در مراحل ارتودنسی دندان چه اتفاقی می افتد؟

مراحل ارتودنسی دندان معمولاً شامل معاینه، عکس‌برداری یا اسکن، طراحی درمان، آماده‌سازی دهان، نصب دستگاه، تنظیم‌های دوره‌ای، برداشتن دستگاه و استفاده از نگهدارنده است. بعضی مراحل با توجه به نوع نامرتبی و روش درمان تغییر می‌کنند و همه افراد به کشیدن دندان یا نصب براکت ثابت نیاز ندارند.

#درمان ارتودنسی از کجا شروع می‌شود؟

ارتودنسی فقط چسباندن براکت و سیم روی دندان‌ها نیست. درمان از شناخت دقیق موقعیت دندان‌ها، ریشه‌ها، فک‌ها و نحوه بسته‌شدن دهان آغاز می‌شود و پس از مرتب‌شدن دندان‌ها نیز با مرحله حفظ نتیجه ادامه پیدا می‌کند.

هدف درمان فقط صاف‌کردن دندان‌های جلویی نیست. متخصص باید بررسی کند که دندان‌های فک بالا و پایین هنگام گازگرفتن و جویدن چگونه روی یکدیگر قرار می‌گیرند و آیا حرکت دندان‌ها می‌تواند این هماهنگی را بهتر کند.

برای آشنایی با کاربردها و محدودیت‌های این درمان می‌توان ابتدا راهنمای ارتودنسی دندان را مطالعه کرد. در ادامه فقط مراحل انجام درمان را به‌ترتیب بررسی می‌کنیم.

#مرحله اول: معاینه دندان‌ها و بررسی بایت

در اولین جلسه، متخصص وضعیت دندان‌ها، فک‌ها و بایت را بررسی می‌کند. بایت به نحوه قرارگرفتن دندان‌های فک بالا و پایین روی یکدیگر هنگام بستن دهان گفته می‌شود.

در این معاینه ممکن است موارد زیر بررسی شوند:

• شلوغی یا روی‌هم‌افتادگی دندان‌ها
• وجود فاصله میان دندان‌ها
• جلو یا عقب بودن بعضی دندان‌ها
• نحوه تماس دندان‌های بالا و پایین
• تقارن قوس‌های دندانی
• وضعیت لثه و بافت‌های نگهدارنده دندان
• محدودیت یا صدای غیرعادی مفصل فک
• دندان‌های نهفته یا رویش‌نیافته

متخصص همچنین درباره سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، درمان‌های قبلی دندان‌پزشکی و انتظاری که از درمان دارید سؤال می‌کند. این اطلاعات می‌توانند بر انتخاب دستگاه و طراحی درمان اثر بگذارند.

جلسه اول همیشه به معنی نصب فوری براکت نیست. معمولاً ابتدا باید اطلاعات لازم جمع‌آوری و بررسی شوند.

#مرحله دوم: تهیه عکس، رادیوگرافی و مدل دندان‌ها

معاینه ظاهری برای طراحی کامل درمان کافی نیست. متخصص باید وضعیت ریشه دندان‌ها، استخوان فک، دندان‌های نهفته و رابطه فک‌ها را نیز ببیند.

بسته به شرایط فرد، مدارک تشخیصی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• عکس‌های معمولی از صورت و داخل دهان
• رادیوگرافی پانورامیک
• رادیوگرافی سفالومتری
• قالب‌گیری سنتی
• اسکن دیجیتال داخل دهان
• ثبت نحوه قرارگرفتن دو فک روی یکدیگر

رادیوگرافی پانورامیک نمایی کلی از دندان‌ها، ریشه‌ها و استخوان فک ایجاد می‌کند. تصویر سفالومتری بیشتر برای بررسی ارتباط فک‌ها، دندان‌ها و اجزای صورت کاربرد دارد.

برای تهیه مدل دندان‌ها نیز ممکن است از قالب‌گیری سنتی یا اسکن دیجیتال استفاده شود. در اسکن دیجیتال، دستگاه کوچکی تصاویر سطح دندان‌ها را ثبت می‌کند و یک مدل رایانه‌ای از دهان می‌سازد.

همه بیماران به تمام این تصاویر نیاز ندارند. نوع مدارک بر اساس مشکل دندان‌ها و تشخیص متخصص انتخاب می‌شود.

#مرحله سوم: طراحی برنامه حرکت دندان‌ها

پس از بررسی تصاویر و مدل‌ها، متخصص برنامه درمان را طراحی می‌کند. در این برنامه مشخص می‌شود هر دندان باید در چه جهتی حرکت کند و برای اصلاح ارتباط دو فک چه تغییراتی لازم است.

در این مرحله درباره موارد زیر تصمیم گرفته می‌شود:

• انتخاب دستگاه ثابت، متحرک یا پلاک شفاف
• درمان یک فک یا هر دو فک
• نیاز به ایجاد فضای بیشتر
• احتمال استفاده از کش‌های ارتودنسی
• ترتیب حرکت دندان‌ها
• نیاز یا عدم نیاز به کشیدن دندان
• نوع نگهدارنده پس از پایان درمان

انتخاب بین براکت و پلاک فقط براساس ظاهر دستگاه انجام نمی‌شود. نوع حرکت موردنیاز، شدت نامرتبی، وضعیت فک و میزان همکاری فرد نیز در تصمیم اثر دارند.

اگر میان روش‌ها مردد هستید، مقایسه انتخاب بین براکت و پلاک مرز کاربرد هرکدام را روشن‌تر می‌کند.

#مرحله چهارم: آماده‌سازی دهان پیش از نصب دستگاه

پیش از شروع حرکت دندان‌ها، سلامت دهان و لثه باید بررسی شود. وجود پوسیدگی فعال یا التهاب کنترل‌نشده لثه می‌تواند تمیزکردن دندان‌ها را پس از نصب براکت دشوارتر کند.

اقدامات احتمالی این مرحله عبارت‌اند از:

• درمان پوسیدگی‌های فعال
• ترمیم دندان آسیب‌دیده
• بررسی التهاب یا خونریزی لثه
• جرم‌گیری در صورت نیاز
• آموزش روش صحیح تمیزکردن دندان‌ها
• بررسی دندان‌های عقل یا نهفته
• کشیدن دندان در صورت وجود ضرورت درمانی

کشیدن دندان یکی از مراحل همیشگی ارتودنسی نیست. بعضی افراد برای ایجاد فضای کافی به کشیدن دندان نیاز دارند، اما درمان بسیاری از بیماران بدون کشیدن دندان انجام می‌شود.

این تصمیم باید براساس مقدار فضای موجود، موقعیت دندان‌ها، شکل فک‌ها و نتیجه مورد انتظار گرفته شود؛ نه صرفاً شلوغ‌بودن ظاهری دندان‌های جلو.

#مرحله پنجم: نصب براکت یا تحویل پلاک

پس از آماده‌شدن دهان، مرحله فعال درمان آغاز می‌شود. نحوه شروع این مرحله به نوع دستگاه انتخاب‌شده بستگی دارد.

#نصب ارتودنسی ثابت چگونه انجام می‌شود؟

ابتدا سطح دندان‌ها تمیز و خشک می‌شود. سپس براکت‌ها با ماده مخصوص روی هر دندان قرار می‌گیرند. بعد از ثابت‌شدن براکت‌ها، سیم ارتودنسی از میان آن‌ها عبور داده می‌شود.

ممکن است از کش‌های کوچک، تیوب، حلقه یا اجزای کمکی دیگری نیز استفاده شود. همه بیماران دقیقاً دستگاه یکسانی دریافت نمی‌کنند و ترکیب قطعات به طرح درمان بستگی دارد.

چسباندن براکت معمولاً به تراش دندان یا بی‌حسی نیاز ندارد. ممکن است بازماندن دهان یا فشار ابزارها کمی خسته‌کننده باشد، اما خود براکت‌گذاری نباید با درد شدید همراه باشد.

#درمان با پلاک شفاف چگونه شروع می‌شود؟

در درمان با پلاک شفاف، مجموعه‌ای از پلاک‌های اختصاصی براساس مدل یا اسکن دندان‌ها ساخته می‌شود. هر پلاک بخشی از حرکت برنامه‌ریزی‌شده را انجام می‌دهد و در زمان تعیین‌شده با پلاک بعدی جایگزین می‌شود.

گاهی قطعات کوچک همرنگ دندان روی سطح بعضی دندان‌ها قرار می‌گیرند تا پلاک بتواند نیروی دقیق‌تری وارد کند. منظم‌پوشیدن پلاک در نتیجه درمان نقش مهمی دارد.

#مرحله ششم: حرکت تدریجی دندان‌ها و تنظیم دستگاه

دندان‌ها پس از نصب دستگاه یک‌باره جابه‌جا نمی‌شوند. نیروی کنترل‌شده براکت یا پلاک باعث تغییر تدریجی در بافت و استخوان اطراف ریشه می‌شود و دندان آرام‌آرام حرکت می‌کند.

در جلسات پیگیری، متخصص موارد زیر را ارزیابی می‌کند:

• میزان حرکت دندان‌ها
• وضعیت براکت و سیم
• هماهنگی دندان‌های دو فک
• سلامت لثه و مینای دندان
• نحوه استفاده از کش یا پلاک
• نیاز به تغییر سیم یا تنظیم نیرو
• میزان همکاری بیمار

در ارتودنسی ثابت ممکن است سیم تعویض یا تنظیم شود. در درمان با پلاک شفاف نیز متخصص بررسی می‌کند که دندان‌ها مطابق برنامه حرکت کرده‌اند و پلاک به‌درستی روی آن‌ها قرار می‌گیرد.

فاصله جلسات برای همه یکسان نیست و به مرحله درمان و نوع دستگاه بستگی دارد.

#بعد از هر تنظیم چه حسی طبیعی است؟

پس از نصب یا تنظیم دستگاه ممکن است دندان‌ها برای مدتی حساس شوند و فرد هنگام جویدن احساس فشار کند. این احساس معمولاً ناشی از نیروی تازه‌ای است که برای حرکت دندان‌ها وارد می‌شود.

شدت این فشار برای همه یکسان نیست. در بعضی افراد فقط هنگام جویدن احساس می‌شود و در برخی دیگر چند روز ادامه پیدا می‌کند.

درد شدید، درد روبه‌افزایش یا ناراحتی مداومی که پس از چند روز کاهش پیدا نمی‌کند، بهتر است بررسی شود. بیرون‌زدن سیم، شکستن براکت یا ایجاد زخم مداوم نیز ممکن است به تنظیم دستگاه نیاز داشته باشد.

#مرحله هفتم: بررسی نهایی و برداشتن دستگاه

صاف‌شدن ظاهری دندان‌های جلو همیشه به معنی پایان درمان نیست. متخصص باید تماس دندان‌های فک بالا و پایین، موقعیت ریشه‌ها و فاصله‌های باقی‌مانده را نیز بررسی کند.

در مرحله پایانی ممکن است تنظیم‌های ظریف‌تری برای موارد زیر انجام شوند:

• بستن فاصله‌های کوچک باقی‌مانده
• اصلاح چرخش جزئی دندان‌ها
• هماهنگ‌کردن خط میانی
• بهترکردن تماس دندان‌های دو فک
• تثبیت موقعیت نهایی بعضی دندان‌ها

پس از رسیدن به نتیجه برنامه‌ریزی‌شده، سیم و براکت‌ها برداشته می‌شوند. چسب باقی‌مانده نیز با ابزار مخصوص از سطح دندان پاک می‌شود.

برداشتن براکت معمولاً به بی‌حسی نیاز ندارد، اما ممکن است هنگام جداشدن قطعات کمی فشار احساس شود. پس از آن معمولاً عکس، قالب یا اسکن دیگری تهیه می‌شود تا وضعیت نهایی دندان‌ها ثبت شود.

#مرحله هشتم: حفظ نتیجه با نگهدارنده

بعد از برداشتن براکت، دندان‌ها هنوز می‌توانند به‌سمت موقعیت قبلی حرکت کنند. بافت‌ها و استخوان اطراف ریشه برای سازگارشدن با موقعیت جدید به زمان نیاز دارند.

برای کاهش احتمال برگشت، نگهدارنده یا ریتینر تجویز می‌شود. نگهدارنده ممکن است متحرک یا ثابت باشد:

• نگهدارنده متحرک معمولاً به شکل پلاک شفاف یا ترکیبی از پلاک و سیم ساخته می‌شود.
• نگهدارنده ثابت سیم باریکی است که پشت بعضی دندان‌ها قرار می‌گیرد.

مدت و نحوه استفاده برای همه یکسان نیست. نوع نامرتبی اولیه، احتمال برگشت و وضعیت دندان‌ها در تعیین برنامه استفاده اثر دارند. پوشیدن ریتینر باید براساس دستور متخصص ادامه پیدا کند.

#آیا مراحل ارتودنسی ثابت و شفاف متفاوت‌اند؟

ساختار کلی هر دو درمان مشابه است: معاینه، ثبت تصاویر، طراحی برنامه، حرکت دندان‌ها و حفظ نتیجه. تفاوت اصلی در چگونگی اجرای مرحله فعال درمان است.

این تفاوت‌ها به معنی بهتر‌بودن همیشگی یکی از روش‌ها نیست. دستگاه مناسب باید براساس حرکت موردنیاز دندان‌ها و شرایط فرد انتخاب شود.

#چه چیزهایی می‌توانند روند درمان را مختل کنند؟

نتیجه ارتودنسی فقط به دستگاه وابسته نیست. شکستن مکرر براکت، استفاده‌نکردن از پلاک یا کش، رعایت‌نکردن بهداشت و غیبت در جلسات می‌توانند حرکت برنامه‌ریزی‌شده دندان‌ها را مختل کنند.

تجمع پلاک اطراف براکت نیز احتمال التهاب لثه، پوسیدگی و ایجاد لکه‌های سفید روی مینا را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، مراقبت از دندان‌های براکت‌دار باید از روز شروع درمان جدی گرفته شود.

اگر براکت جدا شده، سیم بیرون زده یا پلاک به‌درستی روی دندان قرار نمی‌گیرد، بهتر است برای دریافت راهنمایی با مطب تماس گرفته شود. تورم قابل‌توجه، تب، ترشح، خونریزی غیرعادی یا درد شدید و مداوم نیز به بررسی نیاز دارند.

#برای طی‌کردن مراحل درمان چه انتظاری داشته باشیم؟

مراحل ارتودنسی برای همه دقیقاً یکسان نیست، اما درمان موفق معمولاً بر سه پایه استوار است: تشخیص دقیق، نیروی کنترل‌شده و همکاری منظم بیمار. نصب براکت فقط یکی از مراحل این مسیر است و نتیجه باید تا پایان دوره نگهداری مراقبت شود.

اگر قرار است درمان را شروع کنید، مهم‌ترین کار این است که برنامه شخصی خود، هدف هر مرحله و وظیفه‌ای را که بین جلسات دارید بشناسید. برای مطالعه مطالب مرتبط با پیشگیری و درمان مشکلات سلامت دهان و دندان سفید سیاه در کنار شماست.