رتینوپاتی دیابتی از آسیب رگ های شبکیه ایجاد می شود و ممکن است مدت ها بدون علامت باشد. تاری دید همیشه به معنی رتینوپاتی نیست و گاهی با نوسان قند ایجاد می شود. زمان شروع غربالگری در نوع ۱، نوع ۲ و بارداری متفاوت است. معاینه منظم چشم، کنترل قند، فشار خون و چربی خون و پیگیری علائم ناگهانی از مهم ترین راه های حفظ بینایی هستند.
رتینوپاتی دیابتی آسیب رگ های خونی شبکیه در اثر دیابت است و در مراحل اولیه معمولا علامتی ندارد. افراد مبتلا به نوع ۲ از زمان تشخیص و افراد مبتلا به نوع ۱ معمولا حدود ۵ سال پس از شروع بیماری به معاینه جامع چشم نیاز دارند. تاری دید ناگهانی، جرقه، مگس پران جدید یا پرده روی دید نیاز به ارزیابی سریع دارد.
شبکیه لایه حساس به نور در پشت چشم است که تصویر را دریافت می کند و اطلاعات بینایی را به مغز می فرستد. دیابت در طول زمان می تواند به رگ های کوچک این ناحیه آسیب بزند. رگ ها ممکن است ضعیف شوند، مایع یا خون نشت کنند یا بسته شوند.
اگر آسیب پیشرفت کند، چشم ممکن است رگ های جدید و شکننده بسازد. این رگ ها می توانند خونریزی کنند و در مراحل شدیدتر با ایجاد بافت اسکار، شبکیه را تحت کشش قرار دهند.
رتینوپاتی فقط یکی از عوارض دیابت و چکاپ های اندامی است، اما اهمیت ویژه آن در این است که آسیب اولیه می تواند زمانی وجود داشته باشد که فرد هنوز کاملا خوب می بیند.
اغلب نه.
در مراحل اولیه ممکن است فرد هیچ درد، تاری دید یا تغییر واضحی احساس نکند. به همین دلیل منتظر ماندن برای علامت، روش مناسبی برای تصمیم درباره معاینه چشم نیست.
با پیشرفت آسیب، علائمی مثل تاری یا موج دار شدن دید، نقاط و رشته های شناور، نواحی تاریک در میدان دید، مشکل در تشخیص رنگ ها یا کاهش بینایی ممکن است ظاهر شوند.
وجود این علائم به تنهایی رتینوپاتی را ثابت نمی کند. بسیاری از مشکلات چشمی دیگر هم می توانند علائم مشابه ایجاد کنند و تشخیص به معاینه نیاز دارد.
خیر.
این یکی از مهم ترین تفاوت هایی است که باید روشن باشد. بالا رفتن یا تغییر سریع قند خون می تواند برای چند روز یا چند هفته سطح مایع بافت های دخیل در فوکوس چشم را تغییر دهد و باعث تاری موقت شود.
در این وضعیت ممکن است با پایدارتر شدن قند، دید هم بهتر شود. بنابراین تغییر شماره عینک درست در دوره نوسان شدید قند همیشه تصویر پایداری از وضعیت چشم نمی دهد.
در مقابل، تاری ناشی از ادم ماکولا، خونریزی یا رتینوپاتی پیشرفته به آسیب شبکیه مربوط است و فقط با کنترل کوتاه مدت قند قابل تشخیص یا رد نیست.
اگر تاری دید تازه، مداوم، یک طرفه یا رو به بدتر شدن است، بهتر است علت آن با معاینه مشخص شود؛ نه اینکه خودکار به «بالا بودن قند» نسبت داده شود.
ماکولا بخش مرکزی شبکیه است که برای دید دقیق، خواندن، تشخیص چهره و رانندگی اهمیت زیادی دارد.
وقتی رگ های آسیب دیده مایع نشت می کنند، ماکولا ممکن است متورم شود. به این وضعیت ادم ماکولای دیابتی گفته می شود.
ادم ماکولا می تواند باعث تاری دید مرکزی، موج دار دیده شدن خطوط، سختی در خواندن یا کاهش وضوح جزئیات شود. این مشکل ممکن است در مراحل مختلف رتینوپاتی رخ دهد و یکی از علت های مهم کاهش دید در افراد مبتلا به دیابت است.
به شکل ساده، رتینوپاتی در دو گروه اصلی قرار می گیرد.
این مرحله از تغییرات خفیف رگ های شبکیه شروع می شود. ممکن است برجستگی های ریز عروقی، نشت مایع یا خونریزی های کوچک ایجاد شوند.
در درجات خفیف، فرد ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. با بیشتر شدن آسیب، خطر ادم ماکولا و پیشرفت بیماری افزایش پیدا می کند.
در مراحل پیشرفته تر، بسته شدن رگ ها باعث می شود شبکیه دچار کمبود خون شود و رگ های جدید و غیرطبیعی ایجاد شوند.
این رگ ها شکننده اند و می توانند داخل زجاجیه خونریزی کنند. بافت اسکار ناشی از آنها نیز ممکن است شبکیه را بکشد و در موارد شدید باعث جداشدگی کششی شبکیه شود.
درجه بندی دقیق بیماری کار معاینه چشم پزشکی است و از روی شدت تاری دید نمی توان مرحله را تعیین کرد.
در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۱، نخستین معاینه جامع و گشاد شده چشم معمولا ۵ سال پس از شروع دیابت انجام می شود.
دلیل این فاصله آن است که رتینوپاتی معمولا در سال های نخست شروع نوع ۱ به مرحله قابل تشخیص نمی رسد. با این حال اگر فرد علامت چشمی دارد، نباید به دلیل نرسیدن به پنج سال منتظر بماند.
پس از شروع غربالگری، فاصله معاینه ها به نتیجه چشم، کنترل قند و عوامل خطر بستگی دارد.
در نوع ۲، معاینه جامع و گشاد شده چشم باید از زمان تشخیص انجام شود.
دیابت نوع ۲ ممکن است سال ها پیش از تشخیص وجود داشته باشد، بنابراین برخلاف نوع ۱ نمی توان مطمئن بود که آسیب چشمی هنوز فرصت ایجاد شدن نداشته است.
این نکته یکی از دلایلی است که «دیدم خوب است» یا «تازه فهمیده ام دیابت دارم» دلیل کافی برای عقب انداختن اولین معاینه نیست.
معاینه سالانه یک قاعده پایه رایج است، اما فاصله مناسب برای همه تا پایان عمر یکسان نیست.
اگر یک یا چند معاینه سالانه هیچ رتینوپاتی نشان ندهند و وضعیت قند در محدوده هدف باشد، ممکن است در بعضی افراد فاصله غربالگری به هر یک تا دو سال افزایش پیدا کند.
اگر هر درجه ای از رتینوپاتی وجود داشته باشد، معاینه دست کم سالانه لازم می شود. بیماری در حال پیشرفت یا تهدید کننده بینایی ممکن است پیگیری بسیار نزدیک تری نیاز داشته باشد.
بنابراین زمان نوبت بعدی بهتر است از نتیجه آخرین معاینه تعیین شود، نه فقط از تقویم عمومی اینترنت.
معاینه جامع معمولا شامل بررسی حدت بینایی، اندازه گیری فشار چشم و نگاه کردن به شبکیه است.
برای بررسی بهتر پشت چشم، قطره ای برای گشاد کردن مردمک استفاده می شود. این کار به متخصص اجازه می دهد بخش بزرگ تری از شبکیه را ببیند.
پس از قطره ممکن است چند ساعت دید نزدیک تار و چشم ها نسبت به نور حساس تر شوند. برای همین همراه داشتن عینک آفتابی مفید است و اگر دید برای رانندگی مناسب نیست، نباید تا برطرف شدن اثر قطره رانندگی کرد.
اگر یافته مشکوک یا رتینوپاتی وجود داشته باشد، آزمایش هایی مثل عکس شبکیه، OCT یا در بعضی شرایط آنژیوگرافی فلورسئین می توانند اطلاعات بیشتری بدهند.
عکسبرداری شبکیه می تواند ابزار بسیار مفیدی برای غربالگری باشد و در بعضی برنامه ها تصاویر از راه دور یا با سیستم های تایید شده تحلیل می شوند.
اما نتیجه غیرطبیعی باید به ارزیابی مناسب چشم پزشکی منجر شود. همچنین یک عکس غربالگری لزوما تمام مشکلاتی را که در معاینه جامع چشم بررسی می شوند پوشش نمی دهد.
پس اگر برنامه غربالگری با عکس دارید، مهم است بدانید نتیجه چگونه گزارش می شود و در صورت یافته غیرطبیعی مسیر ارجاع چیست.
اگر فرد از قبل دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ دارد و قصد بارداری دارد، بهتر است چشم ها پیش از بارداری بررسی شوند. در صورت باردار شدن، معاینه در سه ماهه اول و پیگیری در طول بارداری بر اساس وضعیت رتینوپاتی اهمیت دارد.
رتینوپاتی موجود می تواند در بارداری سریع تر پیشرفت کند و به همین دلیل برنامه پیگیری ممکن است فشرده تر شود.
این موضوع با دیابت بارداری که نخستین بار در همان بارداری ایجاد شده متفاوت است. دیابت بارداری به تنهایی معمولا همان برنامه غربالگری رتینوپاتی مربوط به دیابت از پیش موجود را ایجاد نمی کند.
خطر رتینوپاتی با طولانی تر شدن مدت دیابت افزایش پیدا می کند. بالا ماندن قند در طول زمان نیز یکی از عوامل مهم پیشرفت آسیب عروقی است.
عوامل مهم دیگر شامل فشار خون بالا و چربی خون نامناسب هستند. بارداری در فردی که از قبل دیابت دارد نیز می تواند سرعت پیشرفت رتینوپاتی موجود را بیشتر کند.
بیماری کلیوی و سایر نشانه های آسیب عروقی نیز می توانند همراه با خطر بیشتر عوارض چشمی دیده شوند.
کنترل یک عامل به تنهایی کافی نیست. محافظت از چشم بخشی از همان مراقبت چندجانبه دیابت است که قند، فشار خون، چربی خون و دخانیات را همزمان در نظر می گیرد.
کنترل مناسب و پایدار قند می تواند خطر ایجاد یا پیشرفت رتینوپاتی را کاهش دهد، اما هدف قند باید شخصی و ایمن باشد.
فشار خون و چربی خون هم اهمیت دارند و ترک دخانیات بخشی از محافظت عروقی است.
اگر رتینوپاتی از قبل وجود دارد، بهتر شدن کنترل دیابت همچنان ارزشمند است، اما جای معاینه و درمان چشم را نمی گیرد. آسیب تهدید کننده بینایی ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشد.
درمان به مرحله بیماری و وجود ادم ماکولا بستگی دارد.
در مراحل اولیه ممکن است فقط کنترل عوامل خطر و معاینه های منظم کافی باشد. در مراحل دیگر، چشم پزشک ممکن است از تزریق دارو داخل چشم، لیزر شبکیه یا جراحی استفاده کند.
این روش ها برای همه بیماران یا همه مراحل یکسان نیستند. نوع درمان به محل و شدت آسیب، وجود ادم ماکولا، خونریزی و وضعیت بینایی بستگی دارد.
جزئیات انتخاب دارو، نوع لیزر و زمان جراحی عمدا در این صفحه باز نمی شوند، چون تصمیم درمانی نیاز به ارزیابی مستقیم شبکیه دارد.
رتینوپاتی پیشرفته می تواند بینایی را به شدت کاهش دهد، اما تشخیص رتینوپاتی به معنی نابینایی حتمی نیست.
غربالگری منظم دقیقا برای این است که آسیب پیش از از دست رفتن قابل توجه دید پیدا شود. درمان در زمان مناسب می تواند از پیشرفت بسیاری از موارد تهدید کننده بینایی جلوگیری کند یا آن را کند کند.
ترساندن فرد با واژه نابینایی کمکی نمی کند؛ مهم این است که غربالگری و درمان به موقع جدی گرفته شوند.
رتینوپاتی تنها مشکل چشمی مرتبط با دیابت نیست.
افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض آب مروارید هستند و ممکن است در سن پایین تری دچار آن شوند. خطر بعضی انواع گلوکوم یا آب سیاه نیز بیشتر است.
این بیماری ها با رتینوپاتی یکی نیستند و درمان متفاوتی دارند. همین موضوع یکی از دلایلی است که معاینه جامع چشم از نگاه کردن صرف به شبکیه گسترده تر است.
کاهش ناگهانی دید باید جدی گرفته شود، حتی اگر فرد قبلا رتینوپاتی نداشته باشد.
همچنین این نشانه ها نیاز به ارزیابی سریع دارند:
این علائم فقط مخصوص رتینوپاتی نیستند و می توانند با خونریزی زجاجیه، جداشدگی شبکیه یا مشکلات دیگر مرتبط باشند.
در مقابل، تاری خفیف و گذرای مرتبط با نوسان قند هم ارزش پیگیری دارد اگر ادامه پیدا کند یا علت آن روشن نباشد.
اول نوع دیابت و زمان شروع آن را مشخص کنید. در نوع ۲، اولین معاینه از زمان تشخیص مطرح است؛ در نوع ۱ معمولا حدود پنج سال پس از شروع بیماری.
اگر معاینه قبلی داشته اید، نتیجه همان معاینه تعیین می کند نوبت بعدی چه زمانی باشد. فاصله را خودسرانه فقط به دلیل دید خوب طولانی نکنید.
اگر تغییر تازه ای در دید دارید، منتظر نوبت روتین بعدی نمانید. و اگر همراه دیابت علائم حسی مثل گزگز یا بی حسی پا هم دارید، آسیب عصبی دیابت و علائم بی حسی یا درد مسئله متفاوتی را بررسی می کند که آن هم ممکن است قبل از عارضه واضح نیاز به ارزیابی داشته باشد.
برای موضوعات نزدیک هورمونی و متابولیک نیز دیگر مطالب داخلی و غدد مطالب مرتبط را کنار هم قرار می دهد.
دید طبیعی را جایگزین غربالگری نکنید. زمان معاینه بعدی را بر اساس نوع دیابت و نتیجه معاینه قبلی مشخص کنید و هر تغییر ناگهانی دید را جدا از برنامه روتین پیگیری کنید.
قند خون را در محدوده هدف شخصی مدیریت کنید و فشار خون و چربی خون را هم فراموش نکنید. اگر دخانیات مصرف می کنید، ترک آن بخشی از محافظت عروقی است.
رتینوپاتی هرچه زودتر پیدا شود، فرصت بیشتری برای پایش و درمان قبل از کاهش شدید بینایی وجود دارد. مهم ترین نکته همین است: برای بررسی شبکیه لازم نیست اول تاری دید شروع شود.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
12. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes—2026
American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes
Diabetes Care / American Diabetes Association · ۲۰۲۶
Diabetic Retinopathy
National Eye Institute
National Eye Institute / National Institutes of Health · ۲۰۲۵
Diabetic Eye Disease
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases / National Institutes of Health · ۲۰۱۷
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
