تب کودک؛ اندازه گیری، مراقبت ایمن و زمان مراجعه
تب کودک اغلب همراه عفونت رخ می دهد، اما عدد دماسنج علت یا شدت بیماری را به تنهایی مشخص نمی کند. این راهنما برای کودکان از سه ماهگی به بالا، اندازه گیری دما، مراقبت در خانه، محدودیت تب برها و زمان مراجعه را توضیح می دهد. برای شیرخوار زیر سه ماه، تب ۳۸ درجه یا بیشتر نیازمند ارزیابی فوری است.

فهرست مطالب(6 عنوان)
تب کودک معمولا به دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر گفته می شود، اما برای تصمیم درباره مراقبت باید سن، روش اندازه گیری و حال عمومی را هم در نظر گرفت. اگر کودک هوشیار است، مایعات می نوشد و راحت نفس می کشد، بسیاری از دوره های تب را می توان با پایش و مراقبت مناسب در خانه دنبال کرد. مشکل تنفس، سخت بیدار شدن یا دیگر علائم خطر، حتی پس از پایین آمدن دما، نیازمند رسیدگی فوری است.
#تب کودک را چطور درست اندازه بگیریم؟
احساس گرمی پیشانی برای تایید تب کافی نیست. از تب سنج دیجیتال مناسب سن و مطابق دستور دستگاه استفاده کنید؛ در خردسالان، اندازه گیری زیر بغل روش ساده ای برای استفاده خانگی است. نوک حسگر باید با پوست تماس داشته باشد، بازو کنار بدن قرار بگیرد و تا پایان اندازه گیری ثابت بماند.
اگر کودک تازه حمام کرده یا زیر پتوی زیادی بوده، چند دقیقه در شرایط معمول صبر کنید و دوباره اندازه بگیرید. نتیجه را همراه ساعت و محل اندازه گیری بنویسید. عدد گوش، زیر بغل و پیشانی را با افزودن یا کم کردن یک مقدار ثابت به هم تبدیل نکنید؛ دقت دستگاه و اجرای روش هم موثرند.
در مراقبت از سلامت مادر و کودک، گفتن «تبش بالا بود» اطلاعات کافی نمی دهد. جمله «چهار ماهه است، ساعت هشت دمای زیر بغل ۳۹ بود و کمتر شیر می خورد» برای ارزیابی مفیدتر است.
#علت تب کودک چگونه مشخص می شود؟
عفونت های ویروسی از علت های شایع اند؛ عفونت گوش، گلو، ریه یا مجاری ادراری هم می توانند تب ایجاد کنند. گاهی تب پس از واکسن دیده می شود. از روی عدد تب، لرز یا سرعت پایین آمدن آن نمی توان علت را قطعی تعیین کرد.
پزشک سن و سابقه کودک را می پرسد، تنفس و نشانه های کم آبی را بررسی می کند و بر اساس علائم معاینه انجام می دهد. آزمایش ادرار، خون یا عکس برای همه کودکان تب دار لازم نیست؛ از طرف دیگر، نداشتن سرفه یا آبریزش هم عفونت را رد نمی کند. درد هنگام ادرار، درد گوش، بثورات پوستی یا بازگشت تب پس از بهتر شدن را حتما مطرح کنید.
#هنگام تب در خانه چه کارهایی کمک می کنند؟
مایعات متناسب با سن را در نوبت های مکرر پیشنهاد دهید و مقدار نوشیدن و ادرار را نسبت به معمول زیر نظر بگیرید. شیردهی را ادامه دهید. اگر کودک غذا نمی خواهد، مجبورش نکنید؛ در این دوره توان نوشیدن مهم تر از تمام کردن بشقاب است.
لباس و پوشش معمول و راحت کافی است. کودک را بیش از حد نپوشانید و برای سرد کردن، کاملا برهنه نکنید. پاشویه، آب سرد، یخ و مالیدن الکل روش مناسبی برای مراقبت تب نیستند؛ می توانند ناراحتی ایجاد کنند و الکل نیز خطر مسمومیت دارد.
مراقبت نمی تواند هر بار تب یا تکرار آن را متوقف کند؛ واکسن های برنامه، شستن دست ها و کاهش تماس با بیماری به پیشگیری از بعضی عفونت ها کمک می کنند، اما تب بر جای پیشگیری یا درمان علت نیست.
تا وقتی تب و بدحالی دارد، کودک را در خانه نگه دارید و فرصت استراحت بدهید. برای بازگشت به مهد یا مدرسه، بهتر شدن حال و قواعد محل را در نظر بگیرید؛ صرف پایین آمدن موقت دما با دارو کافی نیست.
در طول روز و شب به حال کودک سر بزنید: راحت بیدار می شود؟ با شما ارتباط می گیرد؟ نوشیدن و ادرارش چگونه است؟ ثبت دما می تواند مفید باشد، ولی اندازه گیری پی در پی نباید جای توجه به تنفس و رفتار را بگیرد.
#تب بر چه زمانی مناسب کودک است و چه محدودیت هایی دارد؟
تب بر برای کاهش درد و ناراحتی به کار می رود؛ لازم نیست صرفا برای رسیدن به عدد ۳۷ به کودک دارو بدهید. انتخاب استامینوفن یا ایبوپروفن باید با سن، وزن، وضعیت سلامت و غلظت همان فرآورده هماهنگ باشد. دستور قبلی یک کودک دیگر یا تعداد قطره یک برند را به محصول دیگری تعمیم ندهید.
از سرنگ یا وسیله اندازه گیری دارو استفاده کنید و ساعت مصرف را یادداشت کنید. داروهای ترکیبی سرماخوردگی ممکن است همان ماده تب بر را داشته باشند؛ مصرف همزمان می تواند مقدار دریافتی را بیش از حد کند. دو تب بر را خودسرانه همزمان یا نوبتی ندهید و آسپرین را برای تب کودک استفاده نکنید.
ایبوپروفن برای کودک دچار کم آبی یا آبله مرغان مناسب نیست و در سن پایین و بعضی بیماری ها محدودیت دارد. اگر درباره محصول، مقدار یا مناسب بودن آن تردید دارید، پیش از مصرف از پزشک یا داروساز بپرسید. آنتی بیوتیک هم تب بر نیست و بدون تشخیص علت نباید شروع شود.
#کدام نشانه ها مراجعه را فوری می کنند؟
در مشکل تنفس، کبودی، سخت بیدار شدن، پاسخ دهی غیرعادی، تشنج یا دانه های قرمز و بنفشی که با فشار محو نمی شوند، منتظر اثر دارو نمانید و از اورژانس کمک بگیرید. سفتی گردن همراه تب، یا بدحالی شدید و رنگ پریدگی با سردی غیرعادی دست و پا نیز نیازمند ارزیابی فوری است.
| وضعیت | اقدام مناسب |
|---|---|
| سن زیر سه ماه و دمای ۳۸ یا بیشتر | ارزیابی فوری؛ این سن مسیر بررسی جداگانه دارد. |
| سن سه تا شش ماه و دمای ۳۹ یا بیشتر | ارزیابی پزشکی فوری در همان روز؛ با بدحالی، اورژانس. |
| ادرار کم، دهان خشک یا نوشیدن کمتر از معمول | همان روز برای ارزیابی تماس بگیرید؛ با ناتوانی در نوشیدن یا خواب آلودگی شدید، فوری اقدام کنید. |
| تب پنج روز یا بیشتر | برای ارزیابی مراجعه کنید، حتی اگر گاهی دما پایین می آید. |
| نقص ایمنی، یعنی ضعف دفاع بدن، یا بیماری زمینه ای مهم | برنامه اختصاصی پزشک را اجرا کنید و آستانه تماس را پایین تر بگیرید. |
این معیارها اجازه صبر کردن تا یک عدد یا روز مشخص نیستند. اگر کودک رو به بدتر شدن است یا نسبت به دفعه قبل حال متفاوت و نگران کننده ای دارد، زودتر کمک بگیرید.
#اگر تب پایین نیامد، برگشت یا پس از واکسن بود چه کنیم؟
کم شدن یا نشدن تب پس از دارو، به تنهایی بیماری جدی را تایید یا رد نمی کند. مقدار دارو را زودتر تکرار نکنید؛ ابتدا زمان و مقدار ثبت شده را بررسی کنید و اگر کودک همچنان ناراحت یا بدحال است، برای ارزیابی تماس بگیرید. در صورت اشتباه یا مصرف اضافه، منتظر علامت مسمومیت نمانید.
پس از واکسیناسیون کودکان، زمان بروز واکنش با نوع واکسن تفاوت دارد. تب را صرفا به واکسن نسبت ندهید؛ سن، شدت علائم و مدت آنها همچنان مهم اند. به ویژه برای شیرخوار کم سن، دستور مشخص مرکز واکسیناسیون را بپرسید.
#برای پیگیری تب کودک چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
سن دقیق، بالاترین دمای ثبت شده، روش اندازه گیری، زمان شروع، علائم همراه، مقدار نوشیدن و آخرین ادرار را یادداشت کنید. نام و غلظت دارو، مقدار و ساعت مصرف و تاریخ واکسن اخیر را همراه داشته باشید. در راهنمای سلامت کودک، این ثبت ساده بخشی از تصمیم آگاهانه درباره نشانه های تازه است.
هنگام پایان ویزیت بپرسید اگر تب ادامه داشت چه زمانی دوباره مراجعه کنید و کدام تغییر نیاز به اقدام فوری دارد. اگر در فاصله انتظار، تنفس، هوشیاری یا توان نوشیدن تغییر کرد، برنامه قبلی را بهانه ادامه انتظار نکنید.
پرسشهای متداول
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
با تب بدون علامت دیگر هم مراجعه لازم است؟
چرا کودک تب دارد ولی دست و پایش سرد است؟
برای تب کودک خوابیده حتما باید او را بیدار کنم؟
اگر تب بر را بالا آورد، همان مقدار را دوباره بدهم؟
منابع علمی این مقاله۳ منبع
- ۱
- ۲
Fever in children
The Royal Children’s Hospital Melbourne
The Royal Children’s Hospital Melbourne
سایتمشاهده منبع - ۳
این مقاله برایتان مفید بود؟





در حال دریافت دیدگاهها…