واژینیسموس چیست؟ دشواری دخول و مسیر درمان

واژینیسموس واکنش غیر ارادی عضلات اطراف واژن هنگام انتظار یا تلاش برای ورود چیزی به واژن است که می تواند دخول را دردناک، دشوار یا ناممکن کند. تشخیص به ارزیابی علائم و بررسی علت های دیگر درد نیاز دارد. درمان ممکن است ترکیبی از رسیدگی به عضلات کف لگن، حمایت روانی و جنسی و تمرین تدریجی با راهنمایی متخصص باشد؛ تحمل اجباری درد بخشی از درمان نیست.

#واژینیسموس چیست و در بدن چه اتفاقی می افتد؟

در واژینیسموس، عضلات کف لگن در اطراف دهانه واژن به صورت غیر ارادی سفت می شوند؛ این واکنش می تواند پیش از دخول یا هنگام تلاش برای آن رخ دهد. در نتیجه، ورود آلت، انگشت، تامپون یا وسیله معاینه ممکن است دشوار، دردناک یا ناممکن شود.

شدت تجربه در همه افراد یکسان نیست. ممکن است فرد بتواند تامپون بگذارد اما دخول جنسی برایش دشوار باشد، یا ورود هر چیزی ناراحتی ایجاد کند. بنابراین، توانایی ورود یک وسیله کوچک به تنهایی این مشکل را رد نمی کند. احساس وجود «مانع» نیز به تنهایی نشانه یک انسداد واقعی نیست و علت آن باید بررسی شود.

شناخت تفاوت واژن، فرج و عضلات اطراف آنها در راهنمای سلامت واژن و فرج کمک می کند محل درد و نوع دشواری را دقیق تر توضیح دهید.

#چه نشانه هایی احتمال واژینیسموس را مطرح می کنند؟

نشانه اصلی، سفت شدن ناخواسته عضلات در موقعیت هایی است که ورود به واژن مطرح می شود. ممکن است همراه آن سوزش، درد، احساس مقاومت یا ترس از درد وجود داشته باشد. این تجربه فقط به رابطه جنسی محدود نیست و می تواند هنگام گذاشتن تامپون یا معاینه واژینال هم رخ دهد.

گاهی حتی نزدیک شدن وسیله به دهانه واژن یا انتظار دخول، واکنش عضلات را برمی انگیزد. این واکنش به معنای تصمیم آگاهانه برای جلوگیری از ورود نیست. گفتن «فقط خودت را شل کن» معمولا توضیح کافی برای چنین تجربه ای نیست.

مشکل ممکن است از نخستین تلاش برای دخول وجود داشته باشد یا پس از دوره ای از رابطه یا معاینه بدون درد شروع شود. همچنین ممکن است در بعضی موقعیت ها رخ دهد و در موقعیت دیگر کمتر باشد. ثبت همین تفاوت ها برای ارزیابی مفید است؛ لازم نیست برای اثبات مشکل دوباره یک موقعیت دردناک را امتحان کنید.

#تفاوت واژینیسموس با درد هنگام رابطه چیست؟

«دیسپارونی» اصطلاح پزشکی درد هنگام رابطه است و به خودی خود علت درد را مشخص نمی کند. درد می تواند نزدیک ورودی واژن، در عمق لگن یا پس از رابطه احساس شود. واژینیسموس به دشواری دخول همراه با پاسخ غیر ارادی عضلات مربوط است؛ این دو می توانند همزمان وجود داشته باشند.

خشکی، عفونت، تحریک پوست یا درد با لمس دهانه واژن نیز ممکن است دخول را دردناک کنند. از طرف دیگر، درد می تواند با سفت شدن عضلات همراه شود. بنابراین، وجود درد یا سفتی به تنهایی برای تشخیص واژینیسموس کافی نیست.

اگر مسئله اصلی شما درد است اما محل و زمان آن روشن نیست، شناخت الگوهای درد هنگام رابطه در زنان به توصیف دقیق تر علامت کمک می کند. به ویژه درد عمقی یا درد تازه باید جداگانه ارزیابی شود و صرفا به واژینیسموس نسبت داده نشود.

ممکن است پزشک از اصطلاح «اختلال درد یا دخول تناسلی لگنی» هم استفاده کند؛ این عنوان در بعضی دسته بندی های پزشکی، درد هنگام رابطه و دشواری دخول را کنار هم قرار می دهد. برای انتخاب درمان، همچنان باید مشخص شود در تجربه شما کدام عوامل نقش دارند.

#چرا این واکنش غیر ارادی ایجاد می شود؟

برای واژینیسموس یک علت واحد و قطعی وجود ندارد. تجربه درد، معاینه ناخوشایند، دشواری زایمان یا جراحی، نگرانی از دخول و بعضی تجربه های آسیب زا ممکن است نقش داشته باشند. با این حال، فرد می تواند بدون یک علت روانی روشن هم این مشکل را تجربه کند؛ لازم نیست حتما یک اتفاق خاص را در گذشته پیدا کنید.

در بعضی افراد، چرخه ای شکل می گیرد: انتظار درد با سفت شدن عضلات همراه می شود، تلاش برای دخول درد ایجاد می کند و تجربه درد، نگرانی دفعه بعد را بیشتر می کند. این توضیح به معنای خیالی بودن درد نیست. واکنش بدن و احساس ترس می توانند بر یکدیگر اثر بگذارند و هر دو به رسیدگی نیاز داشته باشند.

برای مثال، فرد ممکن است از نظر عاطفی به شریک خود نزدیک باشد و بخواهد رابطه داشته باشد، اما هنگام ورود، بدنش واکنش دردناک نشان دهد. متهم کردن او به بی علاقگی یا کم کاری، این تجربه را توضیح نمی دهد.

#برای بررسی دشواری دخول از کجا شروع کنیم؟

پزشک عمومی یا متخصص زنان می تواند ارزیابی اولیه را آغاز کند و در صورت نیاز، شما را به متخصص مناسب ارجاع دهد. لازم نیست پیش از مراجعه، نام مشکل را بدانید. جمله ای مانند «هنگام تلاش برای دخول یا معاینه، عضلاتم سفت می شود و درد دارم» شروع روشنی برای گفت و گو است.

برای آماده شدن، این موارد را یادداشت کنید:

• مشکل از چه زمانی شروع شده و آیا قبلا ورود بدون درد ممکن بوده است؟
• دشواری در رابطه، تامپون، معاینه یا چند مورد از آنها رخ می دهد؟
• درد با تماس بیرونی شروع می شود، هنگام ورود است یا در عمق احساس می شود؟
• آیا سوزش ادرار، خارش، ترشح تازه یا خونریزی هم دارید؟
• چه درمان یا محصولی را امتحان کرده اید و نتیجه چه بوده است؟

می توانید از ابتدا بگویید صحبت درباره موضوع برایتان سخت است. اگر پزشک مسئله را جدی نگرفت یا تجربه کافی در این حوزه نداشت، درخواست ارجاع یا نظر پزشک دیگری منطقی است.

#معاینه برای واژینیسموس باید با چه شرایطی انجام شود؟

پیش از معاینه، پزشک باید توضیح دهد چه چیزی قرار است بررسی شود و چرا. رضایت شما باید آگاهانه و بدون فشار باشد. می توانید درباره گزینه های معاینه، فایده و ناراحتی احتمالی هر مرحله سوال کنید؛ قبول کردن یک مرحله به معنای موافقت با هر اقدام بعدی نیست.

ارزیابی ممکن است با گفت و گو و بررسی بیرونی آغاز شود. بسته به علائم، بررسی عضلات یا نمونه گیری برای علت های دیگر مطرح می شود. داشتن علائم واژینیسموس به این معنا نیست که معاینه با اسپکولوم، وسیله باز کردن واژن، در همان جلسه برای همه لازم یا ممکن است.

اگر درد یا ناراحتی قابل توجه ایجاد شد، معاینه باید متوقف و شیوه ادامه بررسی بازنگری شود. ممکن است بعضی مراحل پس از رسیدگی اولیه به علائم، در مراجعه دیگری انجام شوند.

در صورت نیاز به نمونه گیری دهانه رحم، می توانید درباره وسیله کوچک تر، وضعیت بدنی راحت تر و حضور همراه مورد اعتماد صحبت کنید. حق دارید هر زمان درخواست توقف کنید. جمله «الان درد دارم؛ لطفا متوقف کنید» برای بیان خواسته شما کافی است.

#کدام علائم را نباید فقط به واژینیسموس نسبت داد؟

درد شدید تازه یا رو به افزایش، خونریزی غیر معمول، تب و ترشح جدید به بررسی نیاز دارند. اگر درد لگن با تب، ترشح غیر معمول یا احتمال بارداری همراه است، برای ارزیابی سریع اقدام کنید. درد شدید لگن، خونریزی زیاد، غش یا سرگیجه قابل توجه نیاز به مراجعه فوری دارد.

این نشانه ها تشخیص مشخصی را ثابت نمی کنند، اما نباید برای آنها منتظر اثر تمرین یا درمان واژینیسموس ماند. حتی اگر قبلا این تشخیص را داشته اید، علامت تازه باید جداگانه بررسی شود.

#درمان واژینیسموس چگونه انتخاب می شود؟

درمان بر اساس علائم، علت های همراه و هدف خود فرد انتخاب می شود. ممکن است رسیدگی به عضلات، آموزش درباره بدن و حمایت روانی یا جنسی در کنار هم به کار روند. اگر خشکی، عفونت یا مشکل پوستی هم وجود داشته باشد، رسیدگی به آن بخش جداگانه ای از برنامه است.

#رسیدگی به عضلات کف لگن

فیزیوتراپیست آموزش دیده در سلامت لگن می تواند وضعیت عضلات را ارزیابی کند و روش مناسب برای کاهش تنش و بهتر شدن عملکرد آنها را آموزش دهد. مسئله همیشه ضعف عضلات نیست؛ عضله ای که بیش از حد سفت است، ممکن است به یادگیری رها کردن نیاز داشته باشد.

به همین دلیل، یک برنامه عمومی کگل با تکرار انقباض، نسخه مناسب همه افراد نیست. نوع تمرین باید با ارزیابی انتخاب شود؛ هدف را صرفا «قوی تر کردن عضلات» در نظر نگیرید.

#حمایت روانی و جنسی

روانشناس یا درمانگر جنسی می تواند به شناخت ترس از درد، احساس شرم، تجربه های قبلی و مشکلات ارتباطی کمک کند. این بخش از درمان به معنای رد علت جسمی یا غیر واقعی بودن درد نیست. ممکن است فرد به هر دو نوع حمایت نیاز داشته باشد، بدون اینکه یکی جای دیگری را بگیرد.

#تمرین تدریجی و دیلاتور

گاهی متخصص، تمرین تدریجی برای آشنا شدن با تماس و دخول یا استفاده از دیلاتور را پیشنهاد می کند. دیلاتور وسیله ای با اندازه های مختلف است که در یک برنامه درمانی مشخص به کار می رود. شروع تمرین، اندازه وسیله، میزان پیشروی و زمان استفاده باید با راهنمایی متخصص تعیین شود.

خرید وسیله و تلاش برای وارد کردن آن با فشار، جای ارزیابی را نمی گیرد. تمرین خانگی زمانی بخشی از درمان است که روش آن آموزش داده شده و امکان پیگیری وجود داشته باشد. اگر تمرین درد ایجاد می کند یا شرایطش برایتان قابل تحمل نیست، آن را با درمانگر مطرح کنید تا برنامه تغییر کند.

#نقش شریک عاطفی در درمان چیست؟

اگر شریک عاطفی دارید، مشارکت او می تواند با انتخاب شما بخشی از برنامه باشد. همراهی به معنای تعیین سرعت تمرین یا اصرار برای دخول نیست. گفت و گوی روشن درباره آنچه دردناک است، آنچه راحت است و زمانی که می خواهید توقف کنید، اهمیت دارد.

می توانید بگویید: «می خواهم برای این مشکل کمک بگیرم، اما تلاش دردناک را ادامه نمی دهم. همراهی تو برای من یعنی به توقف احترام بگذاری.» رضایت برای تماس جنسی در هر مرحله لازم است و می تواند پس گرفته شود.

صمیمیت لزوما به دخول وابسته نیست. در طول درمان، تماس هایی که برای شما خوشایند، بدون درد و با رضایت هستند می توانند جای خود را داشته باشند. واژینیسموس هم لزوما توانایی برانگیختگی یا لذت از تماس های دیگر را از بین نمی برد.

در مطالب سلامت زنان، سلامت جنسی در کنار سایر نیازهای جسمی و روانی مطرح است؛ دشواری دخول هم موضوعی قابل طرح در مراقبت پزشکی است.

#روند درمان واژینیسموس را چگونه ارزیابی کنیم؟

برای همه افراد نمی توان تعداد جلسه یا زمان ثابتی تعیین کرد. روش های مختلف ممکن است کمک کنند، اما تفاوت افراد، برنامه های درمانی و معیارهای موفقیت، اجازه وعده یک نتیجه یکسان را نمی دهد. ادعای «درمان قطعی در یک جلسه» معیار قابل اتکایی برای انتخاب نیست.

هدف درمان را با متخصص مشخص کنید: مثلا کاهش درد، احساس کنترل بیشتر، امکان معاینه یا تجربه تماس جنسی دلخواه. پیشرفت فقط با انجام دخول سنجیده نمی شود؛ رضایت، راحتی و هدف خود شما نیز مهم است.

در پیگیری بگویید کدام بخش آسان تر شده، کدام مرحله هنوز دردناک است و اجرای برنامه چه دشواری هایی دارد. اگر تغییری احساس نمی کنید، برنامه باید دوباره بررسی شود؛ این موضوع دلیلی برای سرزنش خود یا افزایش فشار تمرین نیست.