استرس و آریتمی قلب؛ آیا اضطراب باعث نامنظمی ضربان می‌شود؟

#آیا اضطراب باعث آریتمی قلبی می شود؟

استرس و اضطراب معمولاً باعث تندترشدن یا محسوس ترشدن ضربان قلب می شوند، اما احساس تپش به تنهایی به معنی وجود آریتمی نیست. آریتمی اختلالی در ریتم الکتریکی قلب است که برای تشخیص آن معمولاً باید ریتم قلب ثبت شود.

فشار روانی ممکن است در بعضی افراد مستعد، برخی اختلالات ریتم را تحریک یا تشدید کند؛ بااین حال نمی توان از روی زمان شروع یا احساس فرد نتیجه گرفت که تپش فقط عصبی است. تپش مکرر یا همراه با علائم هشدار باید بررسی شود.

#استرس و آریتمی قلب دقیقاً چه نسبتی دارند؟

تپش قلب یک «احساس» است؛ یعنی فرد ضربان خود را به شکل تند، کوبنده، لرزان، بال زننده یا نامنظم احساس می کند. در مقابل، آریتمی به تغییر واقعی ریتم قلب گفته می شود که ممکن است در نوار قلب یا پایش طولانی تر ثبت شود.

ممکن است فرد تپش قلب داشته باشد اما هنگام بررسی، ریتم قلب طبیعی باشد. از طرف دیگر، بعضی آریتمی ها نیز با تپش، احساس جاافتادن ضربان، سرگیجه، ضعف یا تنگی نفس ظاهر می شوند. بنابراین فقط از روی نوع احساس نمی توان این دو را از هم تشخیص داد.

#چرا اضطراب می تواند تپش قلب را بیشتر کند؟

اضطراب بدن را در حالت آماده باش قرار می دهد. در این وضعیت، ضربان ممکن است سریع تر شود و فرد نیز توجه بیشتری به حرکات قلب پیدا کند. به همین دلیل تپش قلب در زمان نگرانی، فشار کاری، امتحان یا حمله پانیک بیشتر احساس می شود.

عوامل دیگری نیز می توانند همراه با استرس احتمال تپش را افزایش دهند:

• مصرف زیاد قهوه، چای پررنگ یا نوشیدنی های انرژی زا
• سیگار و نیکوتین
• کم خوابی
• کم آبی بدن
• مصرف الکل یا مواد محرک
• ورزش بسیار شدید
• بعضی داروها، از جمله برخی داروهای سرماخوردگی یا اسپری های تنفسی

وجود یکی از این محرک ها علت تپش را قطعی نمی کند، اما ثبت زمان شروع و عوامل همراه می تواند به بررسی کمک کند.

#تپش قلب عصبی چیست و چگونه احساس می شود؟

تپش قلب عصبی اصطلاحی است که معمولاً برای محسوس ترشدن، تندشدن یا کوبنده شدن ضربان هنگام استرس، اضطراب یا حمله پانیک به کار می رود. فرد ممکن است ضربان را در سینه یا گردن به شکل کوبش، لرزش، بال زدن یا جاافتادن یک ضربان احساس کند.

الگوهایی که بیشتر با تپش مرتبط با استرس سازگارند عبارت اند از:

• هم زمان با اضطراب، نگرانی یا فشار روانی شروع می شوند.
• پس از کم خوابی یا مصرف زیاد کافئین بیشتر می شوند.
• با کاهش فشار روانی، استراحت یا تنفس آرام و بدون فشار کمتر می شوند.
• کوتاه مدت و گذرا هستند و ممکن است خودبه خود فروکش کنند.

این الگوها فقط سرنخ اند و عصبی بودن علت را ثابت نمی کنند. کم آبی، مشکلات تیروئید، کم خونی، بعضی داروها و اختلالات ریتم قلب نیز ممکن است حالت مشابهی ایجاد کنند.

#چه زمانی تپش قلب باید بررسی شود؟

تپش کوتاه و گذرایی که بدون علامت نگران کننده ایجاد و برطرف می شود، معمولاً وضعیت اورژانسی نیست؛ اما تازگی، تکرار، طول مدت و علائم همراه اهمیت دارند.

اگر تپش با هرکدام از موارد زیر همراه است، دریافت کمک فوری پزشکی لازم است:

• درد یا فشار قفسه سینه
• غش یا نزدیک شدن به غش
• تنگی نفس شدید
• سرگیجه شدید
• ضعف یا کاهش هوشیاری
• تپشی که همراه علائم شدید ادامه پیدا می کند

در موارد زیر نیز باید برای ارزیابی غیرفوری وقت گرفت:

• تپش ها تازه شروع شده یا مرتب تکرار می شوند.
• دفعات یا شدت آن ها رو به افزایش است.
• چند دقیقه یا بیشتر طول می کشند.
• هنگام فعالیت بدنی ظاهر می شوند.
• فرد سابقه بیماری قلبی یا اختلال ریتم دارد.
• تپش پس از شروع یا تغییر یک دارو ایجاد شده است.

#اگر تپش ادامه دار باشد، چه بررسی هایی انجام می شود؟

پزشک ابتدا درباره زمان شروع، طول حمله ها، محرک ها، داروها، کافئین، علائم همراه و سابقه بیماری سؤال می کند و ضربان و وضعیت عمومی را بررسی می کند.

بسته به شرایط، ممکن است یکی یا چند مورد از این بررسی ها انجام شود:

• نوار قلب برای ثبت فعالیت الکتریکی قلب
• هولتر یا ثبت کننده رویداد برای تپش های متناوب
• آزمایش خون برای بررسی مواردی مانند کم خونی، تیروئید یا اختلالات الکترولیتی
• اکوکاردیوگرافی در صورت احتمال مشکل ساختاری قلب
• تست ورزش در صورت ارتباط علائم با فعالیت و تشخیص پزشک

همه افراد به تمام این آزمایش ها نیاز ندارند و نوع بررسی براساس الگوی علائم انتخاب می شود.

#برای کمترشدن تپش های مرتبط با استرس چه کارهایی مفید است؟

اگر پس از بررسی، علت خطرناک یا آریتمی مهمی پیدا نشود و استرس یکی از محرک ها باشد، این اقدامات ممکن است دفعات تپش را کمتر کنند:

• کاهش تدریجی مصرف کافئین و نوشیدنی های انرژی زا
• کنارگذاشتن سیگار و نیکوتین
• خواب کافی و منظم
• نوشیدن آب کافی، مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات تعیین کرده باشد
• تنفس آرام و بدون نفس های بسیار عمیق یا سریع
• ثبت زمان تپش و محرک های احتمالی
• فعالیت بدنی منظم و متناسب با وضعیت فرد

اگر تپش هنگام ورزش ایجاد می شود یا با درد سینه، سرگیجه یا تنگی نفس همراه است، تا زمان ارزیابی پزشکی نباید شدت ورزش را خودسرانه افزایش داد. همچنین داروی قلب یا آرام بخش نباید بدون تجویز شروع، قطع یا تغییر داده شود و شروع ورزش برای آریتمی بهتر است متناسب با وضعیت فرد و با نظر پزشک باشد.

جمع بندی

با توجه به مقالات قلب و عروق اضطراب و استرس می توانند ضربان قلب را تندتر یا محسوس تر کنند، اما احساس تپش به تنهایی مشخص نمی کند که ریتم قلب طبیعی است یا آریتمی وجود دارد. تپش تازه، مکرر، رو به تشدید یا همراه با درد قفسه سینه، غش، سرگیجه شدید یا تنگی نفس شدید باید بررسی پزشکی شود.