پیشگیری از پوسیدگی دندان یعنی کم کردن شرایطی که باعث آسیب به مینا و ایجاد حفره می شوند. این کار فقط به مسواک زدن محدود نیست؛ فلوراید، تمیز کردن بین دندان ها، کاهش مصرف مکرر قند، کنترل خشکی دهان و چکاپ منظم هم نقش دارند. در این مقاله فقط به راه های عملی پیشگیری می پردازیم. درمان پوسیدگی، علت کامل پوسیدگی و مراحل پیشرفت آن در مقاله های جداگانه بررسی می شوند.
برای پیشگیری از پوسیدگی دندان، مهم ترین کارها مسواک زدن با خمیر دندان فلورایددار، تمیز کردن بین دندان ها، کاهش تماس مکرر با قند، نوشیدن آب، کنترل خشکی دهان و چکاپ منظم است. هیچ کدام از این کارها به تنهایی تضمین کامل نمی دهند، اما کنار هم خطر ایجاد حفره را کمتر می کنند. اگر درد مداوم، تورم یا خونریزی غیرعادی دارید، موضوع دیگر فقط پیشگیری نیست و بهتر است بررسی شود.
پیشگیری از پوسیدگی دندان یعنی کاری کنیم که مینا کمتر در معرض اسید، پلاک و قند مکرر قرار بگیرد. هدف این است که پوسیدگی دیرتر شروع شود، کندتر پیش برود یا در مرحله خیلی اولیه کنترل شود.
پوسیدگی زمانی شکل می گیرد که باکتری های دهان از قندها اسید تولید کنند و این اسید به مرور به سطح دندان آسیب بزند. پیشگیری یعنی کاهش همین چرخه، نه فقط تمیزتر دیده شدن دندان ها.
برای پیشگیری واقعی، باید چند بخش کنار هم باشند:
پس اگر فقط یک کار را انجام دهیم و بقیه را رها کنیم، پیشگیری کامل نمی شود.
فلوراید یکی از مهم ترین ابزارهای پیشگیری از پوسیدگی دندان است و در تمام کتاب های راهنمای پوسیدگی دندان به آن اشاره شده. این ماده به مقاوم تر شدن مینا کمک می کند و در مراحل خیلی اولیه پوسیدگی می تواند از ادامه آسیب جلوگیری کند.
ساده تر بگوییم: فلوراید دندان را «ضدپوسیدگی مطلق» نمی کند، اما کمک می کند مینا در برابر اسیدها مقاوم تر بماند. به همین دلیل، خمیر دندان فلورایددار در مراقبت روزانه اهمیت دارد.
راه های رایج دریافت فلوراید:
برای بیشتر افراد، پایه اصلی همان خمیر دندان فلورایددار است. دهان شویه فلورایددار یا فلوراید حرفه ای برای همه لازم نیست و بهتر است بسته به وضعیت دندان ها تصمیم گیری شود.
مسواک زدن لازم است، اما به تنهایی کافی نیست. مسواک بیشتر سطح های قابل دسترس دندان را تمیز می کند، اما بین دندان ها و بعضی شیارهای عمیق دندان های عقب ممکن است هنوز پلاک باقی بماند.
برای پیشگیری بهتر، مسواک باید درست، آرام و منظم باشد. فشار زیاد، مسواک سخت یا عجله در مسواک زدن ممکن است هم تمیزی کافی ایجاد نکند و هم به لثه آسیب بزند.
در پیشگیری از پوسیدگی، مسواک زمانی مؤثرتر است که:
با خمیر دندان فلورایددار باشد
روزانه و منظم انجام شود
همه سطح های دندان را پوشش دهد
با فشار زیاد انجام نشود
جایگزین نخ دندان فرض نشود
این مقاله وارد آموزش کامل روش مسواک زدن نمی شود، چون آن موضوع خودش یک مقاله جدا دارد. اینجا فقط باید بدانیم مسواک بخش مهمی از پیشگیری است، نه کل آن.
تمیز کردن بین دندان ها مهم است، چون پوسیدگی می تواند در جایی شروع شود که مسواک به خوبی وارد آن نمی شود. بین دندان ها محل مناسبی برای باقی ماندن پلاک و ذرات غذاست.
نخ دندان یا ابزارهای بین دندانی، اگر درست استفاده شوند، می توانند به کاهش پلاک در این نواحی کمک کنند. این کار مخصوصاً برای کسانی مهم تر است که غذا بین دندان هایشان گیر می کند یا سابقه پوسیدگی بین دندانی دارند.
تمیز کردن بین دندان ها بیشتر به این افراد کمک می کند:
کسانی که غذا بین دندانشان گیر می کند
افراد با دندان های فشرده
کسانی که سابقه پوسیدگی بین دندانی دارند
افراد با بریج، ارتودنسی یا فاصله های خاص
کسانی که بوی بد موضعی یا پلاک زیاد دارند
نکته مهم این است که تمیز کردن بین دندان ها نباید خشن باشد. اگر نخ دندان همیشه در یک نقطه پاره می شود یا خونریزی ادامه دار دارید، بهتر است بررسی شود.
قند فقط به مقدارش مربوط نیست؛ تعداد دفعات تماس دندان با قند هم مهم است. اگر در طول روز بارها خوراکی یا نوشیدنی شیرین مصرف شود، دندان ها بیشتر در معرض اسید قرار می گیرند.
برای پیشگیری، لازم نیست نگاه افراطی داشته باشیم. مسئله این نیست که هیچ وقت شیرینی نخوریم؛ مسئله این است که مصرف شیرینی و نوشیدنی های قندی تبدیل به تماس مداوم و تکراری با دندان نشود.
عادت هایی که خطر پوسیدگی را بیشتر می کنند:
نوشیدن جرعه جرعه نوشابه یا آبمیوه شیرین در طول روز
خوردن مداوم بیسکویت، شکلات یا تنقلات چسبنده
مصرف خوراکی شیرین بعد از مسواک شب
ریزه خواری مکرر بین وعده ها
خوردن شیرینی و بعد نخوردن آب یا تمیز نکردن دهان
برای پیشگیری بهتر، شیرینی اگر مصرف می شود، بهتر است پراکنده و طولانی در طول روز نباشد. نوشیدن آب بعد از خوراکی شیرین هم می تواند کمک کننده باشد، هرچند جای مسواک و مراقبت منظم را نمی گیرد.
بله، نوشیدنی های اسیدی هم می توانند به ضعیف تر شدن سطح دندان کمک کنند، مخصوصاً اگر زیاد و مکرر مصرف شوند. بعضی نوشیدنی ها همزمان هم شیرین اند و هم اسیدی، و این ترکیب برای دندان ها مناسب نیست.
اگر چنین نوشیدنی هایی مصرف می کنید، بهتر است آن ها را آرام آرام در تمام روز نخورید. تماس طولانی یعنی دندان مدت بیشتری در محیط نامناسب می ماند.
چند عادت ساده کمک می کند:
بعد از نوشیدنی شیرین یا اسیدی آب بنوشید
مصرف را به دفعات زیاد در روز تبدیل نکنید
بلافاصله بعد از مواد اسیدی با فشار مسواک نزنید
مصرف شبانه بعد از مسواک را محدود کنید
هدف، حذف کامل لذت های غذایی نیست؛ هدف کم کردن تماس مکرر و آسیب زا با دندان است.
خشکی دهان می تواند خطر پوسیدگی را بیشتر کند، چون بزاق یکی از دفاع های طبیعی دهان است. بزاق به شستن ذرات غذا، رقیق شدن اسید و حفظ تعادل مواد معدنی دندان کمک می کند.
وقتی دهان خشک است، پلاک و اسیدها راحت تر باقی می مانند. بعضی افراد به دلیل داروها، تنفس دهانی، کم آبی، استرس، مصرف دخانیات یا بعضی بیماری ها خشکی دهان را تجربه می کنند.
نشانه هایی که خشکی دهان را مهم تر می کنند:
احساس چسبندگی در دهان
تشنگی مداوم
بوی بد دهان
سختی در بلع یا صحبت
پوسیدگی های تکرارشونده
خشکی بیشتر هنگام خواب
برای پیشگیری، نوشیدن آب و توجه به علت خشکی دهان مهم است. اگر خشکی دهان ادامه دار است، بهتر است فقط با آب خوردن مدیریت نشود و علت آن بررسی شود.
چکاپ دندان فقط برای وقتی نیست که درد دارید. یکی از نقش های اصلی چکاپ، پیدا کردن تغییرات اولیه قبل از تبدیل شدن به حفره بزرگ یا درد شدید است. بعضی پوسیدگی ها، مخصوصاً بین دندان ها یا زیر ترمیم های قدیمی، ممکن است در خانه دیده نشوند. دندانپزشک می تواند با معاینه و در صورت نیاز عکس دندان، وضعیت را دقیق تر بررسی کند.
چکاپ در پیشگیری کمک می کند چون:
پوسیدگی های اولیه زودتر دیده می شوند
جرم و پلاک سخت شده بررسی می شود
پرکردگی های قدیمی کنترل می شوند
ریسک پوسیدگی هر فرد مشخص تر می شود
نیاز به فلوراید یا سیلانت بهتر ارزیابی می شود
فاصله چکاپ برای همه یکسان نیست. بعضی افراد با ریسک پایین فاصله طولانی تری دارند و بعضی با پوسیدگی های تکرارشونده، خشکی دهان یا بیماری لثه ممکن است نیاز به بررسی نزدیک تر داشته باشند.
سیلانت یک روش پیشگیرانه دندانپزشکی است که بیشتر برای شیارهای دندان های عقب مطرح می شود. دندان های عقب شیارهایی دارند که گاهی تمیز کردنشان سخت تر است و پوسیدگی می تواند از همان ناحیه شروع شود.
سیلانت معمولاً برای کودکان و نوجوانان بیشتر مطرح می شود، اما تصمیم نهایی به وضعیت دندان، سن، عمق شیارها و نظر دندانپزشک بستگی دارد.
سیلانت ممکن است برای این موارد بررسی شود:
شیارهای عمیق دندان های آسیاب
سابقه پوسیدگی در دندان های عقب
کودک یا نوجوان در سن رویش دندان های دائمی
تمیز کردن دشوار سطح جونده
ریسک بالاتر پوسیدگی
این بخش را نباید با درمان پوسیدگی اشتباه گرفت. سیلانت برای پیشگیری است، نه برای پر کردن حفره ای که ایجاد شده است.
دهان شویه برای همه افراد لازم نیست. بعضی دهان شویه ها، مخصوصاً انواع فلورایددار، در شرایط خاص می توانند کمک کننده باشند، اما جای مسواک، نخ دندان و کنترل قند را نمی گیرند.
اگر کسی فکر کند با دهان شویه می تواند مسواک یا نخ دندان را حذف کند، مسیر پیشگیری اشتباه می شود. دهان شویه ممکن است بخشی از مراقبت باشد، اما پایه اصلی پیشگیری نیست.
دهان شویه ممکن است زمانی مطرح شود که:
دندانپزشک به دلیل ریسک پوسیدگی توصیه کند
فرد پوسیدگی های تکرارشونده دارد
خشکی دهان یا شرایط خاص وجود دارد
تمیز کردن کامل دهان دشوار است
هدف، کمک فلورایدی بیشتر باشد
برای انتخاب دهان شویه، بهتر است نیاز واقعی مشخص شود؛ چون بعضی افراد اصلاً به آن نیاز ندارند.
پیشگیری در کودکان و نوجوانان چه تفاوتی دارد؟
در کودکان و نوجوانان، پیشگیری باید ساده، منظم و قابل انجام باشد. چون دندان های تازه رویش یافته، شیارهای دندان های عقب و عادت های غذایی می توانند خطر پوسیدگی را بیشتر کنند.
برای این گروه، نقش خانواده مهم است. کودک ممکن است مسواک بزند، اما کیفیت مسواک زدنش کافی نباشد. نوجوان هم ممکن است به دلیل مصرف نوشیدنی های شیرین یا میان وعده های مکرر در معرض خطر بیشتری باشد.
نکته های مهم تر:
مسواک با خمیر دندان فلورایددار
کمک والدین در سنین پایین
محدود کردن نوشیدنی های شیرین
توجه به دندان های آسیاب تازه
بررسی امکان سیلانت
چکاپ منظم
آموزش بدون ترساندن کودک
هدف این نیست که کودک از دندانپزشکی بترسد؛ هدف این است که مراقبت از دندان برای او عادت عادی زندگی شود.
بعضی افراد بیشتر در معرض پوسیدگی هستند و پیشگیری برایشان اهمیت بیشتری دارد. این افراد ممکن است به چکاپ نزدیک تر، فلوراید بیشتر یا اصلاح دقیق تر عادت ها نیاز داشته باشند.
گروه های پرریسک تر ممکن است شامل این افراد باشند:
کسانی که پوسیدگی های مکرر دارند
افراد با خشکی دهان
کسانی که داروهای خشک کننده دهان مصرف می کنند
افراد با بیماری لثه یا عقب رفتگی لثه
کودکان و نوجوانان با مصرف زیاد خوراکی شیرین
افراد با ارتودنسی یا ابزارهای ثابت دهانی
سالمندان
کسانی که تمیز کردن دندان برایشان دشوار است
پیشگیری برای همه یک نسخه ثابت ندارد. کسی که سال ها پوسیدگی نداشته، با کسی که هر چند ماه یک حفره جدید پیدا می کند، نیاز یکسانی ندارد.
اگر درد مداوم، تورم یا خونریزی غیرعادی دارید، دیگر موضوع فقط پیشگیری نیست. این نشانه ها می توانند به مشکل فعال دندان یا لثه مربوط باشند و بهتر است بررسی شوند.
علائمی که نباید با پیشگیری خانگی عقب بیفتند:
درد مداوم
درد هنگام جویدن
تورم لثه، صورت یا فک
خونریزی غیرعادی یا ادامه دار
تب
مزه بد یا ترشح
بوی بد ماندگار از یک ناحیه
حفره واضح
حساسیت شدید و رو به افزایش
پیشگیری برای قبل از مشکل یا مراحل خیلی اولیه است. وقتی درد، تورم یا علامت ماندگار وجود دارد، باید علت مشخص شود.
برای شروع پیشگیری، از کجا آغاز کنیم؟
برای شروع، لازم نیست همه چیز را یک باره تغییر دهید. بهترین نقطه شروع، ساختن چند عادت پایدار است: خمیر دندان فلورایددار، تمیز کردن بین دندان ها، کم کردن تماس مکرر با قند و چکاپ بر اساس ریسک شخصی. اگر فقط یک کار را انتخاب کنید، از منظم کردن مراقبت دندان شروع کنید. بعد سراغ خوراکی های شیرین تکرارشونده، خشکی دهان و بررسی دندان های عقب بروید. پیشگیری موفق معمولاً سخت و پیچیده نیست؛ تکراری، آرام و مداوم است. همین انتخاب های کوچک می توانند احتمال حفره، درد و درمان های سنگین تر را کمتر کنند.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
