پرش به محتوای اصلی
لوگوی سفید سیاه
سلامت مردان

سرطان پروستات؛ از احتمال بیماری تا بررسی و تشخیص

سرطان پروستات در مراحل اولیه اغلب علامتی ایجاد نمی کند. علائم ادراری هم ممکن است به مشکلات دیگری مربوط باشند. پزشک برای برآورد احتمال سرطان، سن، سابقه خانوادگی، معاینه و آزمایش PSA را کنار هم بررسی می کند. بر اساس خطر فردی، ممکن است تکرار آزمایش، MRI یا نمونه برداری مطرح شود. بررسی نمونه بافت معمولا تشخیص را تأیید می کند و در صورت یافتن سرطان برای تعیین درجه آن اطلاعات می دهد.

راهنمابرای: عمومیبزرگسالان
سرطان پروستات؛ از احتمال بیماری تا بررسی و تشخیص
سرطان پروستات؛ از احتمال بیماری تا بررسی و تشخیص
فهرست مطالب(7 عنوان)

سرطان پروستات زمانی شکل می گیرد که بعضی سلول های غده پروستات به صورت غیرطبیعی رشد کنند. در مراحل اولیه، بسیاری از افراد علامتی ندارند و علائمی مانند جریان ضعیف ادرار هم می توانند علت های دیگری داشته باشند. برای برآورد احتمال بیماری، پزشک سن، سابقه خانوادگی، معاینه و آزمایش خون را کنار هم می گذارد و بر اساس نتیجه درباره تصویربرداری یا نمونه برداری تصمیم می گیرد.

#چه زمانی سرطان پروستات در ارزیابی مطرح می شود؟

پروستات غده ای زیر مثانه و دور ابتدای مجرای ادرار است. سرطانی که هنوز محدود به این غده است، اغلب علامتی ایجاد نمی کند. از طرف دیگر، تکرر ادرار، کند شدن جریان یا دشواری شروع دفع در مشکلاتی مانند بزرگی خوش خیم پروستات هم دیده می شوند. اگر این علائم تازه اند یا ادامه دارند، ویزیت برای پیدا کردن علت آنها نقطه شروع است. راهنمای سلامت پروستات جایگاه این علائم را در بررسی اولیه توضیح می دهد.

خون در ادرار می تواند از قسمت های مختلف دستگاه ادراری منشأ بگیرد. اگر خون واضح می بینید، برای ارزیابی سریع اقدام کنید، حتی اگر فقط یک بار بوده یا درد نداشته اید. اگر ناگهان اصلا نمی توانید ادرار کنید، مستقیم به اورژانس بروید. این دو وضعیت را به نوبت غربالگری یا آماده شدن نتیجه آزمایش موکول نکنید.

#سن و سابقه خانوادگی چطور احتمال بیماری را تغییر می دهند؟

احتمال سرطان پروستات با بالاتر رفتن سن بیشتر می شود. ابتلای پدر یا برادر، به ویژه اگر در سن پایین تر تشخیص گرفته اند یا بیش از یک خویشاوند نزدیک مبتلا بوده، می تواند بر تصمیم درباره شروع بررسی اثر بگذارد. بعضی تغییرات ژنتیکی ارثی، مانند تغییرات بیماری زا در ژن BRCA2، نیز با افزایش خطر همراه اند. پزشک بر اساس سابقه شما و خانواده تعیین می کند آیا گفت و گو درباره ارزیابی زودتر یا مشاوره ژنتیک مناسب است.

سابقه خانوادگی سرطان پروستات از موضوعاتی است که می توانید در ویزیت سلامت مردان مطرح کنید. اگر می دانید، نسبت خانوادگی و سن فرد هنگام تشخیص را یادداشت کنید. اگر چند نفر در خانواده مبتلا بوده اند، اطلاعات هر کدام را جدا بیاورید. ابتلای یک نفر در خانواده دلیل گفت و گو درباره خطر است و پزشک آن را همراه سن، سلامت کلی و سایر یافته ها تفسیر می کند.

اگر گفته اند در خانواده یک تغییر ژنتیکی ارثی شناخته شده وجود دارد، نام آزمایش یا کپی گزارش را همراه ببرید. اگر فقط شنیده اید که یکی از نزدیکان «مشکل پروستات» داشته، در صورت امکان روشن کنید منظور بزرگی خوش خیم، عفونت یا سرطان بوده است. این جزئیات به پزشک کمک می کنند سابقه خانوادگی را دقیق تر بخواند.

#غربالگری با بررسی علامت چه فرقی دارد؟

غربالگری یعنی جست و جوی بیماری پیش از بروز نشانه ها. اگر علامتی ندارید و درباره بررسی سرطان فکر می کنید، تصمیم معمولا با گفت و گو درباره خطر فردی، فواید پیدا کردن بیماری مهم و پیامدهای بررسی بیشتر شروع می شود. بعضی نتیجه های غیرعادی به آزمایش یا نمونه برداری منجر می شوند و بعضی سرطان های پیدا شده ممکن بود در طول زندگی مشکلی ایجاد نکنند. این موضوع کنار فایده احتمالی تشخیص زودهنگام سنجیده می شود.

اگر با علامتی مثل خون در ادرار یا تغییر ماندگار جریان مراجعه کرده اید، هدف ویزیت پیدا کردن علت همان علامت است. پزشک ممکن است آزمایش ادرار یا معاینه را برای بررسی علت های دیگر هم پیشنهاد کند. برای مثال، تصمیم برای فردی که علامت ندارد و پدرش در سن پایین مبتلا شده با تصمیم برای کسی که امروز برای نخستین بار خون در ادرار دیده متفاوت است. نفر اول درباره ارزیابی خطر گفت و گو می کند و نفر دوم به بررسی سریع علت علامت نیاز دارد.

پیش از تصمیم برای غربالگری، دو پرسش عملی مطرح کنید: «با توجه به سابقه من چه فایده ای از بررسی انتظار می رود؟» و «اگر نتیجه مشکوک باشد، چه گزینه هایی برای ادامه بررسی دارم؟» وقتی در حال بررسی یک علامت هستید، به جای منتظر ماندن برای برنامه دوره ای، زمان شروع علامت و تغییرهای همراه را به پزشک بگویید.

#معاینه و آزمایش خون چه نقشی در ارزیابی اولیه دارند؟

آزمایش PSA مقدار پروتئینی را در خون اندازه می گیرد که پروستات می سازد. عدد بالا می تواند احتمال بیماری را تغییر دهد، اما بزرگی خوش خیم، التهاب و عوامل دیگر هم روی آن اثر دارند. پزشک نتیجه را همراه سابقه، معاینه و در صورت وجود، آزمایش های قبلی تفسیر می کند. اگر معاینه نشان دهد بخشی از غده سفت یا نامنظم است، این یافته می تواند حتی با عددی که خیلی بالا به نظر نمی رسد در تصمیم پیگیری اثر بگذارد.

در بعضی شرایط پزشک برای تأیید نتیجه اولیه، تکرار آزمایش را پیشنهاد می کند. اگر از مجموع اطلاعات هنوز احتمال بیماری مطرح باشد، ممکن است به متخصص دستگاه ادراری ارجاع شوید. در این مرحله می توانید بپرسید کدام یافته سبب نگرانی شده و هر بررسی پیشنهادی چه تغییری در تصمیم ایجاد می کند. هدف این است که مواردی که احتمال اهمیت بالینی بیشتری دارند با دقت بررسی شوند.

#MRI چه زمانی مطرح می شود و جوابش چه معنایی دارد؟

MRI یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی با استفاده از میدان مغناطیسی از پروستات تصویرهای دقیق تهیه می کند. اگر پس از ارزیابی اولیه هنوز احتمال سرطان مطرح باشد، MRI می تواند به یافتن ناحیه مشکوک و تصمیم درباره نیاز به نمونه برداری کمک کند. در صورت انتخاب نمونه برداری، تصویر گاهی برای مشخص کردن محل گرفتن نمونه به کار می رود.

در گزارش ممکن است نام «PI-RADS» را ببینید. این یک شیوه استاندارد برای بیان میزان مشکوک بودن ظاهر ناحیه در تصویر است. نتیجه مشکوک معمولا به بررسی احتمال نمونه برداری منجر می شود. اگر MRI ناحیه مشکوکی نشان ندهد و خطر کلی پایین باشد، پزشک ممکن است پیگیری دوره ای را مناسب بداند. اگر سابقه خانوادگی، معاینه یا مجموعه یافته ها همچنان نگران کننده باشند، حتی با MRI بدون یافته مشکوک هم ممکن است نمونه برداری مطرح شود.

دو نفر با گزارش تصویربرداری مشابه می توانند برنامه متفاوتی داشته باشند. مثلا اگر یکی سابقه خانوادگی نزدیک و یافته غیرعادی در معاینه داشته باشد، پزشک خطر باقی مانده را در تصمیم لحاظ می کند. بنابراین هنگام مرور گزارش از پزشک بپرسید نتیجه MRI چگونه همراه بقیه یافته ها تفسیر شده و در صورت انتخاب پیگیری، چه زمانی باید دوباره ارزیابی شوید.

گاهی نتیجه MRI نامشخص است و تصویر به تنهایی جهت تصمیم را مشخص نمی کند. پزشک ممکن است احتمال بیماری را دوباره با توجه به معاینه، سابقه خانوادگی و نتیجه های آزمایش بسنجد. اگر MRI برایتان درخواست شده، درباره دلیل انجام، دسترسی به تصاویر و زمان مرور گزارش بپرسید. اگر وسیله کاشته شده مانند ضربان ساز دارید، پیش از نوبت، نوع و مدل آن را به مرکز تصویربرداری اطلاع دهید تا شرایط ایمنی بررسی شود.

#نمونه برداری چه چیزی را مشخص می کند؟

در نمونه برداری یا بیوپسی، مقدار کوچکی از بافت پروستات برای بررسی آزمایشگاهی گرفته می شود. متخصص آسیب شناسی نمونه را زیر میکروسکوپ بررسی می کند تا سلول های سرطانی و ویژگی های آنها را تشخیص دهد. در بیشتر موارد، بررسی بافت همان مرحله ای است که تشخیص سرطان را تأیید می کند. پیش از انجام، درباره ضرورت آن، فایده، احتمال عارضه و زمان دریافت جواب سؤال کنید.

اگر در نمونه سرطان دیده نشود، قدم بعد به کیفیت نمونه، نتیجه تصویربرداری و خطر باقی مانده بستگی دارد. در صورت ادامه نگرانی، متخصص ممکن است زمان پیگیری یا نیاز به ارزیابی دوباره را مشخص کند. اگر سرطان دیده شود، گزارش بافت معمولا اطلاعاتی درباره درجه می دهد. درجه توضیح می دهد سلول ها زیر میکروسکوپ چه ظاهری دارند و تا چه حد ممکن است رفتار تهاجمی تری داشته باشند.

اگر نمونه برداری پیشنهاد شده و داروی رقیق کننده خون مصرف می کنید، نام و مقدار تجویزشده آن را به تیم درمان بگویید. درباره نحوه مصرف دارو در روزهای قبل و بعد از اقدام از همان تیم راهنمایی بگیرید. همچنین روشن کنید چه کسی جواب بافت را توضیح می دهد و اگر تا موعد اعلام نتیجه خبری نشد، با چه بخشی باید تماس بگیرید.

#بعد از نتیجه بررسی سرطان پروستات چه سؤال هایی بپرسید؟

اگر تشخیص تأیید شد، درباره «درجه» و «مرحله» جداگانه سؤال کنید. مرحله نشان می دهد بیماری در پروستات محدود مانده یا شواهدی از گسترش آن وجود دارد. پزشک برای روشن شدن مرحله و برآورد خطر، ممکن است از جواب نمونه، معاینه و در بعضی افراد تصویربرداری تکمیلی کمک بگیرد. بررسی های بعدی با توجه به یافته های فرد انتخاب می شوند.

گزارش ممکن است به «گروه درجه بندی» اشاره کند. این گروه با بررسی الگوی سلول ها در نمونه تعیین می شود و به برآورد رفتار احتمالی سرطان کمک می کند. در ویزیت بپرسید آیا گزارش بافت برای تصمیم بعدی کافی است یا هنوز تصویربرداری یا اطلاعات دیگری برای مشخص شدن مرحله لازم است. اگر اصطلاحات گزارش برایتان روشن نیست، از پزشک بخواهید نتیجه را بر اساس یافته های خودتان توضیح دهد.

اگر هنوز در مرحله بررسی هستید، جواب ها را با تاریخ و دلیل درخواست هر آزمایش کنار هم بگذارید. در پایان ویزیت روشن کنید چه چیزی مشخص شده، کدام ابهام باقی مانده و قدم بعد چه زمانی است. به طور مشخص بپرسید چه علائم تازه ای نیاز به تماس زودتر دارند و چه کسی نتیجه بررسی بعدی را با شما مرور می کند.

پرسش‌های متداول

پاسخ کوتاه به سؤال‌هایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو می‌شوند

سرطان پروستات در مراحل اولیه می تواند هیچ علامتی نداشته باشد؟
بله. سرطان محدود به پروستات اغلب علامت مشخصی ندارد. اگر به دلیل سن یا سابقه خانوادگی درباره خطر نگران هستید، درباره نیاز به ارزیابی و فواید و پیامدهای آن با پزشک گفت و گو کنید.
اگر پدرم سرطان پروستات داشته، چه اطلاعاتی برای ویزیت بیاورم؟
اگر می دانید، سن پدرتان هنگام تشخیص، سابقه ابتلای سایر خویشاوندان و هر گزارش ژنتیکی مرتبط در خانواده را یادداشت کنید. پزشک این اطلاعات را همراه سن و شرایط سلامت خودتان برای تصمیم درباره ارزیابی در نظر می گیرد.
آیا سونوگرافی معمولی سرطان پروستات را مشخص می کند؟
سونوگرافی می تواند برای بررسی اندازه غده یا هدایت نمونه برداری مفید باشد. ارزیابی احتمال سرطان به مجموعه یافته ها و در صورت نیاز MRI وابسته است. تأیید تشخیص معمولا از بررسی نمونه بافت به دست می آید.
اگر MRI ناحیه مشکوک نشان دهد، یعنی سرطان تأیید شده است؟
ناحیه مشکوک یکی از یافته های تصویربرداری است. متخصص آن را کنار خطر فردی و بقیه اطلاعات می بیند و درباره ضرورت نمونه برداری تصمیم می گیرد. در بیشتر موارد بررسی بافت برای تأیید تشخیص لازم است.
اگر نمونه برداری منفی باشد اما احتمال بیماری هنوز مطرح باشد، قدم بعد چیست؟
متخصص جواب بافت را با کیفیت نمونه، نتیجه MRI و سایر یافته ها تطبیق می دهد. ممکن است پیگیری دوره ای یا ارزیابی دوباره پیشنهاد شود. زمان پیگیری و دلیل انتخاب آن را هنگام مرور نتیجه بپرسید.
منابع علمی این مقاله۳ منبع
  1. ۱

    Diagnostic Evaluation

    EAU Prostate Cancer Guidelines Panel

    European Association of Urology · ۲۰۲۶

  2. ۲

    Prostate-Specific Antigen (PSA) Test

    National Cancer Institute

    National Cancer Institute

  3. ۳

    Prostate Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version

    PDQ Adult Treatment Editorial Board

    National Cancer Institute

تتیم تحریریه سفید سیاه
آشنایی با تحریریه

این مقاله برایتان مفید بود؟

این مقاله را به اشتراک بگذارید

واتساپتلگرام

در حال دریافت دیدگاه‌ها…

در حال مطالعه

شروع مقاله