افتادگی رحم و اندام های لگنی؛ علائم و زمان مراجعه

افتادگی رحم نوعی افتادگی اندام لگنی است که در آن رحم به سمت واژن پایین می آید. در انواع دیگر، مثانه، روده یا بالای واژن به داخل واژن برجسته می شوند. احساس فشار یا سنگینی، وجود برجستگی و مشکلات ادرار یا دفع می توانند مطرح کننده باشند، اما نوع و مرحله فقط با علائم مشخص نمی شود و به ارزیابی نیاز دارد.

#افتادگی رحم و اندام های لگنی چه تفاوتی دارند؟

افتادگی اندام های لگنی زمانی رخ می دهد که عضلات، رباط ها و بافت های نگهدارنده نتوانند یک یا چند اندام را در جای معمول خود حمایت کنند و بخشی از آن اندام به سمت واژن پایین بیاید یا به دیواره آن برجسته شود. افتادگی رحم یکی از انواع این وضعیت است، نه نام همه افتادگی های لگنی.

برای شناخت جایگاه عضلات و بافت های حمایتی و طیف کلی علائم، راهنمای سلامت کف لگن تصویر جامع تری از عملکرد این ناحیه ارائه می دهد. در افتادگی، فقط قدرت عضله مطرح نیست؛ رباط ها، بافت همبند، سابقه زایمان یا جراحی و فشارهای مکرر نیز می توانند نقش داشته باشند.

افتادگی ممکن است خفیف و بدون علامت باشد یا به اندازه ای پیش برود که فرد برجستگی را در دهانه واژن ببیند یا لمس کند. وجود افتادگی در معاینه همیشه به معنی نیاز فوری به درمان نیست؛ میزان ناراحتی، نوع اندام درگیر و تاثیر علائم بر زندگی روزانه برای تصمیم گیری مهم اند.

#کدام اندام ها ممکن است دچار افتادگی شوند؟

نام نوع افتادگی به بخشی بستگی دارد که به داخل واژن برجسته یا پایین آمده است. بیش از یک نوع نیز می تواند هم زمان وجود داشته باشد.

نام هایی مانند سیستوسل و رکتوسل به ترتیب برای برجستگی مرتبط با مثانه و راست روده به کار می روند. این نام ها را نمی توان فقط از روی محل احساس فشار یا نوع مشکل دفع تعیین کرد.

#علائم افتادگی رحم و سایر اندام ها چیست؟

مطرح کننده ترین علامت، احساس یا مشاهده برجستگی در داخل یا اطراف دهانه واژن است. بعضی افراد احساس سنگینی، کشش یا فشار در لگن و واژن دارند که ممکن است پس از ایستادن طولانی یا در پایان روز بیشتر شود و با دراز کشیدن کاهش یابد.

علائم احتمالی دیگر عبارت اند از:

• احساس پایین آمدن چیزی یا نشستن روی یک برجستگی
• ناراحتی، کاهش حس یا تغییر احساس هنگام رابطه جنسی
• تکرر یا فوریت ادرار و احساس خالی نشدن کامل مثانه
• دشواری شروع ادرار یا جریان ضعیف
• یبوست، زور زدن یا احساس تخلیه ناکامل روده
• نشت ادرار هنگام سرفه، عطسه، خنده یا فعالیت

هیچ یک از مشکلات ادراری به تنهایی افتادگی را ثابت نمی کنند. عفونت، اختلالات مثانه و مشکلات دیگر نیز می توانند نشانه مشابه ایجاد کنند. اگر علامت اصلی شما نشت همراه با افزایش فشار است، نشت ادرار هنگام سرفه یا فعالیت به صورت جداگانه نوع این الگو و زمان بررسی آن را توضیح می دهد.

کمردرد، درد لگنی یا ناراحتی هنگام رابطه نیز اختصاصی نیستند. این علائم ممکن است همراه افتادگی دیده شوند، اما علت های عضلانی، عصبی، گوارشی یا بیماری های زنان نیز باید در نظر گرفته شوند.

#چه عواملی احتمال افتادگی اندام های لگنی را تغییر می دهند؟

افتادگی معمولا نتیجه یک عامل منفرد نیست. بارداری و زایمان، افزایش سن و تغییرات پس از یائسگی، اضافه وزن، یبوست و زور زدن مکرر، سرفه ماندگار و بعضی جراحی های لگن می توانند بر بافت های حمایتی اثر بگذارند.

ویژگی های بافت همبند و سابقه خانوادگی نیز ممکن است احتمال افتادگی را تغییر دهند. بعضی اختلالات بافت همبند و افزایش انعطاف پذیری مفاصل با ضعف بیشتر حمایت بافتی همراه اند، اما داشتن این زمینه ها به معنی ایجاد قطعی افتادگی نیست.

بلند کردن بار یا ورزش نیز به تنهایی تشخیص علت نیست. اگر یک فعالیت به طور تکراری فشار یا برجستگی را بیشتر می کند، نوع بار، روش تنفس، شدت و توان فعلی باید بررسی شود. ممنوع کردن همه فعالیت های بدنی بدون شناخت نوع و شدت مشکل، نتیجه گیری درستی نیست.

#آیا از روی علائم می توان درجه افتادگی رحم را فهمید؟

خیر. مرحله یا درجه افتادگی بر اساس جایگاه اندام ها در معاینه تعیین می شود، نه فقط شدت درد، اندازه برآمدگی در یک عکس یا تعداد علائم. فردی با افتادگی خفیف ممکن است علامتی نداشته باشد و فرد دیگری با مرحله مشابه، فشار یا ناراحتی بیشتری احساس کند.

درجه بندی های ساده معمولا مراحل 1 تا 4 را توصیف می کنند، اما تعیین مرحله به اندازه گیری و معاینه نیاز دارد. وضعیت بدن و زور زدن هنگام معاینه نیز می توانند بر میزان دیده شدن افتادگی اثر بگذارند. به همین دلیل، لمس شخصی یا مشاهده با آینه برای تشخیص اندام درگیر و مرحله کافی نیست.

در ارزیابی تخصصی ممکن است از سیستم استاندارد POP-Q برای ثبت محل بخش های مختلف واژن و میزان پایین آمدن آن ها استفاده شود. این اندازه گیری ابزار پزشکی است و به فهرست علائم یا تصویر اینترنتی تبدیل نمی شود.

شدت علامت و مرحله آناتومیک هر دو مهم اند، اما یک چیز نیستند. تصمیم درباره پیگیری یا درمان باید به تاثیر مشکل بر ادرار، دفع، رابطه، فعالیت و کیفیت زندگی نیز توجه کند.

#افتادگی رحم چگونه ارزیابی می شود؟

ارزیابی با شرح حال شروع می شود. زمان شروع فشار یا برجستگی، تغییر آن در طول روز، مشکلات ادرار و دفع، سابقه زایمان یا جراحی، یبوست، سرفه، داروها و تاثیر علائم بر زندگی پرسیده می شوند.

تشخیص معمولا به معاینه لگنی نیاز دارد. پزشک با رضایت فرد، دیواره های واژن و جایگاه رحم یا بالای واژن را بررسی می کند و ممکن است بخواهد فرد سرفه کند یا مانند زمان دفع فشار ملایمی ایجاد کند. گاهی معاینه در حالت ایستاده یا وضعیت دیگری که علامت را بهتر نشان می دهد انجام می شود.

معاینه داخلی باید پس از توضیح روش و گرفتن رضایت انجام شود. فرد می تواند درخواست همراه یا مراقب حاضر در اتاق داشته باشد و در هر مرحله بخواهد معاینه متوقف شود.

سونوگرافی به تنهایی روش اصلی تشخیص همه افتادگی ها نیست. تصویربرداری یا آزمایش های دیگر زمانی انتخاب می شوند که پرسش مشخصی درباره مثانه، روده یا علت دیگری وجود داشته باشد. در صورت علائم ادراری ممکن است آزمایش ادرار، اندازه گیری ادرار باقی مانده در مثانه یا بررسی های تکمیلی لازم شود.

#افتادگی اندام های لگنی همیشه به درمان نیاز دارد؟

خیر. افتادگی خفیف و بدون علامت ممکن است فقط پیگیری شود. اگر علامت وجود داشته باشد، انتخاب اقدام به نوع افتادگی، شدت ناراحتی، وضعیت عمومی، برنامه بارداری آینده و ترجیح فرد بستگی دارد.

مراقبت ممکن است شامل مدیریت یبوست یا سرفه، تنظیم فعالیت های تشدیدکننده، تمرین هدایت شده عضلات کف لگن، استفاده از وسیله حمایتی واژینال یا جراحی باشد. این گزینه ها برای همه لازم نیستند و هیچ کدام را نمی توان فقط بر اساس مشاهده یک برجستگی انتخاب کرد.

تمرین کف لگن ممکن است در بعضی افراد علائم را کاهش دهد، اما لزوما اندام را به موقعیت اولیه برنمی گرداند. اگر فرد عضله را درست پیدا نمی کند، درد دارد یا تخلیه ادرار و روده دشوار است، افزایش خودسرانه انقباض ها جای ارزیابی را نمی گیرد.

#افتادگی رحم چه زمانی به مراجعه نیاز دارد؟

افتادگی اندام های لگنی معمولا تهدید فوری برای جان نیست، اما وجود برجستگی یا علائم ماندگار ارزش ارزیابی برنامه ریزی شده دارد. هدف مراجعه، مشخص کردن اندام درگیر، بررسی مشکلات همراه و انتخاب اقدامی متناسب با میزان تاثیر علائم است.

#مراجعه برنامه ریزی شده

اگر برجستگی داخل یا اطراف واژن را حس یا مشاهده می کنید، فشار و سنگینی تکرار می شود یا علائم ادراری، دفعی یا جنسی زندگی روزانه را محدود کرده اند، برای معاینه وقت بگیرید. بدتر شدن تدریجی علائم یا نیاز به فشار دادن برجستگی برای ادرار یا دفع نیز باید مطرح شود.

#مراجعه زودهنگام

خونریزی واژینال تازه یا پس از یائسگی، ترشح بدبو، تب، درد جدید و قابل توجه یا زخمی و خونریزی دهنده شدن بافت بیرون زده را فقط به افتادگی نسبت ندهید. این نشانه ها به بررسی زودهنگام نیاز دارند، زیرا ممکن است علت دیگری نیز وجود داشته باشد.

#اقدام فوری

اگر ناگهان نمی توانید ادرار کنید، به ویژه اگر درد یا تورم پایین شکم دارید، برای ارزیابی فوری اقدام کنید. خونریزی شدید، غش یا درد شدید و رو به افزایش شکم و لگن نیز وضعیت معمول افتادگی محسوب نمی شوند و باید فوری بررسی شوند.

#افتادگی رحم را چگونه تا زمان ارزیابی پیگیری کنیم؟

زمان ایجاد فشار یا برجستگی، ارتباط آن با ایستادن، سرفه، فعالیت، ادرار و دفع و عواملی را که علامت را بهتر یا بدتر می کنند ثبت کنید. سابقه زایمان، جراحی، یبوست، سرفه ماندگار و فهرست داروها را نیز هنگام مراجعه همراه داشته باشید.

تا روشن شدن علت، برجستگی را با فشار زیاد دستکاری نکنید و تمرینی را که درد، فشار یا مشکل تخلیه را بیشتر می کند افزایش ندهید. در عین حال، لازم نیست فعالیت های بدون علامت را کاملا کنار بگذارید؛ شدت و نوع فعالیت را بر اساس واکنش بدن تنظیم کنید.

مطالب استخوان و مفاصل راهنماهای مرتبط با حرکت، عضلات و مشکلات ناحیه لگن را پوشش می دهد. برای افتادگی رحم، مهم ترین قدم تعیین درجه در خانه نیست؛ ثبت الگوی علائم و انجام معاینه مناسب است.