اسهال کودک؛ جبران مایعات، تغذیه و نشانه های کم آبی
دفع شل یا آبکی بیش از الگوی معمول کودک می تواند به از دست رفتن آب و املاح منجر شود. این راهنما آماده کردن محلول او آر اس طبق بسته، نوشاندن مایعات، ادامه تغذیه و تشخیص نشانه های کم آبی را توضیح می دهد. خون در مدفوع، درد شدید، بدحالی و ناتوانی در نوشیدن نیازمند بررسی اند.

فهرست مطالب(7 عنوان)
در اسهال کودک، مهم ترین اقدام جبران مایعات از دست رفته و زیر نظر گرفتن ادرار، هوشیاری و توان نوشیدن است. محلول خوراکی او آر اس، که برای جبران آب و املاح ساخته شده، با نوشابه و آبمیوه تفاوت دارد و باید دقیقا مطابق دستور همان بسته آماده شود. اگر کودک مایعات را نگه نمی دارد، ادرارش کم شده، خون در مدفوع دارد یا بدحال است، مراقبت خانگی به تنهایی کافی نیست.
#چه تغییری در مدفوع کودک اسهال محسوب می شود؟
شل یا آبکی شدن و افزایش دفعات نسبت به الگوی معمول اهمیت دارد. یک بار مدفوع نرم، بدون تغییر حال یا تکرار، لزوما همان وضعیتی نیست که با دفع آبکی مکرر و کاهش نوشیدن دیده می شود. تعداد، زمان شروع و وجود خون را ثبت کنید؛ فقط رنگ مدفوع برای تشخیص علت کافی نیست.
عفونت های گوارشی، یعنی عفونت دستگاه هضم، از علت های شایع اسهال ناگهانی اند. تغییر غذا، بعضی داروها یا علت های دیگر هم ممکن است مطرح باشند. در بسیاری از موارد، تعیین نام میکروب برنامه اولیه جبران مایعات را عوض نمی کند؛ بنابراین آزمایش مدفوع برای همه کودکان ضروری نیست. خون، طول کشیدن بیماری، سفر و بیماری زمینه ای می توانند تصمیم بررسی را تغییر دهند.
در پیگیری سلامت مادر و کودک، سن و وضعیت قبلی مهم اند: شیرخوار، به ویژه زیر شش ماه، سریع تر در معرض کم آبی قرار می گیرد و با علائم گوارشی باید زودتر ارزیابی شود.
#او آر اس چیست و چگونه آن را آماده کنیم؟
او آر اس یا ORS، محلول خوراکی جبران آب و املاح است؛ ترکیب مشخصی از قند و نمک ها دارد تا جذب مایعات را آسان کند. کار اصلی آن متوقف کردن اسهال نیست؛ کم شدن دفعات دفع هم شرط اثر آن بر جبران مایعات نیست.
پودر هر بسته را با همان مقدار آب سالمی مخلوط کنید که روی محصول نوشته شده است. همه بسته ها برای یک حجم آب ساخته نشده اند. آب کمتر، محلول را بیش از حد غلیظ و آب بیشتر آن را رقیق می کند. پودر را با چشم نصف نکنید و برای خوش طعم شدن، شکر، نمک، آبمیوه یا شیر اضافه نکنید.
درباره زمان نگهداری و دور ریختن محلول آماده، دستور محصول را رعایت کنید. اگر آب سالم یا اندازه گیری حجم در دسترس نیست، از داروساز یا مرکز درمانی برای تهیه شکل مناسب کمک بگیرید؛ دستور خانگی حدسی جای محصول استاندارد را نمی گیرد.
#اگر کودک مایعات را پس می زند یا استفراغ می کند چه کنیم؟
مایعات را در مقدار کم و نوبت های نزدیک پیشنهاد دهید؛ برای کودک کم سن، قاشق یا وسیله مناسب می تواند تحمل را آسان تر کند. نوشاندن حجم زیاد در یک نوبت ممکن است استفراغ را بیشتر کند. مقدار لازم به سن، وزن و میزان کم آبی وابسته است؛ برای کودک بیمار، یک عدد ثابت برای همه مناسب نیست.
اگر استفراغ رخ داد، پس از مکث کوتاه دوباره مقدار کمی پیشنهاد دهید. ادامه استفراغ به معنی قطع کامل مایعات برای ساعت ها نیست، اما کودکی که مایعات را نگه نمی دارد یا نشانه های کم آبی دارد باید ارزیابی شود. در کاهش هوشیاری یا ناتوانی در بلع، چیزی به زور در دهان نریزید و فوری کمک بگیرید.
اگر استفراغ کودک بدون اسهال، با رنگ سبز یا درد شدید همراه است، آن را صرفا بخشی از عفونت روده فرض نکنید. این الگو می تواند مسیر بررسی متفاوت و فوری داشته باشد.
#در اسهال، غذا و شیر کودک را قطع کنیم؟
برای کودک بدون کم آبی قابل توجه، تغذیه معمول و متناسب با سن را ادامه دهید و شیر مادر را قطع نکنید. اگر کم آبی تشخیص داده شده و برنامه مشخص جبران مایعات دارید، درباره زمان بازگشت غذای جامد طبق همان برنامه عمل کنید. پس از جبران کم آبی، غذای معمول دوباره شروع می شود؛ گرسنه نگه داشتن طولانی درمان اسهال نیست.
برای کودک بزرگ تر که تحمل غذا دارد، مقدار کم از غذای معمول مثل برنج همراه پروتئین پخته، نان، سیب زمینی یا ماست در صورت تحمل می تواند مطرح باشد. لازم نیست رژیم را فقط به موز و برنج محدود کنید. غذا را به زور ندهید و اگر یک غذا ناراحتی را بیشتر می کند، موضوع را ثبت و در صورت تداوم پیگیری کنید.
شیر خشک را خودسرانه رقیق نکنید و صرف اسهال، بدون ارزیابی، آن را به محصول خاص یا بدون لاکتوز تغییر ندهید. نوشابه، نوشیدنی انرژی زا و آبمیوه غلیظ جای او آر اس را نمی گیرند و قند زیاد می تواند دفع را بدتر کند. آب خالی نیز به تنهایی املاح از دست رفته در اسهال قابل توجه را جبران نمی کند.
#کم آبی کودک چه نشانه هایی دارد؟
کم شدن ادرار نسبت به معمول، دهان خشک، چشم های گودرفته، گریه با اشک کمتر و کاهش فعالیت از نشانه های قابل توجه اند. یک نشانه را جدا از بقیه تفسیر نکنید؛ سرعت تغییر حال و توان نوشیدن اهمیت دارند.
| نشانه یا وضعیت | اقدام مناسب |
|---|---|
| ادرار کمتر، خشکی دهان یا نوشیدن ناکافی | همان روز برای ارزیابی تماس بگیرید؛ مایعات مناسب را کم و مکرر پیشنهاد دهید. |
| سخت بیدار شدن، پاسخ غیرعادی، پوست رنگ پریده و سرد یا ضعف شدید | کمک فوری؛ احتمال کم آبی شدید یا بیماری جدی باید بررسی شود. |
| خون در مدفوع، درد شدید یا شکم متورم | ارزیابی سریع؛ آن را به تغییر غذا نسبت ندهید. |
| استفراغ سبز یا خونی | مراجعه فوری برای بررسی علت |
| شیرخوار کم سن یا کودک دارای بیماری زمینه ای | زودتر با تیم درمان تماس بگیرید و برنامه اختصاصی بپرسید. |
اگر احساس می کنید کودک نسبت به چند ساعت قبل واضحا بدتر است، منتظر همه نشانه های جدول نمانید. ثبت دفع مهم است، ولی یک پوشک کمتر به اندازه تغییر همزمان هوشیاری و نوشیدن معنا ندارد.
#چه داروهایی را خودسرانه ندهیم؟
داروهای متوقف کننده اسهال برای کودک انتخاب خانگی مناسبی نیستند و ممکن است زیان آور باشند. آنتی بیوتیک هم برای همه موارد لازم نیست؛ علت و وضعیت کودک تعیین می کند چه درمانی مناسب است. مصرف باقی مانده نسخه قبلی می تواند رسیدگی درست را عقب بیندازد.
اگر درباره مکمل روی، پروبیوتیک یعنی فرآورده حاوی میکروب های زنده، یا فرآورده گیاهی سوال دارید، نام محصول و سن کودک را با پزشک مطرح کنید. هیچ کدام جای جبران مایعات را نمی گیرند و نمی توان همه محصولات را معادل دانست. دارویی که برای بزرگسال به کار می رود، با کم کردن مقدار به داروی کودک تبدیل نمی شود.
#برای ادامه اسهال کودک چه برنامه پیگیری داشته باشیم؟
در عفونت گوارشی معمول، اسهال اغلب پنج تا هفت روز طول می کشد و بیشتر موارد تا دو هفته تمام می شوند؛ این زمان بندی تضمین نیست. اگر تا روز هفتم رو به بهبود نرفته، برای بررسی تماس بگیرید. با خون، درد شدید، کم آبی یا بدتر شدن حال، برای رسیدن به این روزها صبر نکنید.
تعداد دفع و استفراغ، مقدار تقریبی نوشیدن، آخرین ادرار، تب، دارو و تماس با فرد بیمار را آماده کنید. دست ها را پس از توالت و تعویض پوشک و پیش از غذا با آب و صابون بشویید و وسایل آلوده را تمیز کنید. در راهنمای سلامت کودک، بازگشت به فعالیت معمول با بهبود حال و رعایت مقررات مهد یا مدرسه همراه است؛ صرف کم شدن دفع برای نادیده گرفتن ضعف و کم نوشیدن کافی نیست.
پرسشهای متداول
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
برای اسهال کودک موز یا کته کافی است؟
اگر کودک او آر اس نمی خورد چه کنم؟
اسهال سبز کودک یعنی عفونت خطرناک؟
می توانم داروی ضداسهال بزرگسال را کمتر بدهم؟
با بهتر شدن اسهال، چه زمانی به مهد برگردد؟
منابع علمی این مقاله۳ منبع
- ۱
- ۲
Clinical Practice Guidelines: Gastroenteritis
The Royal Children’s Hospital Melbourne
The Royal Children’s Hospital Melbourne
سایتمشاهده منبع - ۳
Gastroenteritis (gastro)
The Royal Children’s Hospital Melbourne
The Royal Children’s Hospital Melbourne
سایتمشاهده منبع
این مقاله برایتان مفید بود؟





در حال دریافت دیدگاهها…