آریتمی قلب در خواب یا شب: چرا بیشتر حس می شود؟

تپش قلب در خواب اغلب بی خطر است و معمولاً از عوامل ساده ای ناشی می شود که در حالت استراحت برجسته تر می شوند.می گوید تپش قلب شبانه معمولاً بی ضرر است و می تواند به محرک هایی مثل اضطراب، حالت خوابیدن یا مصرف کافئین مربوط باشد. اختلالاتی مانند آپنه خواب یا رفلاکس معده نیز ممکن است با ایجاد استرس تنفسی یا تحریک عصب واگ، ریتم قلب را مختل کنند. اگر تپش قلب شبانه مکرر شود یا با درد قفسه سینه و تنگی نفس همراه باشد، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید و همه چیز در باره آریتمی قلبی را مطالعه کنید.

#آریتمی قلب در خواب

آریتمی به هر اختلال در ریتم طبیعی ضربان قلب گفته می شود که به دلیل مشکلات الکتریکی قلب رخ می دهد. در این وضعیت قلب ممکن است خیلی تند (تاکی کاردی)، خیلی کند (برادی کاردی) یا غیرمنظم ضربان بزند. شما ممکن است احساس کنید قلب تان تند می تپد، می جهد یا حتی لحظه ای ایست می کند. این حالت ها معمولاً گذرا هستند.

• مثال: گاهی فقط چند ضربان اضافه یا جاافتاده حس می شود که اکثر افراد در طول زندگی تجربه می کنند.
• شیوع: آریتمی ها شایع اند؛ برای مثال انقباضات زودرس بطنی (PVC) در حدود ۷۵٪ افراد رخ می دهد.
• نوع شک: اگر تپش ها مزمن یا شدید باشند یا با اختلالات قلبی جدی (درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش) همراه شوند، باید پیگیری شوند.

#چرا در خواب و شب ضربان قلب نامنظم بیشتر حس می شود؟

احساس نامنظمی ضربان در خواب معمولاً طبیعی است و با کاهش حواس پرتی و قرار گرفتن در حالت استراحت ارتباط دارد. بسیاری از افراد تپش قلب شبانه را بیشتر می بینند زیرا توجه شان به ضربان معطوف می شود. در بسیاری موارد، علت خاص قلبی وجود ندارد و عوامل محیطی یا موقعیتی علت اند.
در طول روز حواس ما به فعالیت ها و صداهای محیط معطوف است، اما در تاریکی شب و آرامش خواب، کوچک ترین ضربه یا تغییر ضربان را به وضوح احساس می کنیم. در حالت دراز کشیدن نیز فشاری که بر قفسه سینه وارد می شود ممکن است بر نحوه خون رسانی به قلب اثر بگذارد. به علاوه برخی محرک ها و تغییرات جسمی در شب برجسته تر هستند.

• تمرکز بیشتر: هنگام استراحت، مغز به ضربان قلب حساس تر می شود و ضربان های کوچک یا اضافی را متوجه می شویم.
• وضعیت خوابیدن: برخی افراد هنگام خوابیدن به پهلو یا به صورت خمیده فشاری در داخل قفسه سینه احساس می کنند که می تواند باعث بروز تپش شود. خوابیدن روی یک طرف بدن ممکن است فشار داخل بدن را تغییر دهد و موجب پدید آمدن تپش قلب شود.
• اختلال در تمرکز: شب ها خواب دیدن یا افکار پرتنش ممکن است به اضطراب منجر شود و ذهن را به ضربان قلب معطوف کند.

#اضطراب و استرس شبانه در آریتمی

اضطراب و استرس می توانند ریتم قلب را تحت تأثیر قرار دهند.اشاره می کند که اضطراب، استرس و حتی حملات پانیک از علل شایع تپش قلب هستند. در شرایط اضطرابی، غدد فوق کلیوی هورمون آدرنالین ترشح می کنند که باعث افزایش موقت ضربان قلب می شود.
بسیاری از افراد در شب، خصوصاً پس از یک روز پرفشار یا در شرایط نگرانی (مثلاً قبل از خواب در مورد مسائل کاری یا شخصی) دچار تپش قلب می شوند. موقعیت بی تحرکی در خواب نیز می تواند واکنش اضطرابی را تقویت کند.

• هورمون استرس: اضطراب و ترس در هنگام خواب یا بعد از خوابیدن باعث آزاد شدن آدرنالین می شود که ضربان قلب را سریع تر و غیرمنظم می کند.
• حمله پانیک: در برخی موارد، حملات هراس شبانه (ناگهانی بیدار شدن با ترس شدید) منجر به ضربان قلب بالا و نامنظم می شود.
• روتین قبل خواب: انجام فعالیت های تحریک کننده مثل کار با تلفن همراه یا بحث های داغ پیش از خواب می تواند سطح استرس را بالا ببرد و تپش قلب را تحریک کند.

#اختلالات خواب و آپنه در تپش قلب شبانه 

اختلالات تنفسی حین خواب مانند آپنه انسدادی، بر ریتم قلب تأثیر می گذارند. انجمن قلب آمریکا تأکید می کند که «آپنه خواب» (قطع موقت تنفس) از عوامل خطر شناخته شده برای آریتمی است. آپنه خواب باعث افت مکرر اکسیژن و تحریک سیستم عصبی اتونوم می شود که زمینه را برای اختلال ضربان فراهم می کند.
در آپنه انسدادی، راه هوایی بالایی در خواب بسته می شود. هر بار که تنفس متوقف شود، خون اکسیژن خود را از دست می دهد و فشار خون به صورت گذرا بالا می رود. این نوسانات مداوم فشار خون و اکسیژن، قلب را مضطرب کرده و ممکن است ضربان های غیرطبیعی (مانند فیبریلاسیون دهلیزی یا تاکی کاردی بطنی) ایجاد کند. تحقیقات نشان داده اند افراد مبتلا به آپنه خواب شدید، احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی یا ضربان نامنظم بطنی بالاتری دارند.

• خطر نامرئی: بسیاری از افراد از آپنه خواب خود خبر ندارند. اگر بالش تان مرطوب می شود یا گهگاه خروپف بلند دارید، ممکن است آپنه داشته باشید.
• پیامد قلبی: شیوع آپنه خواب در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی بسیار بالا است و درمان آپنه می تواند احتمال عود آریتمی را کاهش دهد.
• عوامل تشدید: چاقی، مصرف الکل پیش از خواب و سیگار کشیدن می تواند آپنه را تشدید کند. اقدامات ساده (کاهش وزن، کنار گذاشتن دخانیات) و در صورت نیاز استفاده از دستگاه CPAP می تواند ضربان قلب را بهبود بخشد.

#انقباضات زودرس قلب (PVC/PAC)

پاسخ مستقیم: ضربان های اضافی و زودرس قلب (PVC یا PAC) در حالت استراحت و شب آشکارتر می شوند. تقریباً همه افراد گهگاه یک یا چند انقباض بطنی (PVC) یا دهلیزی (PAC) را تجربه می کنند، هرچند همه آن را احساس نمی کنند.
توضیح: در انقباضات زودرس، یک سیگنال اضافی از دهلیز یا بطن ها می آید و باعث ضربان اضافه می شود. این ضربان اضافی معمولاً بلافاصله با یک مکث کوتاه جبران شده و احساس «کپ کردن» یا «تپش ناگهانی» را ایجاد می کند. هنگام فعالیت روزانه، ممکن این مکث ها را متوجه نشویم، اما در خواب که بدن در آرامش است، می تواند بارز شود.

• شایع و معمولاً بی خطر:  تا ۷۵٪ مردم حداقل یک بار PVC را تجربه می کنند. اگر سابقه بیماری قلبی نداشته باشید، این تپش ها معمولاً بی خطرند.
• علائم احساس شده: PVC معمولاً به شکل ضربان اضافی، تپش یا پرش ناگهانی احساس می شود. برخی آن را مانند «کپ کردن» قلب توصیف می کنند.
• مدیریت: در صورت تکرار زیاد یا احساس ناخوشایندی، پزشک ممکن است با اکوکاردیوگرافی یا نوار قلب (هولتر) بررسی کند. اما اولین گام کاهش عوامل تحریک کننده است (مثلاً استرس، کافئین و بی خوابی).

#چه زمانی باید نگران شویم؟

اگر تپش قلب شبانه مکرر باشد، طولانی شود یا با علائم هشداردهنده همراه باشد، باید آن را جدی گرفت. در صورتی که ضربان قلب هنگام دراز کشیدن زیاد می شود، برای معاینه به پزشک مراجعه کنید؛ و اگر تپش همراه با تنگی نفس یا درد قفسه سینه است، فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
به طور کلی، تپش های گذرا در حالت استراحت نگران کننده نیست. اما علائم زیر نشانه اختلال مهم تری هستند: درد یا فشار قفسه سینه، سرگیجه، احساس نزدیک به غش، تنگی نفس غیرمعمول یا تپش های بسیار سریع و طولانی مدت. این موارد می توانند نشانه فیبریلاسیون دهلیزی، تاکی کاردی بطنی یا دیگر آریتمی های جدی باشند. در چنین شرایطی، معاینه فوری توسط متخصص قلب ضروری است.

• وجود بیماری قلبی قبلی: اگر مشکلات قلبی شناخته شده دارید، تپش های جدید در شب می توانند مهم باشند. به عنوان مثال، در بیماران پس از حمله قلبی، تپش های شبانه ممکن است نشانه  فعالیت الکتریکی خطرناکی باشند.
• ارزیابی پزشکی: پزشک ممکن است نوار قلب در حالت استراحت و ثبت کننده های قابل حمل (مانند هولتر) را توصیه کند تا ارتباط تپش با ریتم قلب بررسی شود.

#نکات سبک زندگی برای کاهش آریتمی شبانه

رعایت چند نکته ساده در زندگی روزمره می تواند تعداد تپش های شبانه را کاهش دهد. با محدود کردن محرک هایی مثل کافئین و نیکوتین، مدیریت استرس روزانه و بهبود شرایط خواب، می توانید جلوی بسیاری از عوامل تحریک کننده را بگیرید. به عنوان مثال، توصیه می کند مصرف کافئین و سایر محرک ها را کاهش دهید.
عوامل زیر به کنترل ضربان در خواب کمک می کنند:

• کاهش محرک ها: شب ها از مصرف قهوه، چای پرکافئین، شکلات و نوشیدنی های انرژی زا خودداری کنید. همچنین مصرف نیکوتین و الکل را قبل از خواب محدود کنید.
• مراقبت از رفلاکس: برای جلوگیری از رفلاکس معده، وعده های غذایی سنگین را نزدیک زمان خواب نخورید. سر تخت خوابتان را کمی بالا ببرید و از بالش اضافی استفاده کنید.
• مدیریت استرس: آرام سازی قبل از خواب (مثلاً تنفس عمیق، مدیتیشن یا تمرینات سبک) می تواند ضربان قلب را تنظیم کند. اگر اضطراب مزمن دارید، درمان های روان شناسی یا دارویی تحت نظر پزشک کمک کننده است.
• درمان اختلالات زمینه ای: چنانچه آپنه خواب دارید، درمان مناسب (تغییر وزن، CPAP) مؤثر است. همچنین اگر دچار کم خونی یا اختلال تیروئید هستید، درمان آنها به کاهش تپش قلب کمک می کند.
• فعالیت فیزیکی منظم: ورزش متوسط و منظم (پیاده روی، دوچرخه سواری) با کنترل فشار خون و استرس، نقش مهمی در تنظیم ریتم قلب دارد.