ایمپلنت دندان چگونه به جای ریشه و تاج دندان کار می کند؟

ایمپلنت دندان پایه ای مصنوعی است که داخل استخوان فک قرار می گیرد و نقش ریشه دندان ازدست رفته را ایفا می کند. یک قطعه اتصال دهنده روی پایه بسته می شود و روکش یا پروتز دندانی روی آن قرار می گیرد. استخوان نیز طی دوره ترمیم در اطراف پایه شکل می گیرد و آن را پایدار می کند.

#ایمپلنت دندان به زبان ساده چیست؟

ایمپلنت دندان وسیله ای پزشکی برای جایگزینی ریشه دندان ازدست رفته است. پایه ایمپلنت داخل استخوان فک قرار می گیرد تا بتوان روکش، بریج یا نوعی پروتز دندانی را روی آن ثابت کرد.

بنابراین ایمپلنت همان دندان طبیعی نیست و باعث رشد دوباره دندان نمی شود. این وسیله یک تکیه گاه مصنوعی ایجاد می کند تا قسمت قابل مشاهده و کاربردی دندان جایگزین شود.

مردم معمولاً به مجموعه پایه، قطعه اتصال و روکش می گویند «ایمپلنت». از نظر دقیق تر، پایه ای که داخل استخوان قرار می گیرد خود ایمپلنت است و دندان سفیدرنگی که در دهان دیده می شود روکش یا پروتز آن محسوب می شود.

برای تصمیم گیری درباره اصل درمان، راهنمای ایمپلنت دندان و روش های جایگزینی دندان می تواند دید کامل تری از ایمپلنت، بریج و دندان مصنوعی ارائه دهد. در اینجا تمرکز فقط بر ساختار ایمپلنت و نحوه کار آن است.

#یک دندان ایمپلنتی از چه بخش هایی تشکیل شده است؟

یک دندان ایمپلنتی معمولاً سه بخش اصلی دارد: پایه، اباتمنت و روکش. این بخش ها کنار هم ظاهر و بخشی از عملکرد دندان ازدست رفته را بازسازی می کنند.

#پایه ایمپلنت چه کاری انجام می دهد؟

پایه معمولاً قطعه ای کوچک و پیچ مانند است که داخل استخوان فک قرار می گیرد. شکل دقیق آن ممکن است بین سیستم های مختلف متفاوت باشد، اما وظیفه اصلی اش تحمل و انتقال فشار روکش به استخوان است.

پایه باید در موقعیتی قرار بگیرد که هم استخوان کافی اطراف آن وجود داشته باشد و هم روکش آینده با دندان های کناری و دندان مقابل هماهنگ شود. به همین دلیل، انتخاب محل پایه تنها بر اساس جای خالی قابل مشاهده انجام نمی شود.

#اباتمنت چیست؟

اباتمنت قطعه ای است که پایه داخل استخوان را به روکش متصل می کند. بخشی از آن روی ایمپلنت بسته می شود و بخش دیگر از لثه عبور می کند تا روکش روی آن قرار بگیرد.

در بعضی سیستم ها اباتمنت و پایه یکپارچه اند و در بعضی دیگر جداگانه نصب می شوند. شکل و زاویه اباتمنت می تواند بر جایگاه روکش، ظاهر لثه و امکان تمیزکردن اطراف دندان اثر بگذارد.

#روکش ایمپلنت همان ایمپلنت است؟

خیر. روکش بخش سفیدرنگی است که شبیه تاج دندان ساخته می شود و هنگام لبخند یا جویدن دیده می شود. این قسمت روی اباتمنت قرار می گیرد و ممکن است با پیچ یا مواد مخصوص ثابت شود.

رنگ، اندازه و شکل روکش باید با فضای خالی، دندان های مجاور و نحوه قرارگرفتن دندان ها روی هم هماهنگ باشد. پایه ممکن است سالم بماند، اما روکش در اثر فرسودگی، شکستگی یا تغییر فشار جویدن نیازمند تعمیر یا تعویض شود.

#پایه ایمپلنت چگونه داخل استخوان محکم می شود؟

پس از قراردادن پایه، استخوان طی فرایند ترمیم در تماس نزدیک با سطح آن قرار می گیرد. این اتصال زیستی را «اُسیواینتگریشن» یا جوش خوردن ایمپلنت به استخوان می نامند.

منظور از جوش خوردن این نیست که فلز به استخوان ذوب می شود. سلول های استخوانی در اطراف سطح پایه فعالیت می کنند و به تدریج تکیه گاهی پایدار برای آن می سازند. این روند به زمان نیاز دارد و سرعت آن در افراد مختلف یکسان نیست.

کیفیت و مقدار استخوان، ثابت بودن پایه، سلامت عمومی، مصرف دخانیات و وجود التهاب یا عفونت می توانند بر این روند اثر بگذارند. فشار زودهنگام یا نامتناسب نیز ممکن است پایداری پایه را مختل کند.

جزئیات مربوط به ترتیب جراحی، زمان ترمیم و نصب روکش در مراحل ایمپلنت دندان از معاینه تا روکش بررسی می شود و نباید با تعریف خود ایمپلنت اشتباه گرفته شود.

#آیا ایمپلنت دقیقاً مانند ریشه طبیعی دندان است؟

ایمپلنت نقش ریشه را تقلید می کند، اما از نظر ساختار زیستی دقیقاً مانند ریشه طبیعی نیست. ریشه دندان با رشته های ظریفی به نام رباط پریودنتال به استخوان متصل است، در حالی که پایه ایمپلنت مستقیماً با استخوان تماس پیدا می کند.

این تفاوت چند نتیجه دارد:

• ایمپلنت مانند دندان طبیعی پوسیده نمی شود.
• پایه عصب دندان طبیعی را ندارد.
• احساس فشار اطراف آن از استخوان، لثه و بافت های مجاور دریافت می شود.
• التهاب بافت اطراف ایمپلنت همچنان می تواند باعث درد، خونریزی یا تحلیل استخوان شود.
• میزان حرکت طبیعی ایمپلنت از دندان طبیعی کمتر است.

نداشتن عصب داخل پایه به این معنی نیست که آن ناحیه هرگز درد نمی گیرد. لثه، استخوان، عصب های فک و دندان های اطراف زنده اند و هرکدام ممکن است منبع ناراحتی باشند.

#آیا ایمپلنت و روکش می توانند مثل دندان طبیعی کار کنند؟

یک ایمپلنت پایدار با روکش مناسب می تواند به جویدن، واضح ترشدن گفتار و بازسازی ظاهر دندان کمک کند. بااین حال، نتیجه به محل پایه، شکل روکش، وضعیت دندان های مقابل و سلامت لثه بستگی دارد.

در روزهای ابتدایی یا هنگام استفاده از روکش موقت، ممکن است حس دندان با حالت نهایی متفاوت باشد. بعد از نصب روکش اصلی نیز نباید احساس کنید یک دندان زودتر از بقیه با دندان مقابل برخورد می کند. فشار نامتعادل می تواند به روکش، پیچ یا بافت اطراف پایه آسیب بزند.

ظاهر دندان نیز تنها به رنگ روکش وابسته نیست. شکل لثه، مقدار استخوان و موقعیت پایه در طبیعی دیده شدن نتیجه نقش دارند. به خصوص در دندان های جلویی، چند میلی متر اختلاف در محل پایه می تواند روی فرم لثه و روکش اثر بگذارد.

#آیا برای هر دندان ازدست رفته یک پایه لازم است؟

نه همیشه. برای جایگزینی یک دندان معمولاً یک پایه و یک روکش استفاده می شود، اما برای چند دندان کنار هم ممکن است چند پایه از یک بریج چنددندانی پشتیبانی کنند.

برای مثال، در بعضی طرح های درمانی لازم نیست به تعداد تمام دندان های ازدست رفته پایه جداگانه گذاشته شود. تعداد پایه ها با توجه به محل دندان ها، کیفیت استخوان، طول فضای خالی، نیروهای جویدن و نوع پروتز تعیین می شود.

در افراد بدون دندان نیز چند پایه می توانند از یک پروتز ثابت یا متحرک پشتیبانی کنند. این موضوع به معنی مناسب بودن یک تعداد مشخص پایه برای همه نیست؛ طراحی درمان هر فک باید جداگانه انجام شود.

#ایمپلنت معمولاً از چه موادی ساخته می شود؟

بیشتر پایه های رایج از تیتانیوم یا آلیاژهای آن ساخته می شوند. زیرکونیا نیز در بعضی سیستم ها به کار می رود. این مواد به دلیل سازگاری زیستی و امکان ایجاد اتصال مناسب با استخوان انتخاب می شوند.

جنس پایه تنها عامل تعیین کننده نتیجه نیست. طراحی سطح، ابعاد، محل قرارگیری، کیفیت قطعات، امکان تأمین قطعات در آینده و برنامه مراقبت نیز اهمیت دارند. به همین دلیل، انتخاب صرفاً بر اساس کشور سازنده یا عبارت هایی مانند «بهترین برند» قابل اتکا نیست.

در بررسی تفاوت انواع و برندهای ایمپلنت دندان باید مشخص شود کدام تفاوت ها واقعاً درمانی اند و کدام توضیحات بیشتر جنبه تبلیغاتی دارند.

#ایمپلنت ثابت است یا می توان آن را از دهان خارج کرد؟

خود پایه داخل استخوان قرار دارد و بیمار نمی تواند آن را خارج کند. روکش تک دندان و بسیاری از بریج های متکی بر ایمپلنت نیز ثابت اند و فقط دندانپزشک می تواند آن ها را باز کند.

اما بعضی دندان های مصنوعی متحرک با کمک ایمپلنت ها در دهان پایدار می شوند و بیمار می تواند بخش پروتزی را برای تمیزکردن بیرون بیاورد. بنابراین عبارت «دندان ایمپلنتی» همیشه به یک مدل ثابت و یکسان اشاره نمی کند.

قبل از درمان باید روشن باشد که طرح پیشنهادی شامل روکش تک دندان، بریج ثابت یا پروتز متحرک متکی بر ایمپلنت است؛ زیرا شکل استفاده و تمیزکردن هرکدام تفاوت دارد.

#آیا ایمپلنت دچار پوسیدگی یا کرم خوردگی می شود؟

پایه و روکش ایمپلنت مانند دندان طبیعی پوسیده نمی شوند، زیرا از مینای دندان ساخته نشده اند. بااین حال، پلاک میکروبی همچنان می تواند در اطراف روکش و خط لثه جمع شود.

اگر این ناحیه درست تمیز نشود، لثه ممکن است قرمز، متورم یا دچار خونریزی شود. ادامه التهاب در بعضی افراد می تواند به استخوان نگهدارنده پایه آسیب بزند. همچنین روکش ممکن است ترک بخورد، ساییده شود یا چسب و پیچ اتصال آن دچار مشکل شود.

بنابراین ایمپلنت «ضدخرابی» نیست؛ فقط نوع مشکلات آن با پوسیدگی دندان طبیعی تفاوت دارد. رعایت بهداشت و بررسی دوره ای بخشی از مراقبت بلندمدت از ایمپلنت دندان است.

#چه شرایطی برای کارکرد درست ایمپلنت لازم است؟

ایمپلنت برای کارکرد مناسب به استخوان کافی، لثه سالم، طرح درمان دقیق و مراقبت روزانه نیاز دارد. سلامت عمومی فرد نیز بر ترمیم و دوام بافت های اطراف پایه اثر می گذارد.

بیماری فعال لثه، عفونت درمان نشده، قند خون کنترل نشده، مصرف دخانیات یا بعضی داروها ممکن است خطر درمان را تغییر دهند. این شرایط همیشه به معنی ممنوعیت قطعی نیستند، اما باید پیش از تصمیم گیری ارزیابی شوند.

پاسخ به اینکه چه کسانی برای ایمپلنت مناسب نیستند تنها با دیدن جای خالی دندان امکان پذیر نیست. معاینه، سابقه پزشکی و تصویربرداری برای بررسی استخوان و ساختارهای اطراف لازم است.

#اگر قصد جایگزینی دندان را داریم، قدم اول چیست؟

قدم اول، انتخاب خودسرانه پایه یا برند نیست. ابتدا باید وضعیت دندان ازدست رفته، لثه، استخوان و سایر دندان ها بررسی شود تا مشخص شود ایمپلنت از نظر عملکرد و مراقبت انتخاب مناسبی هست یا نه.

اگر ایمپلنت پیشنهاد شد، بهتر است دقیقاً بپرسید کدام بخش ها در طرح درمان وجود دارند؛ پایه، اباتمنت، روکش، پروتز موقت و درمان های آماده سازی ممکن است جدا از یکدیگر باشند. آشنایی با مطالب سلامت دهان و دندان نیز کمک می کند اصطلاحات درمان را بهتر بفهمید و سؤال های روشن تری بپرسید.

ایمپلنت فقط قطعه ای داخل استخوان نیست؛ نتیجه نهایی از هماهنگی پایه، اتصال، روکش، استخوان، لثه و مراقبت فرد به وجود می آید.