و پیش بینی پاسخ تخمدان به تحریک کمک کنند، اما به تنهایی احتمال بارداری طبیعی را مشخص نمی کنند. عدد AMH جای بررسی لوله ها، وضعیت تخمک گذاری یا ارزیابی شریک زندگی را نمی گیرد و نباید از یک عدد، حکم قطعی درباره آینده باروری گرفت.

#عامل مردانه و علت های ترکیبی

تعداد، حرکت یا شکل اسپرم و بعضی مشکلات تولید یا انتقال آن می توانند در باروری نقش داشته باشند. به همین دلیل، بررسی شریک زندگی نباید تا پایان همه آزمایش های زن عقب بیفتد. ممکن است عامل مردانه، عامل زنانه یا ترکیبی از هر دو وجود داشته باشد.

این بررسی برای شناخت علت و انتخاب مراقبت مناسب است، نه تعیین مقصر. نتیجه آزمایش اسپرم هم باید در چارچوب ارزیابی پزشکی تفسیر شود؛ یک نتیجه غیرمعمول به تنهایی، پاسخ قطعی درباره امکان بارداری نمی دهد.

#ناباروری بدون علت مشخص

گاهی ارزیابی اولیه تخمک گذاری، لوله ها و وضعیت اسپرم، علت مشخصی نشان نمی دهد. در این وضعیت، اصطلاح ناباروری بدون علت مشخص مطرح می شود؛ یعنی با بررسی های استاندارد انجام شده، توضیح روشنی پیدا نشده است، نه اینکه همه عوامل احتمالی شناخته یا رد شده اند.

طبیعی بودن بررسی های پایه، مشکل را خیالی نمی کند و به معنی اثبات علت روانی نیست. تصمیم بعدی به سن، مدت تلاش، نتیجه بررسی ها و ترجیح زوج بستگی دارد؛ انجام بی پایان آزمایش های پراکنده هم لزوما توضیح مفیدتری ایجاد نمی کند.

#تشخیص ناباروری زنان از کدام بررسی ها شروع می شود؟

بررسی معمولا از شرح حال و معاینه آغاز می شود و سپس آزمایش یا تصویربرداری متناسب با پرسش پزشکی انتخاب می شود. نشانه های مربوط به سلامت زنان باید کنار مدت تلاش و وضعیت شریک زندگی بررسی شوند. همه افراد به یک فهرست یکسان از تست ها نیاز ندارند.

#شرح حال هر دو شریک

پزشک درباره مدت و الگوی تلاش، قاعدگی، بارداری های قبلی، بیماری ها، جراحی ها، عفونت ها، داروها و مشکلات احتمالی رابطه سوال می کند. اطلاعات شریک زندگی نیز از ابتدا مهم است؛ نبود علامت یا سابقه داشتن فرزند، بررسی فعلی او را حذف نمی کند.

#بررسی تخمک گذاری و ساختار دستگاه تولیدمثل

سابقه قاعدگی، معاینه و در صورت نیاز تست های منتخب، به ارزیابی تخمک گذاری کمک می کنند. ممکن است سونوگرافی برای مشاهده رحم و تخمدان ها درخواست شود و برای بررسی باز بودن لوله ها، روش هایی مانند عکس رنگی رحم یا سونوگرافی با ماده مخصوص مطرح شوند.

سونوگرافی معمولی، بررسی باز بودن لوله ها و آزمایش هورمونی یک کارکرد ندارند. نوع تست و زمان انجام آن باید با هدف بررسی هماهنگ باشد؛ لازم نیست صرفا برای کامل شدن یک پکیج، همه آنها را پیش از ویزیت انجام دهید.

#ارزیابی اسپرم و بررسی های تکمیلی هدفمند

آزمایش مایع منی یکی از بخش های اصلی ارزیابی عامل مردانه است و ممکن است بر اساس نتیجه، تکرار یا بررسی تکمیلی لازم شود. بهتر است نتایج هر دو شریک در کنار هم مرور شوند تا برنامه بعدی بر اساس تصویر کامل تری باشد.

روش هایی مانند لاپاراسکوپی یا پنل های گسترده ژنتیکی و ایمنی، برای همه افراد بررسی اولیه روتین نیستند. انتخاب آنها باید بر اساس نشانه، سابقه یا سوال مشخص باشد. مراجعه به معنی نیاز قطعی به روش تهاجمی نیست و تعداد بیشتر آزمایش، همیشه تشخیص دقیق تر ایجاد نمی کند.

#برای اولین ویزیت ناباروری چه اطلاعاتی آماده کنیم؟

اطلاعات قبلی می توانند از تکرار بی دلیل بررسی ها جلوگیری کنند و تصمیم درباره مرحله بعد را روشن تر کنند. این موارد را، در صورت وجود، همراه داشته باشید:

  • تاریخ شروع رابطه منظم بدون پیشگیری و وقفه های قابل توجه در تلاش.
  • تاریخ و الگوی چند پریود اخیر، همراه با درد، خونریزی یا علائم غیرمعمول.
  • سابقه بارداری، سقط یا بارداری خارج رحم همراه با تاریخ تقریبی.
  • گزارش کامل آزمایش ها، سونوگرافی ها و جراحی های قبلی.
  • فهرست داروها و مکمل های هر دو شریک و سابقه بیماری، عفونت یا درمان مهم.

لازم نیست برای مراجعه، اول مجموعه ای از آزمایش های تازه تهیه کنید. اگر در مدت تلاش، سقط یا بارداری خارج رحم داشته اید، کل سابقه را بیان کنید؛ رخ دادن بارداری به معنی نادیده گرفتن مدت تلاش پیش از آن نیست.

در ویزیت بپرسید کدام بررسی برای شما اولویت دارد، آیا شریک زندگی هم باید همان زمان ارزیابی شود و کدام نتیجه قبلی قابل استفاده است. درباره هدف هر تست و زمان مراجعه بعدی نیز پاسخ مشخص بگیرید.

#بعد از ارزیابی ناباروری، مسیر بعدی چگونه انتخاب می شود؟

انتخاب مسیر بعدی به علت احتمالی، سن، مدت تلاش، نتیجه بررسی هر دو شریک و ترجیح شما بستگی دارد. ممکن است پیگیری با زمان مشخص، درمان یک مشکل زمینه ای، کمک به تخمک گذاری، اقدام جراحی در شرایط منتخب یا روش های کمک باروری مطرح شوند؛ همه افراد به یک روش واحد نیاز ندارند.

در تلقیح داخل رحمی یا IUI، اسپرم آماده شده داخل رحم قرار می گیرد. در لقاح خارج بدن یا IVF، لقاح در آزمایشگاه انجام می شود و سپس جنین به رحم منتقل می شود. مطرح شدن این روش ها به معنی مناسب بودن قطعی آنها برای هر زوج یا تضمین نتیجه نیست.

پیش از شروع هر اقدام، روشن کنید چه مسئله ای قرار است برطرف شود، گزینه های جایگزین چیست و چه زمانی برنامه بازبینی خواهد شد. بررسی ناباروری وقتی برای تصمیم شما مفیدتر است که نتایج هر دو شریک به یک برنامه مشخص و قابل پیگیری منتهی شوند.

پرسش‌های متداول

پاسخ کوتاه به سؤال‌هایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو می‌شوند

برای بررسی ناباروری ابتدا به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
ارزیابی می تواند با متخصص زنان یا پزشک آشنا با مراقبت باروری آغاز شود؛ بر اساس سن، سابقه و نتیجه اولیه، ارجاع به متخصص ناباروری یا بررسی تخصصی شریک زندگی مطرح می شود.
اولین ویزیت ناباروری باید روز خاصی از پریود باشد؟
برای گفتگو و مرور سابقه، معمولا روز خاصی شرط نیست؛ اما بعضی تست ها زمان مشخصی دارند و اگر مرکز برای همان نوبت آزمایش یا تصویربرداری برنامه دارد، دستور آن را از قبل بپرسید.
اگر نتیجه سونوگرافی طبیعی باشد، بررسی ناباروری تمام است؟
خیر؛ سونوگرافی معمولی به تنهایی همه جنبه های تخمک گذاری، باز بودن لوله ها و وضعیت اسپرم را ارزیابی نمی کند و نتیجه آن باید کنار سایر اطلاعات بررسی شود.
اگر شریک زندگی قبلا فرزند داشته، آزمایش اسپرم لازم نیست؟
داشتن فرزند در گذشته، بررسی فعلی را حذف نمی کند؛ آزمایش مایع منی همچنان از بخش های اصلی ارزیابی ناباروری زوج است.
بعد از سقط در دوره انتظار برای بررسی، مدت تلاش از نو حساب می شود؟
لزومی ندارد شمارش مدت تلاش از ابتدا شروع شود؛ تاریخ سقط یا بارداری خارج رحم و کل مدت تلاش را به پزشک بگویید تا سابقه قبلی در تعیین زمان ارزیابی نادیده گرفته نشود.
تشخیص علت ناباروری برای همه مدت یکسانی دارد؟
خیر؛ زمان ارزیابی به بررسی های لازم، زمان نمونه گیری، نیاز به تکرار نتیجه و شرایط هر دو شریک بستگی دارد؛ از پزشک برنامه مرحله بعد و تاریخ پیگیری را مشخص بپرسید.
منابع علمی این مقاله۳ منبع
  1. ۱

    Fertility problems: assessment and treatment

    National Institute for Health and Care Excellence (NICE)

    National Institute for Health and Care Excellence (NICE) · ۲۰۲۶

  2. ۲

    Infertility

    World Health Organization

    World Health Organization · ۲۰۲۵

  3. ۳

    Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion

    Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine

    American Society for Reproductive Medicine (ASRM) · ۲۰۲۱

تتیم تحریریه سفید سیاه
آشنایی با تحریریه

این مقاله برایتان مفید بود؟

این مقاله را به اشتراک بگذارید

واتساپتلگرام

در حال دریافت دیدگاه‌ها…

در حال مطالعه

شروع مقاله