تشخیص ریزش مو سکه ای؛ از معاینه تا آزمایش های لازم

ریزش مو سکه ای در بیشتر موارد با معاینه پوست سر و تریکوسکوپی تشخیص داده می شود. پزشک ممکن است ناخن ها، ابروها، مژه ها و سایر نواحی بدن را نیز بررسی کند. آزمایش خون، بررسی قارچ یا نمونه برداری فقط زمانی انجام می شوند که علائم دیگری وجود داشته باشد یا تشخیص با معاینه روشن نباشد.

#تشخیص ریزش مو سکه ای چگونه انجام می شود؟

تشخیص ریزش مو سکه ای یا آلوپسی آره آتا در بیشتر افراد یک تشخیص بالینی است؛ یعنی متخصص پوست با شنیدن سابقه، مشاهده ناحیه ریزش و بررسی آن با ابزار بزرگ نمایی به نتیجه می رسد.

برای بیشتر بیماران، فرایند تشخیص شامل این مراحل است:

1. بررسی زمان و نحوه شروع ریزش
2. معاینه ناحیه کم مو و موهای اطراف آن
3. بررسی پوست سر، ابرو، مژه، ریش و ناخن ها
4. انجام تریکوسکوپی یا درموسکوپی
5. تعیین وسعت و میزان فعالیت بیماری
6. کنارگذاشتن بیماری هایی با ظاهر مشابه
7. درخواست آزمایش یا نمونه برداری فقط در صورت نیاز

آکادمی پوست آمریکا نیز تأکید می کند که متخصص پوست اغلب با معاینه نواحی درگیر، ناخن ها و استفاده از درماتوسکوپ می تواند این بیماری را تشخیص دهد.

برای آشنایی با جایگاه ریزش سکه ای میان سایر انواع کم پشتی نیز راهنمای ریزش مو و کم پشتی مسیر کلی را نشان می دهد. مطالب مربوط به سلامت روزمره مو در بخش مراقبت از مو قرار دارند.

#پزشک در شرح حال چه سؤال هایی می پرسد؟

پیش از استفاده از هر ابزار یا آزمایش، زمان و الگوی شروع ریزش بررسی می شود. پاسخ به این سؤال ها به پزشک کمک می کند ریزش سکه ای را از عفونت، کشش مو، کندن مو، ریزش منتشر یا بیماری های اسکاری جدا کند.

سؤال های معمول می توانند شامل این موارد باشند:

• لکه از چه زمانی دیده شده است؟
• ریزش ناگهانی بوده یا به تدریج بزرگ شده است؟
• یک ناحیه درگیر است یا لکه های دیگری نیز وجود دارند؟
• ابرو، مژه، ریش یا موهای بدن نیز کم شده اند؟
• پیش از ریزش، خارش، سوزش، درد یا پوسته وجود داشته است؟
• فرد موهای ناحیه را می کشد یا دست کاری می کند؟
• فرد دیگری در خانه خارش، پوسته یا ریزش مو دارد؟
• سابقه بیماری تیروئید، ویتیلیگو یا سایر بیماری های خودایمنی وجود دارد؟
• یکی از بستگان نزدیک به ریزش موی سکه ای مبتلا بوده است؟
• چه داروهایی مصرف می شوند و چه بیماری هایی اخیراً رخ داده اند؟

داشتن بیماری خودایمنی یا سابقه خانوادگی احتمال ابتلا را افزایش می دهد، اما هیچ کدام به تنهایی تشخیص را قطعی نمی کنند. همچنین نداشتن سابقه خانوادگی، بیماری را رد نمی کند.

#در معاینه مو و پوست سر چه چیزهایی بررسی می شوند؟

پزشک شکل و مرز ناحیه کم مو، وضعیت پوست داخل لکه و موهای حاشیه آن را بررسی می کند. در ریزش سکه ای معمولاً منافذ فولیکول ها باقی می مانند؛ زیرا این بیماری از نوع ریزش بدون اسکار است و فولیکول در مراحل معمول بیماری نابود نمی شود.

در معاینه، فقط خود لکه دیده نمی شود. پزشک به این موارد نیز توجه می کند:

• وجود یا نبود منافذ طبیعی مو
• قرمزی، پوسته، جوش، زخم یا ترشح
• موهای شکسته با طول های متفاوت
• آسان جداشدن موهای حاشیه لکه
• وجود موهای باریک یا تازه روییده
• درگیری ابرو، مژه یا ریش
• تغییرات سطح ناخن ها
• وجود لکه های پنهان در سایر قسمت های سر

پوست کاملاً براق و بدون منفذ، پوسته ریزی شدید، ترشح چرکی یا التهاب واضح با ریزش سکه ای ساده هماهنگ نیستند و احتمال بیماری دیگری را مطرح می کنند.

#چرا ناخن ها در تشخیص بررسی می شوند؟

ریزش موی سکه ای می تواند علاوه بر فولیکول مو، ناخن ها را نیز درگیر کند. فرورفتگی های بسیار کوچک، زبری سطح ناخن، شکنندگی یا تغییرات دیگر می توانند از تشخیص حمایت کنند.

این تغییرات اختصاصی ریزش سکه ای نیستند و ممکن است در بیماری های دیگری نیز دیده شوند؛ بنابراین وجود آن ها به تنهایی تشخیص را ثابت نمی کند.

بررسی ناخن بیشتر زمانی ارزش دارد که ظاهر ریزش مو کاملاً کلاسیک نباشد یا بخش های متعددی از بدن درگیر شده باشند. آکادمی پوست آمریکا نیز معاینه ناخن ها را بخشی از ارزیابی تشخیصی می داند.

#تریکوسکوپی ریزش مو سکه ای چیست؟

تریکوسکوپی نوعی معاینه غیرتهاجمی مو و پوست سر با ابزار بزرگ نمایی کننده است. این روش درد ندارد، پوست را برش نمی دهد و معمولاً در همان جلسه معاینه انجام می شود.

متخصص پوست ابزار را روی ناحیه کم مو و حاشیه آن قرار می دهد تا ساختمان فولیکول ها و ساقه موها را با بزرگ نمایی مشاهده کند. در بعضی مراکز تصاویر دیجیتال نیز ثبت می شوند تا وسعت یا فعالیت بیماری در مراجعات بعدی مقایسه شود.

یافته هایی که ممکن است در ریزش سکه ای دیده شوند عبارت اند از:

• نقاط زرد
• نقاط سیاه
• موهای شکسته
• موهای باریک و کوتاه
• موهای باریک شونده یا شبیه علامت تعجب

هیچ کدام از این یافته ها به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند. ترکیب چند الگوی تریکوسکوپی همراه با شکل بالینی و سابقه فرد ارزش تشخیصی دارد. یک مرور نظام مند و فراتحلیل نیز همین پنج گروه را از مشخص ترین یافته های تریکوسکوپی آلوپسی آره آتا معرفی کرده است.

#آیا تست کشش مو برای تشخیص انجام می شود؟

در تست کشش مو، پزشک تعداد محدودی از موهای حاشیه ناحیه درگیر را با نیروی ملایم می کشد. جداشدن آسان موها می تواند نشان دهد بیماری در آن قسمت فعال است یا لکه در حال گسترش است.

تست مثبت به تنهایی اثبات نمی کند که فرد به ریزش سکه ای مبتلاست. ریزش منتشر و بعضی بیماری های دیگر نیز ممکن است تست کشش مثبت ایجاد کنند.

محل انجام تست مهم است. در ریزش موی سکه ای، پزشک معمولاً حاشیه لکه را بررسی می کند؛ زیرا فعالیت بیماری ممکن است در مرز ناحیه بیشتر باشد.

انجام مکرر این تست در خانه توصیه نمی شود. مقدار نیرو، تعداد موهای گرفته شده و محل کشیدن می توانند نتیجه را تغییر دهند و دست کاری مداوم نیز موها را آسیب پذیرتر می کند.

#وسعت و فعالیت بیماری چگونه ثبت می شود؟

پس از مطرح شدن تشخیص، پزشک میزان درگیری را ثبت می کند. این مرحله به معنی تأیید تشخیص نیست؛ بلکه نشان می دهد بیماری چه مقدار از پوست سر یا سایر نواحی را درگیر کرده است.

برای پوست سر ممکن است از ابزارهایی مانند امتیاز SALT استفاده شود. در این روش، درصد تقریبی کاهش مو در بخش های مختلف سر ثبت می شود.

پزشک ممکن است این موارد را نیز جداگانه یادداشت کند:

• تعداد و اندازه لکه ها
• درگیری ابرو و مژه
• درگیری ریش یا موهای بدن
• تغییرات ناخن
• وجود علائم فعالیت در تریکوسکوپی
• سرعت ایجاد لکه های جدید
• تأثیر ریزش بر زندگی و سلامت روان فرد

این ثبت اولیه امکان می دهد در مراجعه بعدی مشخص شود وضعیت ثابت مانده، پیشرفت کرده یا موها در حال رشد مجدد هستند. دستورالعمل ها و اجماع های تخصصی نیز ارزیابی وسعت و فعالیت بیماری را بخشی از بررسی اولیه می دانند.

#آیا برای تشخیص ریزش مو سکه ای آزمایش خون لازم است؟

برای همه افراد یک پنل ثابت آزمایش خون ریزش مو لازم نیست. آزمایش خون به تنهایی نمی تواند ریزش موی سکه ای را تأیید کند.

پزشک زمانی آزمایش درخواست می کند که شرح حال یا معاینه احتمال مشکل همراه یا علت دیگری را مطرح کند؛ برای مثال:

• علائم بیماری تیروئید
• خستگی، رنگ پریدگی یا احتمال کمبود آهن
• ریزش منتشر علاوه بر لکه های مشخص
• کاهش وزن یا علائم عمومی
• سابقه یا نشانه بیماری خودایمنی دیگر
• رژیم بسیار محدود یا احتمال کمبود تغذیه ای
• الگویی که با ریزش سکه ای معمول هماهنگ نیست

درباره انجام همیشگی آزمایش تیروئید، آهن یا ویتامین ها اتفاق نظر کامل وجود ندارد. رویکرد دقیق تر این است که آزمایش بر اساس علائم و احتمال بالینی انتخاب شود، نه اینکه همه افراد فهرست یکسانی دریافت کنند. اجماع تخصصی سال ۲۰۲۳ نیز می گوید مجموعه ثابتی از آزمایش ها نباید برای همه مبتلایان به صورت روتین درخواست شود.

#آزمایش قارچ چه زمانی لازم می شود؟

عفونت قارچی پوست سر می تواند در بعضی افراد، به ویژه کودکان، ناحیه کم مو یا موهای شکسته ایجاد کند و با ریزش سکه ای اشتباه شود.

اگر پوسته، خارش، التهاب، موهای شکسته، غدد لنفاوی متورم یا درگیری افراد دیگر خانواده وجود داشته باشد، پزشک ممکن است نمونه ای از مو یا پوسته پوست سر بردارد.

نمونه ممکن است با میکروسکوپ بررسی یا برای کشت قارچ به آزمایشگاه فرستاده شود. این بررسی اهمیت دارد؛ زیرا عفونت قارچی می تواند واگیردار باشد، اما خود آلوپسی آره آتا از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود.

#آیا ریزش مو سکه ای واگیردار است؟

خیر. ریزش موی سکه ای یک بیماری خودایمنی است و با لمس، استفاده مشترک از وسایل، زندگی در یک خانه یا تماس با موی فرد دیگر منتقل نمی شود.

دلیل اهمیت تشخیص افتراقی این است که بعضی بیماری های شبیه آن، مانند قارچ پوست سر، می توانند واگیردار باشند. اگر ناحیه ریزش پوسته دار، ملتهب یا همراه با موهای شکسته است، نباید بدون معاینه آن را ریزش سکه ای دانست.

#چه زمانی نمونه برداری از پوست سر انجام می شود؟

نمونه برداری یا بیوپسی برای بیشتر افراد مبتلا به ریزش موی سکه ای لازم نیست. این روش زمانی مطرح می شود که معاینه و تریکوسکوپی پاسخ روشنی ایجاد نکنند.

پزشک ممکن است بیوپسی را در این وضعیت ها در نظر بگیرد:

• ریزش به صورت منتشر و بدون لکه واضح است.
• یک لکه برای مدت طولانی باقی مانده و ظاهر معمولی ندارد.
• احتمال ریزش اسکاری مطرح است.
• التهاب یا پوسته ریزی غیرمعمول وجود دارد.
• ریزش سکه ای باید از بیماری دیگری جدا شود.
• نتیجه معاینه و تریکوسکوپی با هم هماهنگ نیستند.

برای نمونه برداری، ناحیه کوچکی با بی حسی موضعی بی حس می شود و قطعه بسیار کوچکی از پوست برای بررسی میکروسکوپی برداشته می شود. در موارد مشکوک به ریزش سکه ای، انتخاب محل مناسب نمونه اهمیت زیادی دارد و معمولاً حاشیه فعال ضایعه بررسی می شود.

منابع تخصصی نیز توصیه می کنند بیوپسی فقط زمانی انجام شود که تشخیص نامشخص باشد یا نتوان ریزش اسکاری و بیماری های مشابه را با روش های ساده تر کنار گذاشت.

#ریزش مو سکه ای با چه بیماری هایی اشتباه می شود؟

هدف از تشخیص افتراقی، نام بردن از همه بیماری های مو نیست. پزشک بر اساس ظاهر، سن، شرح حال و یافته های تریکوسکوپی، احتمال های نزدیک تر را انتخاب می کند.

#آیا تشخیص ریزش مو سکه ای در زنان متفاوت است؟

اصل تشخیص در زنان و مردان یکسان است و آزمایش اختصاصی متفاوتی برای زنان وجود ندارد. شرح حال، معاینه، تریکوسکوپی و در صورت لزوم بررسی های هدفمند استفاده می شوند.

در زنان ممکن است ریزش سکه ای منتشر با کم پشتی الگودار یا ریزش منتشر ناشی از عوامل دیگر اشتباه شود. در چنین شرایطی مقایسه قسمت های مختلف پوست سر و تریکوسکوپی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

قاعدگی نامنظم یا سایر علائم هورمونی به خودی خود ریزش سکه ای را رد یا تأیید نمی کنند؛ این نشانه ها فقط ممکن است پزشک را به بررسی علت هم زمان دیگری هدایت کنند.

#چه علائمی نیازمند بررسی زودتر هستند؟

خود ریزش سکه ای معمولاً یک وضعیت اورژانسی نیست، اما شروع ناگهانی یک لکه بهتر است در زمان نزدیک معاینه شود تا بیماری های مشابه کنار گذاشته شوند.

مراجعه را عقب نیندازید اگر:

• لکه ها به سرعت در حال افزایش یا به هم پیوستن هستند.
• ابرو، مژه یا بخش بزرگی از موی سر درگیر شده است.
• پوست سر دردناک، متورم، بسیار قرمز یا زخمی است.
• پوسته ضخیم، ترشح یا بوی غیرعادی وجود دارد.
• منافذ مو در ناحیه کم مو دیده نمی شوند.
• ریزش با تب، ضعف شدید یا علائم عمومی همراه است.
• کودک دارای پوسته، خارش و موهای شکسته است.
• ریزش روی خواب، مدرسه، کار یا ارتباطات اجتماعی اثر قابل توجهی گذاشته است.

درد شدید، تورم، ترشح چرکی یا تب می تواند نشانه عفونت باشد و نیاز به ارزیابی سریع تر دارد. این نشانه ها نباید به ریزش سکه ای ساده نسبت داده شوند.

#پیش از مراجعه چه اطلاعاتی آماده کنیم؟

تاریخ تقریبی مشاهده نخستین لکه و سرعت بزرگ شدن آن را ثبت کنید. اگر لکه در بخشی قرار دارد که دیدن آن دشوار است، هر دو تا چهار هفته در نور و زاویه ثابت عکس بگیرید.

فهرست داروها، بیماری های قبلی و سابقه خانوادگی ریزش سکه ای یا بیماری های خودایمنی را آماده کنید. مشخص کنید آیا ابرو، مژه، ریش یا ناخن ها نیز تغییر کرده اند.

پیش از معاینه از کندن موها، خراشیدن پوست و استفاده هم زمان از چند محصول ناشناخته خودداری کنید. این کارها ممکن است پوست را تحریک کرده و ظاهر ضایعه را تغییر دهند.

#اگر به ریزش مو سکه ای مشکوک هستید، قدم بعدی چیست؟

یک لکه گرد ممکن است احتمال ریزش سکه ای را مطرح کند، اما تشخیص نهایی باید با بررسی پوست، موهای حاشیه، ناخن ها و تریکوسکوپی انجام شود. عکس اینترنتی یا شکل ظاهری لکه برای کنارگذاشتن قارچ، کشش یا ریزش اسکاری کافی نیست.

در بیشتر افراد، معاینه و تریکوسکوپی پاسخ لازم را فراهم می کنند و نیازی به آزمایش های گسترده نیست. بررسی خون، قارچ یا نمونه برداری زمانی ارزش دارد که سؤال مشخصی وجود داشته باشد.

مراجعه زودهنگام به معنای خطرناک بودن بیماری نیست؛ هدف این است که تشخیص درست ثبت شود، وسعت بیماری مشخص باشد و علت هایی که مسیر متفاوتی دارند، نادیده نمانند.