پرش به محتوای اصلی
لوگوی سفید سیاه
سلامت مردان

کمبود تستوسترون در مردان؛ علائم و تشخیص با آزمایش

کمبود تستوسترون در مردان بر اساس نشانه های سازگار و پایین بودن مداوم سطح هورمون در نمونه های معتبر بررسی می شود. اگر آزمایش اولیه پایین باشد، پزشک معمولا تستوسترون کل صبحگاهی و ناشتا را در روز دیگری تکرار می کند. ساعت نمونه گیری، بیماری اخیر و داروها در تفسیر مهم اند. پس از تأیید کمبود، آزمایش هایی مانند LH و FSH و در صورت نیاز پرولاکتین به بررسی منشأ مشکل کمک می کنند.

راهنمابرای: عمومیبزرگسالان
کمبود تستوسترون در مردان؛ علائم و تشخیص با آزمایش
کمبود تستوسترون در مردان؛ علائم و تشخیص با آزمایش
فهرست مطالب(6 عنوان)

کمبود تستوسترون در مردان زمانی مطرح می شود که نشانه های سازگار با کمبود هورمون همراه با سطح پایین تستوسترون در اندازه گیری های معتبر دیده شوند. برای تأیید یک نتیجه پایین، معمولا تستوسترون کل را در دو نوبت جدا، صبح و ناشتا اندازه می گیرند. اگر کمبود تأیید شود، قدم بعدی بررسی علت است تا معلوم شود مشکل بیشتر به بیضه ها، پیام های هورمونی مغز یا شرایط دیگری مربوط است.

#کدام علائم ارزش بررسی دارند؟

کاهش ماندگار میل جنسی، کمتر شدن نعوظ های صبحگاهی یا مشکل باروری می توانند ارزیابی هورمونی را مطرح کنند. کم شدن توده عضلانی، کاهش تراکم استخوان یا نوعی کم خونی بدون علت روشن هم گاهی در کنار دیگر یافته ها توجه پزشک را جلب می کنند. نوع علامت، مدت آن و تغییر نسبت به وضعیت معمول شما مهم اند. برای نمونه بگویید آیا میل جنسی طی چند ماه تغییر کرده یا تغییر فقط همزمان با یک دوره بیماری یا کم خوابی بوده است.

خستگی، افت خلق و کم شدن توان بدنی در بسیاری از وضعیت ها دیده می شوند. اختلال خواب، بعضی داروها یا بیماری های مزمن هم می توانند در این نشانه ها نقش داشته باشند. اگر کاهش میل یا انرژی ادامه یافته، زمان شروع آن را در ویزیت سلامت مردان مطرح کنید. فهرست داروها، کیفیت خواب و تغییرهای همزمان به انتخاب مسیر بررسی کمک می کنند.

اگر چند نشانه با هم شروع شده اند، لازم نیست خودتان تشخیص دهید کدام هورمونی است. توضیح روشن درباره اینکه اول چه تغییری احساس کرده اید و کدام تغییر بیشترین اثر را بر زندگی گذاشته، از یک امتیاز پرسشنامه اطلاعات بیشتری به پزشک می دهد. اگر آزمایش را به دلیل بررسی باروری یا کاهش تراکم استخوان انجام داده اید، دلیل اولیه درخواست را هم بگویید.

در ویزیت، پزشک ممکن است درباره رشد و بلوغ، سابقه فرزندآوری و هر درمان قبلی سؤال کند. مثلا کسی که از قبل سابقه مشکل بیضه دارد و کسی که بعد از شروع یک دارو تغییر میل را احساس کرده، مسیر بررسی یکسانی ندارند. اگر علت اولیه انجام آزمایش روشن است، مثل ارزیابی ناباروری یا پوکی استخوان، همان زمینه را توضیح دهید تا نتیجه به شکل مناسب تفسیر شود.

#«یائسگی مردان» چه ارتباطی با سن و تستوسترون دارد؟

«یائسگی مردان» اصطلاحی عامیانه است که گاهی برای تغییرهای مرتبط با سن به کار می رود. تستوسترون در بسیاری از مردان در طول سال ها به تدریج کاهش پیدا می کند و این تغییر از فردی به فرد دیگر فرق دارد. سن، شرایط سلامت و وجود علائم کنار هم بررسی می شوند. اصطلاح پزشکی «هیپوگنادیسم» به اختلال در کارکرد غدد جنسی اشاره دارد و وقتی بحث سطح پایین تستوسترون مطرح است، تشخیص بالینی به علائم و نتیجه معتبر آزمایش وابسته است.

راهنمای تستوسترون مردان نقش این هورمون را در کنار تغییرات معمول با افزایش سن توضیح می دهد. اگر تنها دلیل نگرانی سن شماست، برای تصمیم درباره ضرورت آزمایش، وجود نشانه ها و سابقه پزشکی مهم تر از رسیدن به یک سن مشخص اند.

#چرا آزمایش تستوسترون در دو صبح جدا انجام می شود؟

سطح تستوسترون در طول روز و از یک روز به روز دیگر تغییر می کند. نخستین قدم معمولا اندازه گیری تستوسترون کل در نمونه صبحگاهی و ناشتاست. اگر نتیجه پایین باشد، پزشک آن را با نمونه ای در صبح روز دیگری و در شرایط مناسب تأیید می کند. استفاده از آزمایشگاه و روش اندازه گیری یکسان در صورت امکان می تواند مقایسه را آسان تر کند.

  • زمان و شرایط نمونه را ثبت کنید. ساعت خون گیری و اینکه ناشتا بوده اید را یادداشت کنید. اگر شب کار هستید، الگوی خوابتان را به پزشک بگویید تا زمان نمونه را متناسب با دوره خواب هماهنگ کند.
  • بیماری اخیر و داروها را بگویید. هنگام بیماری حاد، سطح هورمون می تواند گذرا تغییر کند. زمان مناسب آزمایش پس از بهبود و نحوه مصرف داروها را با پزشک هماهنگ کنید.
  • برگه کامل را همراه ببرید. نتیجه را با واحد، محدوده مرجع، تاریخ و نام آزمایشگاه نشان دهید. اگر داروی هورمونی یا ترکیب بدنسازی مصرف می کنید، نام و زمان آخرین مصرف را هم بنویسید.

مثلا یک نتیجه پایین در نمونه عصر، زمانی که تازه بیمار بوده اید، ممکن است با آزمایش صبحگاهی بعد از بهبودی متفاوت باشد. در مقابل، دو نتیجه پایین در شرایط قابل مقایسه همراه علائم ماندگار، دلیل بیشتری برای بررسی منشأ کمبود فراهم می کنند. اگر یکی از دو نتیجه پایین و دیگری در محدوده مرجع است، پزشک شرایط هر دو نمونه و شرح حال را مرور می کند و در صورت نیاز بررسی بیشتری انجام می دهد.

برای مردانی که برنامه خواب معمول دارند، نمونه گیری اغلب بین ۷ تا ۱۰ صبح انجام می شود. از آزمایشگاه درباره مدت ناشتایی و از پزشک درباره مصرف داروهای همان روز بپرسید. برای فرد شب کار، اهمیت با زمان نمونه نسبت به خواب کافی و شرایط هماهنگ شده با پزشک است. اگر نمی دانید آزمایش قبلی چه ساعتی گرفته شده، برگه آن را همراه ببرید تا برای نوبت بعد شرایط ثبت شود.

دو اندازه گیری در دو روز جدا کمک می کنند پزشک فرق یک افت گذرا را با پایین ماندن سطح هورمون ببیند. اگر این آزمایش بخشی از بررسی بیماری دیگری بوده و علامت سازگاری ندارید، دلیل درخواست اولیه را بپرسید. ممکن است قبل از تصمیم درباره آزمایش دوم، لازم باشد علائم، بیماری های اخیر یا داروهای مصرفی مرور شوند.

#پزشک چطور عدد کل و تستوسترون آزاد را کنار هم می خواند؟

تستوسترون کل شامل بخش متصل به پروتئین و بخش آزاد در خون است. یکی از پروتئین های حامل آن «گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی» یا SHBG است. میزان این پروتئین ممکن است با افزایش سن، چاقی یا بعضی بیماری ها تغییر کند و روی مقدار کل اثر بگذارد. بسته به شرایط، پزشک می تواند از اندازه گیری یا محاسبه معتبر تستوسترون آزاد برای روشن شدن نتیجه کمک بگیرد.

سنجش آزاد معمولا در شرایطی به کار می آید که مقدار کل نزدیک مرز تصمیم است یا احتمال تغییر پروتئین حامل وجود دارد. روش آزمایشگاه، واحد و محدوده مرجع اهمیت دارند. اگر دو برگه دارید که یکی «کل» و دیگری «آزاد» را گزارش کرده، آنها را به عنوان دو اندازه گیری متفاوت به پزشک نشان دهید. مقایسه مفید از نوع آزمایش و شرایط نمونه گیری شروع می شود.

#اگر کمبود تأیید شود، چگونه علت آن بررسی می شود؟

بیضه ها برای ساخت تستوسترون از مغز و غده هیپوفیز پیام دریافت می کنند. هیپوفیز غده کوچکی در پایه مغز است. پزشک می تواند دو هورمون پیام رسان آن، یعنی LH و FSH، را کنار نتیجه تستوسترون بررسی کند. اگر پیام ها بالا باشند ولی تستوسترون پایین بماند، ممکن است منشأ مشکل بیشتر در بیضه ها باشد. اگر پیام ها پایین باشند یا در حدی باشند که با تستوسترون پایین انتظار نمی رود، پزشک مسیر مغز و هیپوفیز و عوامل اثرگذار بر آن را بررسی می کند.

این دو مسیر با شرح حال روشن تر می شوند. سابقه آسیب یا جراحی بیضه، شیمی درمانی یا پرتودرمانی، بیماری مزمن، چاقی و مصرف بعضی داروها مانند مسکن های مخدر یا استروئیدهای بدنسازی ممکن است در ارزیابی اهمیت داشته باشند. پزشک درباره تغییرهای اخیر و وضعیت عمومی هم می پرسد تا علت های احتمالی قابل اصلاح را در کنار بیماری های زمینه ای بسنجد.

در کنار آزمایش، پزشک ممکن است با توجه به سابقه و با رضایت شما، اندازه بیضه ها یا نشانه های دیگری را در معاینه بررسی کند. نتیجه معاینه به انتخاب آزمایش تکمیلی کمک می کند.

در بعضی افراد، آزمایش پرولاکتین هم مطرح می شود. پرولاکتین هورمونی است که بالا بودن آن می تواند بر پیام های تنظیم کننده کار بیضه اثر بگذارد. اگر یافته های آزمایش یا نشانه ها به مشکل هیپوفیز اشاره کنند، ممکن است آزمایش هورمون های دیگر یا تصویربرداری MRI از هیپوفیز درخواست شود. انتخاب این بررسی ها به الگوی نتایج، علائم و یافته معاینه بستگی دارد.

اگر همراه این تغییرها، سینه بزرگ تر یا حساس شده است، زمان شروع و تغییر داروها را جداگانه گزارش کنید. تغییر پستان علت های گوناگونی دارد و ممکن است در کنار ارزیابی هورمونی، بررسی خود پستان هم لازم شود.

دو مرد می توانند تستوسترون پایین مشابهی داشته باشند، اما نتیجه LH آنها به دو مسیر متفاوت اشاره کند. در یکی، پزشک به دنبال سابقه آسیب بیضه یا درمان هایی می گردد که کارکرد آن را تغییر داده اند. در دیگری، مرور داروها، بیماری های زمینه ای یا آزمایش های مربوط به هیپوفیز اولویت پیدا می کند. هدف از بررسی تکمیلی پیدا کردن منشأ محتمل کمبود است تا بتوان درباره رسیدگی به علت و پیگیری مناسب تصمیم گرفت.

#با نتیجه پایین تستوسترون چه چیزی را در ویزیت روشن کنید؟

اول بپرسید آیا نمونه گیری برای تشخیص قابل اتکا بوده و آیا نشانه های شما با نتیجه همخوانی دارد. اگر کمبود تأیید شده، بپرسید کدام علت ها مطرح اند و هر آزمایش تکمیلی به چه سؤالی پاسخ می دهد. اگر برنامه فرزندآوری دارید، همین حالا آن را مطرح کنید. مصرف تستوسترون به شکل دارو می تواند تولید اسپرم را کاهش دهد و قصد باروری بر تصمیم بعدی اثر می گذارد.

وقتی تشخیص و علت احتمالی روشن شد، گفت و گو درباره مزایا و خطرهای درمان جایگزینی تستوسترون می تواند مطرح شود. برای ویزیت بعدی مشخص کنید چه آزمایشی، در چه شرایطی و برای پاسخ به کدام سؤال باید انجام شود. اگر در این فاصله دارویتان تغییر کرد یا بیمار شدید، تاریخ آن را یادداشت کنید تا مقایسه نتیجه ها دقیق تر باشد.

اگر هنوز معلوم نیست علامت هورمونی است، برای ویزیت بعد مشخص کنید قرار است کدام نشانه را پیگیری کنید. مثلا زمان شروع تغییر میل یا تعداد دفعاتی که خستگی فعالیت معمول را مختل می کند را یادداشت کنید. این اطلاعات کنار نتیجه های آزمایش کمک می کند بررسی ادامه کمبود و بررسی دیگر علت های محتمل به شکل هدفمند پیش بروند.

پرسش‌های متداول

پاسخ کوتاه به سؤال‌هایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو می‌شوند

اگر بعدازظهر آزمایش داده ام و تستوسترون پایین است، چه کنم؟
ساعت نمونه و شرایط خون گیری را به پزشک بگویید. اگر نتیجه نیاز به تأیید داشته باشد، معمولا تستوسترون کل در نمونه صبحگاهی و ناشتا تکرار می شود. زمان نمونه برای شب کاران باید با توجه به برنامه خواب هماهنگ شود.
اگر یکی از دو آزمایش پایین باشد و دیگری طبیعی، نتیجه چیست؟
پزشک ساعت، شرایط خون گیری، روش اندازه گیری و علائم را کنار هم می گذارد. بسته به نتیجه این مقایسه ممکن است اندازه گیری دیگری یا بررسی تستوسترون آزاد مطرح شود.
آزمایش LH برای چه درخواست می شود؟
LH یکی از پیام های هورمونی هیپوفیز به بیضه است. وقتی تستوسترون پایین تأیید شده، نتیجه LH و گاهی FSH به پزشک کمک می کند بفهمد مشکل بیشتر از خود بیضه هاست یا مسیر پیام رسانی هورمونی.
اگر شب کار هستم، حتما باید ساعت ۷ صبح نمونه بدهم؟
زمان نمونه باید متناسب با برنامه خواب تنظیم شود. ساعت خواب و بیداری و زمان آخرین شیفت را به پزشک بگویید تا نمونه پس از خواب کافی و با شرایط ناشتایی مناسب هماهنگ شود.
اگر آزمایش را وقتی بیمار بودم انجام داده ام، قابل استفاده است؟
بیماری حاد می تواند سطح تستوسترون را موقتا پایین بیاورد. تاریخ بیماری و نمونه گیری را به پزشک بگویید تا مشخص شود نتیجه باید پس از بهبود و در شرایط قابل مقایسه تکرار شود یا بررسی دیگری لازم است.
منابع علمی این مقاله۳ منبع
  1. ۱

    Male Hypogonadism

    EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines Panel

    European Association of Urology · ۲۰۲۶

  2. ۲

    Testosterone Therapy for Hypogonadism Guideline Resources

    Endocrine Society

    Endocrine Society · ۲۰۱۸

  3. ۳

    Testosterone Levels Test

    MedlinePlus

    U.S. National Library of Medicine

تتیم تحریریه سفید سیاه
آشنایی با تحریریه

این مقاله برایتان مفید بود؟

این مقاله را به اشتراک بگذارید

واتساپتلگرام

در حال دریافت دیدگاه‌ها…

در حال مطالعه

شروع مقاله