استفراغ کودک؛ مراقبت اولیه، علت های احتمالی و علائم خطر
استفراغ کودک یک علامت است و علت های مختلفی دارد. این راهنما مراقبت اولیه با مایعات کم و مکرر، تفاوت کوتاه با بالا آوردن معمول شیر و مرز ادامه مراقبت خانگی را توضیح می دهد. استفراغ سبز، خون، درد شدید، کاهش هوشیاری و استفراغ پس از ضربه به سر نیاز به ارزیابی سریع دارند.

فهرست مطالب(7 عنوان)
در استفراغ کودک، ابتدا علائم خطر و توان نوشیدن را بررسی کنید؛ در کودک هوشیار و بدون نشانه هشدار، مایعات کم و مکرر می تواند به پیشگیری از کم آبی کمک کند. استفراغ سبز، خونی، همراه درد شدید یا کاهش هوشیاری نیازمند ارزیابی فوری است. نبود اسهال و حتی متوقف شدن استفراغ، به تنهایی علت مهم را رد نمی کند.
#استفراغ با بالا آوردن معمول شیر چه تفاوتی دارد؟
استفراغ خروج محتویات معده از دهان است؛ تهوع یعنی احساس نیاز به بالا آوردن، حتی اگر چیزی خارج نشود. بالا آوردن مقدار کمی شیر بدون فشار در شیرخوار، به ویژه پس از تغذیه، با استفراغ مکرر یا پرفشار یکی نیست. سن، تغییر نسبت به الگوی همیشگی، وزن گیری و حال کودک اهمیت دارند. شیرخواری که خوب می خورد و رشد می کند، با کودکی که ناگهان نمی تواند هیچ مایعی را نگه دارد، وضعیت یکسانی ندارد.
استفراغ پرفشار تازه یا تکرارشونده در شیرخوار، به ویژه همراه کاهش خوردن، ادرار کم یا وزن گیری نامناسب، باید بررسی شود. آن را صرفا «رفلاکس» ننامید؛ رفلاکس یعنی برگشت محتویات معده و ارزیابی آن به شرایط شیرخوار بستگی دارد. برای شیرخوار زیر شش ماه، با بروز علائم گوارشی زودتر کمک بگیرید.
#استفراغ کودک بدون اسهال چه معنایی دارد؟
عفونت گوارشی یکی از علت های شایع است، ولی همه استفراغ ها از روده نیستند. عفونت در جای دیگر بدن، مشکل شکمی، بعضی داروها یا مسمومیت هم می توانند مطرح باشند. پزشک از ترکیب زمان شروع، علائم و معاینه برای تصمیم استفاده می کند؛ یک بار استفراغ نام بیماری را مشخص نمی کند.
در بیماری همراه اسهال کودک، جبران مایعات و پایش دفع اهمیت دارد. اگر اسهال وجود ندارد، استفراغ ادامه پیدا می کند یا درد موضعی شکم، سردرد شدید یا تغییر رفتار همراه است، نباید خودکار همان مسیر عفونت روده را فرض کرد.
زمان ارتباط با غذا، سفر، داروی تازه و تماس با مواد شیمیایی را بگویید. در احتمال خوردن دارو یا ماده سمی، کودک را وادار به استفراغ نکنید و برای راهنمایی فوری با خدمات درمانی تماس بگیرید؛ بسته ماده را در صورت امکان همراه داشته باشید.
#چه رنگ یا علامتی نیاز به اقدام فوری دارد؟
استفراغ صفراوی، یعنی استفراغ حاوی صفرا که معمولا سبز تیره دیده می شود، می تواند نشانه انسداد روده باشد و باید فوری بررسی شود. زرد و سبز همیشه به سادگی از هم تشخیص داده نمی شوند؛ در شک به رنگ سبز، به ویژه در شیرخوار، رسیدگی را برای دیدن نوبت بعد عقب نیندازید.
| نشانه | اقدام |
|---|---|
| استفراغ سبز، خون روشن یا شبیه تفاله قهوه | ارزیابی فوری در مرکز درمانی |
| درد شدید یا شکم متورم و حساس | مراجعه فوری؛ غذا یا دارو را برای آزمودن علت تحمیل نکنید. |
| سخت بیدار شدن، گیجی یا مشکل تنفس | کمک فوری از اورژانس |
| استفراغ پس از ضربه به سر | ارزیابی سریع؛ با استفراغ تکراری، سردرد شدید یا خواب آلودگی غیرمعمول، فوری اقدام کنید. |
| ادرار کم و ناتوانی در نگه داشتن مایعات | ارزیابی همان روز؛ با بدحالی شدید، اورژانس |
یک عکس از رنگ استفراغ، در صورتی که گرفتن آن مراجعه را عقب نیندازد، می تواند در توضیح کمک کند. برای اثبات خون یا صفرا، درمان خانگی و انتظار طولانی مناسب نیست.
#در خانه مایعات را چگونه پیشنهاد دهیم؟
اگر کودک هوشیار است، بلع طبیعی دارد و علائم هشدار ندارد، به جای یک لیوان پر، مقدارهای کم در نوبت های نزدیک بدهید. در از دست رفتن مایعات، محلول خوراکی جبران آب و املاح یا او آر اس می تواند مناسب باشد؛ این محلول را دقیقا با حجم آب نوشته شده روی همان بسته آماده کنید.
اگر دوباره بالا آورد، کمی مکث کنید و سپس با مقدار کمتر شروع کنید. قطع نوشیدن برای ساعت ها می تواند خطر کم آبی را بیشتر کند. به کودک در حال گریه شدید، خواب آلود یا ناتوان از بلع، با فشار سرنگ مایع ندهید.
شیر مادر معمولا ادامه می یابد و نوبت های کوتاه تر و مکرر ممکن است بهتر تحمل شوند. شیر خشک را رقیق نکنید. برای شیرخوار کم سن یا کودک دارای بیماری زمینه ای، برنامه مایعات باید زودتر با درمانگر مشخص شود. کاهش نوشیدن و ادرار را فقط با شمارش دفعات استفراغ مقایسه نکنید؛ ممکن است استفراغ کمتر شده ولی کم آبی بیشتر شده باشد.
#غذا را چه زمانی ادامه دهیم؟
در دوره استفراغ فعال، نوشیدن قابل تحمل اولویت دارد و لازم نیست کودک را به غذای جامد مجبور کنید. وقتی مایعات را نگه می دارد و میل به غذا برمی گردد، غذای معمول مناسب سن را در مقدار کم پیشنهاد دهید. گرسنه نگه داشتن طولانی یا رژیم بسیار محدود برای همه کودکان لازم نیست.
غذای چرب و سنگین ممکن است در این زمان خوب تحمل نشود. آبمیوه غلیظ و نوشابه جای محلول جبران مایعات نیستند. اگر پس از خوردن، مشکل بلع، خفگی، درد شدید یا استفراغ تکراری رخ می دهد، به جای آزمودن غذاهای متعدد برای ارزیابی اقدام کنید.
#داروی ضدتهوع لازم است؟
پزشک در بعضی موقعیت ها داروی ضدتهوع انتخاب می کند، اما دارو برای همه علت ها و سن ها مناسب نیست. داروی باقی مانده نسخه قبلی یا داروی بزرگسال را خودسرانه ندهید و پس از بالا آوردن داروی خوراکی، مقدار را بدون راهنمایی تکرار نکنید.
اگر علت عفونی مطرح است، شستن دست با آب و صابون و تمیز کردن سطوح آلوده به کاهش انتقال کمک می کنند؛ اما همه علت های استفراغ با این کار پیشگیری نمی شوند. برای استفراغ تکرارشونده، شناخت علت مهم تر از مصرف پیشگیرانه و خودسرانه ضدتهوع است.
توقف استفراغ پس از دارو، انسداد، مشکل عصبی یا علت مهم دیگر را رد نمی کند. در مراقبت سلامت مادر و کودک، بهتر شدن یک علامت باید همراه با بررسی هوشیاری، درد، نوشیدن و ادرار دیده شود. اگر درد یا بدحالی ادامه دارد، صرف نگه داشتن یک جرعه آب دلیل کافی برای پایان پیگیری نیست.
#اگر استفراغ کودک ادامه یافت چه اطلاعاتی برای مراجعه ببریم؟
سن، ساعت شروع، تعداد تقریبی، رنگ، وجود اسهال، تب، درد و زمان آخرین ادرار را بنویسید. نوع و مقدار تقریبی مایعاتی که نگه داشته، داروها، احتمال مسمومیت و سابقه ضربه را هم بگویید. تکرار استفراغ و ناتوانی در نگه داشتن مایعات باید همان روز بررسی شود؛ ادامه بیش از یک تا دو روز نیز نیازمند تماس پزشکی است، حتی بدون علائم شدید.
در راهنمای سلامت کودک، برنامه پیگیری بر اساس تغییر حال تنظیم می شود. اگر کودک رو به بدتر شدن است، برای تمام شدن یک بازه زمانی صبر نکنید. در پایان ویزیت، مشخص کنید اگر مایعات را نپذیرفت یا دوباره بالا آورد، کجا و چه زمانی مراجعه کنید.
پرسشهای متداول
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
اگر کودک هر چیزی می نوشد بالا می آورد چه کنم؟
استفراغ زرد هم به اندازه سبز نگران کننده است؟
اگر بعد از استفراغ بازی می کند، مراجعه لازم نیست؟
استفراغ بعد از ضربه به سر را در خانه درمان کنم؟
منابع علمی این مقاله۳ منبع
- ۱
Clinical Practice Guidelines: Vomiting
The Royal Children’s Hospital Melbourne
The Royal Children’s Hospital Melbourne
سایتمشاهده منبع - ۲
Gastroenteritis (gastro)
The Royal Children’s Hospital Melbourne
The Royal Children’s Hospital Melbourne
سایتمشاهده منبع - ۳
این مقاله برایتان مفید بود؟





در حال دریافت دیدگاهها…