تلوژن افلوویوم نوعی افزایش ریزش مو است که بر اثر برهم خوردن چرخه طبیعی رشد مو رخ می دهد. ریزش معمولاً از سراسر سر دیده می شود و ممکن است دو تا سه ماه پس از بیماری، زایمان، جراحی، کاهش وزن یا فشار روانی شروع شود. این مقاله علائم، تفاوت نوع حاد و مزمن، مسیر بررسی و نشانه های نیازمند مراجعه را توضیح می دهد.
تلوژن افلوویوم نوعی ریزش منتشر مو است که در آن تعداد بیشتری از فولیکول ها وارد مرحله استراحت و ریزش می شوند. این وضعیت اغلب چند ماه پس از یک تغییر یا فشار مهم در بدن آغاز می شود. ریزش معمولاً موقت است، اما ادامه آن بیش از شش ماه یا وجود لکه، التهاب و علائم عمومی نیاز به بررسی دارد.
تلوژن افلوویوم نوعی ریزش موی منتشر و بدون اسکار است. «بدون اسکار» یعنی فولیکول مو معمولاً تخریب و با بافت جوشگاه جایگزین نمی شود؛ بنابراین در بسیاری از موارد امکان رشد دوباره مو وجود دارد.
هر تار مو یک چرخه دارد. بیشتر موهای سر در مرحله رشد یا آناژن قرار دارند و بخشی نیز وارد مرحله استراحت یا تلوژن می شوند. در پایان این مرحله، موی قدیمی جدا می شود و تار جدید جای آن را می گیرد.
در تلوژن افلوویوم، یک عامل جسمی یا روانی باعث می شود تعداد بیشتری از فولیکول ها تقریباً در یک بازه زمانی وارد مرحله استراحت شوند. این موها فوراً نمی ریزند؛ معمولاً چند ماه بعد، هنگام شست وشو، شانه کردن یا لمس مو به صورت محسوس تری جدا می شوند.
تلوژن افلوویوم بیشتر به معنی «افزایش ریزش» است تا متوقف شدن کامل رشد مو. برای شناخت مسیرهای دیگر کم پشتی و تفاوت ریزش با کاهش رشد می توانید راهنمای ریزش مو و کم پشتی را بخوانید. مطالب مرتبط با سلامت روزمره مو نیز در بخش مراقبت از مو قرار دارند.
نشانه اصلی، افزایش نسبتاً ناگهانی ریزش از سراسر سر است. ممکن است موهای بیشتری روی بالش، لباس، برس، دست یا کف حمام دیده شوند و فرد احساس کند حجم دم اسبی کمتر شده است.
این ریزش معمولاً منتشر است؛ یعنی فقط یک نقطه از سر را درگیر نمی کند. موها ممکن است در شقیقه ها یا فرق سر کم حجم تر به نظر برسند، اما ایجاد یک لکه گرد، صاف و کاملاً خالی الگوی معمول تلوژن افلوویوم نیست.
پوست سر اغلب ظاهر طبیعی دارد و زخم، ترشح یا التهاب شدید دیده نمی شود. بعضی افراد حساسیت، درد مبهم، سوزن سوزن شدن یا احساس ناخوشایندی در پوست سر دارند که به آن «تریکودینیا» گفته می شود، اما این علامت به تنهایی تشخیص را ثابت نمی کند.
نشانه های قابل مشاهده ممکن است شامل این موارد باشند:
تلوژن افلوویوم می تواند هم زمان با ریزش ارثی یا هورمونی وجود داشته باشد. در چنین شرایطی، ریزش ناگهانی ممکن است یک کم پشتی زمینه ای را آشکارتر کند. اگر کاهش تراکم بیشتر روی فرق سر است و با آکنه، تغییر قاعدگی یا علائم هورمونی همراه شده، بررسی نشانه های ریزش مو هورمونی مفیدتر است.
هر فشار روانی روزمره باعث تلوژن افلوویوم نمی شود. معمولاً یک تغییر قابل توجه در وضعیت بدن، بیماری یا شرایطی که چرخه رشد مو را مختل کند مطرح است.
محرک های شناخته شده می توانند شامل این موارد باشند:
گاهی چند عامل هم زمان وجود دارند و در بخشی از افراد نیز با وجود بررسی، عامل مشخصی پیدا نمی شود. وجود استرس در زندگی به تنهایی اثبات نمی کند که علت ریزش فقط استرس است.
دارویی را که احتمال می دهید در ریزش نقش داشته است خودسرانه قطع نکنید. قطع ناگهانی بعضی داروها می تواند خطرناک باشد و بررسی ارتباط زمانی دارو با ریزش باید با کمک پزشک انجام شود.
فاصله زمانی یکی از مهم ترین سرنخ هاست. ریزش معمولاً حدود دو تا سه ماه پس از عامل محرک آغاز می شود؛ هرچند این فاصله در همه افراد دقیقاً یکسان نیست.
برای مثال، ممکن است فرد در زمستان بیماری تب داری داشته باشد و در اوایل بهار متوجه ریزش بیشتر شود. چون بیماری تمام شده، ارتباط میان آن دو در نگاه اول مشخص نیست.
| مرحله | آنچه ممکن است رخ دهد |
|---|---|
| زمان عامل محرک | بیماری، جراحی، زایمان، کاهش وزن، فشار روانی یا تغییر دارو رخ می دهد |
| حدود دو تا سه ماه بعد | ریزش منتشر و محسوس تر آغاز می شود |
| سه تا شش ماه بعد از شروع ریزش | در نوع حاد، شدت ریزش معمولاً رو به کاهش می رود |
| ماه های بعد | موهای تازه رشد می کنند، اما بازگشت حجم کامل به زمان بیشتری نیاز دارد |
این جدول یک الگوی معمول است، نه تقویم قطعی برای همه افراد. اگر عامل محرک ادامه داشته باشد یا چند محرک پشت سر هم رخ دهند، ریزش می تواند طولانی تر شود.
تلوژن افلوویوم حاد زمانی مطرح می شود که دوره افزایش ریزش کمتر از شش ماه طول بکشد. این نوع اغلب پس از یک عامل مشخص آغاز می شود و با برطرف شدن آن، چرخه مو به تدریج متعادل می شود.
تلوژن افلوویوم مزمن به ریزشی گفته می شود که بیش از شش ماه ادامه پیدا کند. شدت آن ممکن است ثابت نباشد و دوره هایی از افزایش و کاهش ریزش دیده شود.
ماندگاری بیش از شش ماه الزاماً به معنی آسیب دائمی نیست، اما احتمال وجود عامل ادامه دار یا هم زمانی با نوع دیگری از ریزش مو را بیشتر می کند. کمبود آهن، اختلال تیروئید، بیماری مزمن، محدودیت غذایی، مصرف دارو و ریزش الگودار از موضوعاتی هستند که ممکن است بر اساس شرایط فرد بررسی شوند.
برخی پژوهشگران درباره اینکه «تلوژن افلوویوم مزمن بدون علت مشخص» همیشه یک بیماری کاملاً مستقل است یا نه، اختلاف نظر دارند. به همین دلیل، تداوم ریزش نباید فقط با یک برچسب توضیح داده شود و بررسی دوباره الگو اهمیت دارد.
تلوژن افلوویوم بیشتر با افزایش ریزش از سراسر سر دیده می شود. در مقابل، بعضی بیماری ها شکل و محل متفاوتی دارند.
| الگوی مشاهده شده | آیا با تلوژن افلوویوم معمول هماهنگ است؟ |
|---|---|
| افزایش ناگهانی ریزش از تمام سر | بله، به ویژه اگر چند ماه قبل محرکی وجود داشته باشد |
| کاهش حجم کلی بدون لکه مشخص | می تواند هماهنگ باشد |
| یک یا چند لکه گرد و کاملاً خالی | معمول نیست و باید علت دیگری بررسی شود |
| عقب رفتن تدریجی خط رویش | بیشتر به نفع ریزش الگودار یا علل دیگر است |
| قرمزی، زخم، پوسته ضخیم یا ترشح | با نوع ساده هماهنگ نیست |
| موهای کوتاه و شکسته با طول های مختلف | شکستگی ساقه مو نیز باید مطرح شود |
| نواحی براق و بدون منفذهای مو | می تواند نشانه ریزش اسکاری باشد و نیاز به بررسی زودهنگام دارد |
بررسی فقط بر اساس موهای جمع شده در حمام کافی نیست. محل کم پشتی، وضعیت پوست سر، سرعت تغییر و سابقه چند ماه گذشته باید کنار هم قرار گیرند.
ریزش تکه ای، التهاب شدید یا علائم عمومی بدن نیازمند ارزیابی جداگانه اند. این نشانه ها ممکن است به بیماری پوست سر، ریزش خودایمنی، عفونت یا یک مشکل زمینه ای مربوط باشند.
برای بررسی زودتر مراجعه کنید اگر:
تب همراه با قرمزی در حال گسترش، درد شدید، تورم یا ترشح چرکی می تواند نشانه عفونت باشد و بهتر است سریع تر ارزیابی شود.
تشخیص معمولاً با گفت وگو درباره زمان شروع ریزش و معاینه مو و پوست سر آغاز می شود. پزشک ممکن است اتفاق های یک تا شش ماه پیش از شروع ریزش را مرور کند؛ از جمله بیماری، زایمان، جراحی، تغییر وزن، فشار روانی و مصرف دارو.
در معاینه، الگوی تراکم، خط رویش، قطر موها، وجود موهای جدید و وضعیت پوست سر بررسی می شود. گاهی آزمایش کشش مو انجام می شود تا مشخص شود آیا تعداد بیشتری از موها به آسانی جدا می شوند یا نه.
آزمایش خون برای همه افراد یکسان یا همیشه لازم نیست. بر اساس شرح حال ممکن است بررسی کمبود آهن، تیروئید یا سایر مشکلات مطرح شود. نمونه برداری از پوست سر نیز معمولاً لازم نیست و بیشتر زمانی در نظر گرفته می شود که تشخیص نامشخص باشد یا ریزش طولانی و غیرمعمول ادامه پیدا کند.
در بسیاری از موارد حاد، درمان اصلی پیدا کردن و برطرف کردن عامل زمینه ای و فرصت دادن به چرخه مو است. مصرف دارو همیشه لازم نیست و ماینوکسیدیل علت هایی مانند کمبود آهن، اختلال تیروئید یا رژیم غذایی شدید را اصلاح نمی کند.
یک مطالعه کوچک در سال ۲۰۲۵ استفاده از ماینوکسیدیل موضعی پنج درصد را در افراد مبتلا به تلوژن افلوویوم بررسی کرد و نتایج امیدوارکننده ای گزارش داد؛ اما مطالعه تک گروهی و بدون گروه کنترل بود. بنابراین نمی توان از آن نتیجه گرفت که همه مبتلایان باید ماینوکسیدیل مصرف کنند. خود پژوهش نیز بر محدودیت شواهد تأکید داشت.
ماینوکسیدیل ممکن است در شروع مصرف ریزش موقتی را بیشتر کند و می تواند باعث تحریک پوست یا رشد موهای ناخواسته شود. نوع خوراکی نیز داروی بدون خطر و مناسب مصرف خودسرانه نیست. تصمیم درباره مصرف باید پس از مشخص شدن نوع ریزش، علت و شرایط پزشکی فرد گرفته شود.
زمان شروع ریزش و اتفاق های سه تا چهار ماه قبل را یادداشت کنید. بیماری، جراحی، زایمان، تغییر وزن، رژیم، داروی جدید و فشار روانی شدید از اطلاعاتی هستند که می توانند به پیدا کردن محرک کمک کنند.
هر چهار هفته یک عکس از فرق سر و خط رویش با نور و زاویه ثابت بگیرید. عکس روزانه یا شمردن مداوم موها معمولاً اطلاعات دقیقی نمی دهد و ممکن است نگرانی را بیشتر کند.
موها را ملایم بشویید، از کشیدن محکم، مدل های بسیار سفت، دکلره مکرر و حرارت شدید دوری کنید و رژیم بسیار محدود نداشته باشید. مکمل ها نیز باید بر اساس نیاز واقعی مصرف شوند؛ دریافت بیش ازحد بعضی مواد مغذی می تواند خود به سلامت مو آسیب بزند.
اگر افزایش ریزش چند هفته ادامه دارد، حجم مو در حال کم شدن است یا عامل مشخصی پیدا نمی کنید، مراجعه برای معاینه منطقی است. لازم نیست منتظر بمانید تا کم پشتی شدید شود؛ نگرانی مداوم شما نیز دلیل قابل قبولی برای درخواست ارزیابی است.
ریزش بیش از شش ماه، تکرار چندباره، ایجاد لکه، درگیری ابرو و مژه یا وجود درد، زخم، التهاب و علائم عمومی نیاز به بررسی جدی تر دارد. این نشانه ها ممکن است نشان دهند که تلوژن افلوویوم تنها مسئله موجود نیست. در نوع حاد، کاهش ریزش و رشد دوباره مو معمولاً تدریجی است. حتی پس از توقف ریزش، بازگشت حجم کامل می تواند ماه ها طول بکشد؛ بنابراین مشاهده موهای کوتاه تازه و ثابت شدن تراکم، از انتظار نتیجه فوری واقع بینانه تر است.
Use of 5% Topical Minoxidil Application for Telogen Effluvium: An Open-Label Single-Arm Clinical Trial
Manabu Ohyama، Ryokichi Irisawa، Masaki Uchiyama، Miho Mori، Kazuhiro Aoki، Yuto Ueda، Toru Fujita
The Journal of Dermatology · ۲۰۲۵
Telogen Effluvium – a review of the science and current obstacles
Ginny Oong Chien Yin، Joyce Lee Siong-See، Etienne C. E. Wang
Journal of Dermatological Science · ۲۰۲۱
Telogen effluvium
British Association of Dermatologists
British Association of Dermatologists · ۲۰۲۵
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
