رژیم و متابولیسم
چرا وزن بعد از رژیم برمی گردد و چه چیزی جلوی آن را می گیرد؟
تیم تحریریه سفید و سیاه•۱۰ دقیقه مطالعه
وزن سالم یک عدد ثابت برای همه افراد همقد نیست. شاخص توده بدنی یا BMI میتواند نسبت وزن به قد را برای غربالگری اولیه نشان دهد، اما چربی را از عضله جدا نمیکند و محل تجمع چربی را نمیسنجد. برای ارزیابی بهتر باید BMI، نسبت دور کمر به قد، تغییرات اخیر وزن، فشار خون و آزمایشهای مرتبط، توانایی انجام کارهای روزمره و شرایطی مانند بارداری، سالمندی یا عضلانیبودن بدن کنار هم دیده شوند.
افت سریع عدد ترازو همیشه به معنی چربی سوزی سریع نیست؛ آب، گلیکوژن و محتوای گوارشی نیز در روزهای اول تغییر می کنند. خطر زمانی بیشتر می شود که کاهش وزن با محدودیت شدید انرژی، پروتئین ناکافی، استفراغ، ملین، ادرارآور یا مکمل های نامطمئن همراه باشد. سنگ کیسه صفرا، خستگی، یبوست، ریزش مو و اختلال آب و املاح از پیامدهای ممکن اند. کاهش وزن بسیار سریع فقط در شرایط انتخاب شده و با نظارت بالینی جایگاه دارد.
کنترل اشتها به معنی کورکردن گرسنگی نیست. ابتدا باید مشخص شود میل به غذا تدریجی و جسمی است یا ناگهانی و وابسته به یک خوراکی و موقعیت خاص. وعدههای دارای پروتئین، فیبر، حجم و انرژی کافی معمولاً سیری پایدارتری میسازند؛ خواب، محیط و فاصله وعدهها نیز مهماند. حذف افراطی غذا و فرآوردههای ضد اشتها راه اول نیستند. تغییر ناگهانی اشتها همراه با علائم جسمی یا ازدستدادن کنترل بر خوردن، نیاز به بررسی تخصصی دارد.
استپ وزنی یعنی روند میانگین وزن، با وجود اجرای نسبتاً ثابت برنامه، برای چند هفته تغییر معناداری نکند. ثابتماندن ترازو در چند روز اغلب از آب بدن، یبوست یا شرایط اندازهگیری است. اگر توقف واقعی باشد، کاهش نیاز انرژی پس از لاغرشدن، افزایش گرسنگی، کمترشدن حرکت روزانه یا بالا رفتن دریافت میتوانند کسری قبلی را از بین ببرند. راه درست، تأیید توقف و بازبینی آرام برنامه است؛ نه رژیم شوک.
کاهش وزن اصولی فقط به معنی پایین آمدن عدد ترازو نیست؛ روند باید عمدی، تدریجی، قابل ادامه و متناسب با وضعیت سلامت باشد. برای بسیاری از بزرگسالان دارای اضافه وزن، حدود ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته هدفی رایج است، اما این محدوده نسخه همگانی نیست. وزن اولیه، داروها، بیماری ها و نوسان آب بدن سرعت را تغییر می دهند. این راهنما نشان می دهد روند واقعی را چگونه بسنجید و چه زمانی باید برنامه را متوقف و پیگیری پزشکی کنید.
اگر نمیدانید برای لاغرشدن از کجا شروع کنید، لازم نیست از روز اول یک رژیم سخت و برنامه ورزشی سنگین داشته باشید. ابتدا وضعیت فعلی را ثبت کنید، دلیل مشخصی برای کاهش وزن بنویسید و فقط دو یا سه رفتار قابلسنجش انتخاب کنید. این راهنما یک مسیر هفتمرحلهای میدهد تا تغذیه، تحرک، خواب و محیط روزانه را بدون تصمیمهای افراطی وارد برنامه کنید.
لاغری اصولی یک رژیم کوتاه مدت یا فهرستی از غذاهای ممنوع نیست؛ فرایندی است برای ساختن کسری انرژی قابل تحمل، انتخاب غذای سیرکننده، تحرک متناسب، خواب کافی و پیگیری واقع بینانه. این راهنما کمک می کند جای خود را در مسیر کاهش وزن پیدا کنید، بدانید هر مشکل را از کجا بررسی کنید و میان نوسان طبیعی وزن، توقف واقعی و علائم هشدار تفاوت بگذارید.
ساکسندا نام تجاری لیراگلوتاید و داروی تزریقی روزانهای از خانواده آگونیستهای گیرنده GLP-1 است که همراه تغذیه کمکالری و فعالیت بدنی برای مدیریت وزن تجویز میشود. این دارو با افزایش سیری و کاهش اشتها به برخی افراد واجد شرایط کمک میکند؛ اما چربیسوز موضعی، انسولین یا دارویی برای مصرف خودسرانه نیست. هر قلم چنددوزی ۱۸ میلیگرم لیراگلوتاید دارد و دوز باید فقط با شمارنده قلم تنظیم شود. عوارض گوارشی شایعاند و برخی نشانهها به رسیدگی فوری نیاز دارند.
سماگلوتاید دارویی از خانواده آگونیستهای گیرنده GLP-1 است که بهشکل تزریقی یا خوراکی عرضه میشود. بسته به فرآورده، ممکن است برای دیابت نوع ۲، مدیریت مزمن وزن یا کاهش بعضی خطرهای قلبی، کلیوی و کبدی تجویز شود. این دارو با تنظیم ترشح انسولین، کاهش گلوکاگون، کند کردن تخلیه معده و کاهش اشتها اثر میکند، اما برای همه مناسب نیست و محصولات مختلف آن نباید خودسرانه جایگزین یکدیگر شوند.
اوزمپیک نام تجاری داروی سماگلوتاید و از آگونیستهای گیرنده GLP-1 است. این دارو برای کنترل قند خون بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ استفاده میشود و قلم تزریقی آن در بعضی بیماران میتواند خطرهای قلبی و کلیوی مشخصی را کاهش دهد. کاهش اشتها و وزن نیز ممکن است رخ دهد، اما اوزمپیک برای همه افراد یا برای لاغری خودسرانه مناسب نیست و نتیجه آن در افراد یکسان نخواهد بود.
آمپولهای لاغری نسخهای برای همه افراد مناسب نیستند و موارد منع یا احتیاط آنها به ماده مؤثره وابسته است. بارداری، حساسیت شدید و برای بعضی داروها سابقه سرطان مدولاری تیروئید یا MEN2 میتواند مانع مصرف باشد. مشکلات گوارشی شدید، سابقه پانکراتیت، بیماری کلیه، داروهای دیابت و جراحی پیشرو نیز باید پیش از شروع بررسی شوند؛ اما همه آنها ممنوعیت مطلق نیستند.