نگهدارنده بعد از ارتودنسی؛ چرا و تا چه مدت باید استفاده شود؟

نگهدارنده بعد از ارتودنسی برای جلوگیری از جابه جایی دوباره دندان ها استفاده می شود. در بسیاری از برنامه ها، ریتینر متحرک ابتدا ساعات بیشتری در دهان می ماند و سپس استفاده آن به شب ها کاهش پیدا می کند. مدت دقیق را باید متخصص ارتودنسی بر اساس وضعیت دندان ها تعیین کند و ممکن است استفاده شبانه به صورت طولانی مدت ادامه یابد.

#نگهدارنده بعد از ارتودنسی چه کاری انجام می دهد؟

نگهدارنده یا ریتینر وسیله ای است که موقعیت جدید دندان ها را پس از پایان درمان حفظ می کند. این وسیله برخلاف براکت یا پلاک فعال، برای حرکت دادن برنامه ریزی شده دندان ساخته نشده است.

پس از برداشتن براکت ها، استخوان و بافت های اطراف ریشه برای هماهنگ شدن با موقعیت تازه دندان ها به زمان نیاز دارند. در همین دوره، دندان ها ممکن است بخشی از حرکت قبلی خود را پس بگیرند. نگهدارنده این احتمال را کاهش می دهد، اما تضمین نمی کند که دندان ها برای همیشه بدون هیچ تغییری باقی بمانند.

در واقع، مرحله نگهداری بخش پایانی مراحل ارتودنسی دندان است؛ نه یک مراقبت اختیاری که بتوان آن را پس از برداشتن براکت کنار گذاشت.

#چرا دندان ها ممکن است دوباره جابه جا شوند؟

دندان ها پس از ارتودنسی هنوز تحت تأثیر بافت های اطراف، فشار زبان و لب، نحوه تماس دندان ها و تغییرات طبیعی فک قرار دارند. به همین دلیل امکان بازگشت یا جابه جایی محدود وجود دارد.

عوامل مؤثر عبارت اند از:

• تمایل بافت های اطراف ریشه به بازگشت
• پایدارنشدن کامل استخوان اطراف دندان
• شدت نامرتبی یا چرخش اولیه دندان
• وجود فاصله میان دندان ها پیش از درمان
• نحوه تماس دندان های بالا و پایین
• رشد فک و تغییرات طبیعی افزایش سن
• دندان قروچه یا فشارهای مداوم
• استفاده نکردن منظم از ریتینر
• شل شدن یا شکستن نگهدارنده ثابت

مقداری تغییر در موقعیت دندان ها با گذشت زمان می تواند طبیعی باشد. هدف ریتینر، کم کردن تغییرات قابل توجه و کمک به حفظ نتیجه درمان است.

#مدت استفاده از ریتینر برای همه یکسان نیست

یک عدد ثابت برای تمام افراد وجود ندارد. برنامه استفاده به نوع نگهدارنده، وضعیت اولیه دندان ها، میزان احتمال برگشت و نظر متخصص ارتودنسی بستگی دارد.

#ماه های اول پس از برداشتن براکت

در ماه های ابتدایی، احتمال جابه جایی بیشتر است. ممکن است متخصص از فرد بخواهد نگهدارنده متحرک را بیشتر ساعات شبانه روز و فقط با خارج کردن هنگام غذاخوردن و تمیزکردن استفاده کند. در بعضی برنامه ها نیز استفاده شبانه از همان ابتدا کافی تشخیص داده می شود.

نباید برنامه فرد دیگری را برای خود اجرا کرد؛ حتی اگر نوع براکت یا ظاهر نگهدارنده دو نفر شبیه باشد.

#پس از پایدارترشدن موقعیت دندان ها

با گذشت زمان، ممکن است برنامه به استفاده فقط در شب یا چند شب مشخص در هفته کاهش پیدا کند. این کاهش باید براساس وضعیت دندان ها انجام شود، نه صرفاً به این دلیل که چند ماه گذشته یا ریتینر دیگر سفت احساس نمی شود.

بسیاری از افراد برای حفظ نتیجه به استفاده شبانه طولانی مدت نیاز دارند. منظور از استفاده طولانی مدت این نیست که تعداد ساعات تا پایان عمر یکسان می ماند؛ ممکن است دفعات استفاده کمتر شود، اما کنارگذاشتن کامل نگهدارنده احتمال حرکت دندان ها را بیشتر می کند.

#چه عواملی مدت استفاده از نگهدارنده را تغییر می دهند؟

مدت استفاده به میزان پایداری نتیجه و خطر بازگشت بستگی دارد. دو نفر با درمان ظاهراً مشابه ممکن است برنامه نگهداری متفاوتی داشته باشند.

مهم ترین عوامل عبارت اند از:

• شدت شلوغی و نامرتبی اولیه
• وجود فاصله میان دندان ها
• چرخش شدید بعضی دندان ها پیش از درمان
• تغییرات انجام شده روی بایت
• سن و ادامه رشد فک
• وضعیت لثه و استخوان نگهدارنده دندان
• نوع درمان و مقدار حرکت دندان ها
• نظم فرد در استفاده از وسیله
• سابقه حرکت دندان پس از کم کردن ساعات استفاده

طول دوره فعال درمان نیز معیار مستقیمی برای مدت استفاده از ریتینر نیست. برای مثال، کوتاه بودن مدت زمان ارتودنسی دندان به این معنی نیست که مرحله نگهداری نیز حتماً کوتاه خواهد بود.

#نگهدارنده ثابت و متحرک چه تفاوتی در استفاده دارند؟

نگهدارنده ثابت به سطح پشتی تعدادی از دندان ها متصل می شود و فرد آن را از دهان خارج نمی کند. نگهدارنده متحرک می تواند به شکل پلاک شفاف یا نوع سیمی ساخته شود و براساس برنامه مشخص در دهان قرار بگیرد.

هیچ کدام برای همه افراد بهترین انتخاب نیستند. شواهد موجود نیز برتری قطعی یک روش برای تمام بیماران را نشان نمی دهند؛ بنابراین انتخاب باید متناسب با وضعیت دندان و توانایی فرد در رعایت برنامه باشد.

#آیا نگهدارنده ثابت واقعاً دائمی است؟

نام «نگهدارنده دائمی» به این معنی نیست که سیم هرگز خراب نمی شود یا تا پایان عمر بدون بررسی باقی می ماند. این وسیله ممکن است شل، شکسته یا از یک دندان جدا شود.

گاهی تنها بخشی از سیم جدا می شود و فرد متوجه آن نیست. در چنین وضعیتی ممکن است یک یا چند دندان به آرامی حرکت کنند. اگر زبان شما تیزی سیم را احساس می کند، نخ دندان مانند قبل عبور نمی کند یا موقعیت دندان تغییر کرده، بهتر است اتصال نگهدارنده بررسی شود.

تجمع پلاک و جرم اطراف سیم ثابت نیز آسان تر است. رعایت مراقبت از دندان ها در دوران ارتودنسی و پس از آن به کاهش التهاب لثه و پوسیدگی اطراف این ناحیه کمک می کند.

#اگر چند شب از ریتینر استفاده نکنیم چه می شود؟

جاانداختن یک نوبت لزوماً به معنی ازدست رفتن کامل نتیجه نیست، اما احتمال حرکت دندان ها به مدت کنارگذاشتن ریتینر و شرایط فرد بستگی دارد. بعضی افراد پس از چند شب احساس می کنند نگهدارنده سفت تر شده است.

اگر ریتینر هنوز کامل روی دندان ها می نشیند و فقط کمی سفت احساس می شود، ممکن است جابه جایی بسیار محدود رخ داده باشد. بااین حال، اگر وسیله کامل جا نمی رود، فاصله واضحی میان پلاک و دندان دیده می شود یا درد قابل توجه ایجاد می کند، آن را با فشار در جای خود قرار ندهید.

نگهدارنده برای برگرداندن حرکت قابل توجه دندان طراحی نشده است. در این وضعیت باید تناسب وسیله و میزان جابه جایی بررسی شود.

#تنگ شدن ریتینر چه معنایی دارد؟

تنگ شدن می تواند نشانه حرکت جزئی دندان، تغییر شکل پلاک یا استفاده نکردن منظم باشد. گرما، نگهداری نامناسب و فرسودگی نیز می توانند شکل نگهدارنده شفاف را تغییر دهند.

این موارد نیاز به بررسی دارند:

• نگهدارنده قبلاً مناسب بوده اما ناگهان تنگ شده است
• پلاک تا انتها روی دندان ها نمی نشیند
• استفاده از آن درد شدید ایجاد می کند
• لبه وسیله لثه یا داخل دهان را زخم می کند
• در پلاک ترک یا تغییر شکل دیده می شود
• سیم نگهدارنده ثابت حرکت می کند
• یکی از دندان ها نسبت به قبل جابه جا شده است

دستکاری سیم یا گرم کردن و خم کردن پلاک در خانه می تواند تناسب وسیله را بدتر کند.

#چه زمانی نگهدارنده باید تعویض شود؟

ریتینر زمان تعویض ثابتی ندارد. نوع ماده، دندان قروچه، روش نگهداری، دفعات استفاده و تغییرات دندان ها بر عمر آن اثر دارند.

موارد زیر ممکن است نشان دهند وسیله به تعمیر یا تعویض نیاز دارد:

• ترک خوردگی یا شکستگی
• تغییر شکل بر اثر گرما
• شل شدن بیش از حد
• کامل ننشستن روی دندان ها
• زبری یا لبه آسیب دیده
• ایجاد زخم مکرر
• جداشدن سیم ثابت از یک یا چند دندان
• تغییر محسوس موقعیت دندان ها

اگر ریتینر گم یا شکسته شده است، بهتر است برای مدت طولانی منتظر نمانید؛ زیرا ساخت وسیله جدید پس از جابه جایی دندان ها ممکن است دشوارتر شود.

#چگونه استفاده از ریتینر را به یک عادت تبدیل کنیم؟

برنامه ای که بتوان آن را منظم ادامه داد، از برنامه سنگینی که مرتب قطع می شود مؤثرتر است. ساعات دقیق باید براساس توصیه متخصص تعیین شود، اما چند عادت ساده می تواند برای مشکلات دهان و دندان کمک کننده باشد:

• ریتینر را در ساعت ثابتی از شب استفاده کنید.
• هنگام خارج کردن، آن را داخل جعبه مخصوص بگذارید.
• وسیله را داخل دستمال کاغذی رها نکنید؛ ممکن است دور انداخته شود.
• از آب داغ برای شستن پلاک شفاف استفاده نکنید.
• نگهدارنده را با روش توصیه شده تمیز کنید.
• تغییر در تناسب، ترک یا شل شدن سیم را نادیده نگیرید.
• ریتینر را برای مدت طولانی بدون بررسی کنار نگذارید.

نگهدارنده متحرک نباید میان افراد مشترک باشد و استفاده از نمونه آماده نیز جایگزین وسیله ای نیست که متناسب با دندان های همان فرد ساخته شده است.

#چه زمانی باید زودتر برای بررسی مراجعه کنیم؟

کمی احساس فشار هنگام شروع استفاده می تواند رخ دهد، اما درد شدید، زخم مداوم یا تغییر واضح دندان طبیعی تلقی نمی شود.

اگر با یکی از موارد زیر روبه رو شدید، بهتر است وسیله بررسی شود:

• ریتینر اصلاً روی دندان ها قرار نمی گیرد
• درد شدید یا رو به افزایش ایجاد شده است
• سیم ثابت شکسته یا جدا شده است
• یک دندان به وضوح در حال حرکت است
• لثه اطراف سیم متورم یا مرتب خونریزی می کند
• وسیله باعث زخم ماندگار داخل دهان شده است
• نگهدارنده شکسته، گم یا بدشکل شده است

تورم صورت، تب، ترشح، خونریزی غیرعادی یا درد ضربان دار معمولاً فقط به نگهدارنده نسبت داده نمی شوند و باید علت آن ها بررسی شود.

#برای حفظ نتیجه ارتودنسی از امروز چه کار کنیم؟

برنامه نگهدارنده خود را براساس دستور متخصص ادامه دهید و فقط به دلیل صاف ماندن ظاهری دندان ها، تعداد ساعات را خودسرانه کم نکنید. اگر مدت زیادی از آخرین استفاده گذشته یا وسیله دیگر درست روی دندان قرار نمی گیرد، آن را با فشار جا نزنید.

نگهداری نتیجه بخشی از راهنمای ارتودنسی و نامرتبی دندان است. استفاده منظم، بررسی سیم ثابت و پیگیری تغییرات کوچک می تواند جلوی تبدیل شدن یک جابه جایی محدود به نامرتبی قابل توجه را بگیرد.