تشخیص اضطراب با گفتوگوی بالینی درباره زمان شروع، مدت، موقعیتها، نشانههای جسمی و ذهنی و اثر آنها بر زندگی انجام میشود. پرسشنامههایی مثل GAD-7 میتوانند شدت و احتمال وجود مشکل را نشان دهند، اما بهتنهایی تشخیص نیستند. آزمایش یا معاینه فقط در صورت نیاز برای بررسی علتهای جسمی، داروها یا مواد انجام میشود؛ تشخیص نهایی از کنار هم گذاشتن همه این اطلاعات به دست میآید.
تشخیص اضطراب با مصاحبه بالینی و بررسی الگوی نشانه ها، مدت، میزان کنترل نگرانی و اثر آن بر زندگی انجام می شود. GAD-7 و تست های مشابه فقط ابزار غربالگری یا سنجش شدت اند و تشخیص قطعی نمی دهند. آزمایش یا معاینه زمانی انجام می شود که احتمال علت جسمی، اثر دارو یا مصرف ماده مطرح باشد.
تشخیص اضطراب معمولاً با گفت وگویی دقیق شروع می شود، نه با آزمایش خون، اسکن مغز یا یک تست اینترنتی. متخصص می خواهد بفهمد چه احساسی دارید، این حالت از چه زمانی آغاز شده، در چه موقعیت هایی رخ می دهد و تا چه حد زندگی شما را تغییر داده است. پاسخ هیچ سؤال منفردی به تنهایی تعیین کننده نیست.
احساس اضطراب همیشه به معنی اختلال اضطرابی نیست. نگرانی پیش از امتحان، مصاحبه یا یک تصمیم دشوار می تواند واکنشی متناسب با موقعیت باشد. احتمال وجود اختلال زمانی بیشتر مطرح می شود که ترس یا نگرانی شدید، ماندگار یا دشوار برای کنترل باشد، با موقعیت تناسب نداشته باشد یا خواب، کار، تحصیل، روابط و رفت وآمد را محدود کند.
همه اختلالات اضطرابی نیز یک الگوی واحد ندارند. نگرانی فراگیر درباره چند موضوع با ترس از قضاوت اجتماعی، ترس از یک موقعیت مشخص یا حمله های ناگهانی یکی نیست. برای دیدن تفاوت این الگوها در یک تصویر کلی، راهنمای اضطراب، حمله پانیک و استرس نقطه شروع مناسبی است.
هدف سؤال های اولیه پیدا کردن الگوی تجربه شماست. متخصص ممکن است درباره فکرها، احساس های بدنی، رفتارهای اجتنابی و اتفاق هایی بپرسد که پیش از شروع یا بدترشدن اضطراب رخ داده اند. صداقت مهم است، اما لازم نیست در نخستین دقیقه همه چیز را منظم و کامل تعریف کنید.
| موضوع بررسی | نمونه پرسش | چرا اهمیت دارد؟ |
|---|---|---|
| شروع و روند | اولین بار چه زمانی متوجه این حالت شدید؟ | اضطراب ناگهانی، تدریجی یا پس از یک رویداد می تواند مسیر بررسی را تغییر دهد. |
| مدت و تکرار | هر بار چقدر طول می کشد و چند وقت یک بار رخ می دهد؟ | حالت گذرا را از الگوی ماندگار یا حمله ای جدا می کند. |
| محرک و موقعیت | نگرانی درباره چند موضوع است یا فقط در موقعیت خاصی بالا می رود؟ | به تشخیص نوع الگو و پرهیز از برچسب کلی کمک می کند. |
| نشانه های همراه | خواب، تمرکز، تنفس، ضربان، گوارش یا خلق چه تغییری کرده است؟ | نشان می دهد تجربه فقط ذهنی نیست و چه علت های دیگری باید بررسی شوند. |
| اثر بر زندگی | از چه کارها، مکان ها یا ارتباط هایی دوری کرده اید؟ | شدت واقعی را بهتر از یک لحظه اضطراب نشان می دهد. |
| ایمنی | آیا فکر آسیب، احساس ازدست دادن کنترل یا ناتوانی در مراقبت از خود دارید؟ | فوریت و نوع کمک مورد نیاز را مشخص می کند. |
ممکن است درباره سابقه پزشکی و روان پزشکی، تجربه های قبلی، بیماری های خانوادگی، داروها، مکمل ها و مصرف کافئین، نیکوتین، الکل یا مواد نیز سؤال شود. این پرسش ها برای قضاوت کردن نیستند؛ بعضی داروها و مواد می توانند اضطراب را ایجاد یا شبیه سازی کنند و دانستن آن ها از نتیجه گیری اشتباه جلوگیری می کند.
شدت اضطراب فقط با میزان ترسی که در یک لحظه احساس می کنید سنجیده نمی شود. متخصص بررسی می کند آیا می توانید بخوابید، تمرکز کنید، سر کار یا کلاس حاضر شوید، مسئولیت های معمول را انجام دهید و رابطه ها را حفظ کنید. گاهی فرد از بیرون آرام به نظر می رسد، اما برای پنهان کردن اضطراب بخش بزرگی از زندگی خود را محدود کرده است.
اجتناب سرنخ مهمی است. کنارگذاشتن رانندگی، خرید، تماس تلفنی، جلسه کاری یا حضور در جمع ممکن است در کوتاه مدت اضطراب را کم کند، اما نشان می دهد ترس بر انتخاب های روزانه اثر گذاشته است. همچنین متخصص می پرسد برای تحمل موقعیت به اطمینان خواهی، همراه بردن شخص دیگر یا مصرف ماده وابسته شده اید یا نه.
مدت لازم برای تشخیص به الگوی مورد بررسی بستگی دارد. برای نمونه، معیارهای اضطراب فراگیر شامل نگرانی دشوار برای کنترل در بیشتر روزها و برای دست کم شش ماه است؛ این عدد را نباید به همه انواع اضطراب تعمیم داد. اگر هنوز نمی دانید کدام تجربه ها ارزش ثبت کردن دارند، نشانه های اضطراب و مرز نگرانی طبیعی به مرتب کردن شرح حال کمک می کند.
GAD-7 پرسش نامه ای هفت سؤالی است که دفعات چند نشانه اضطراب را در دو هفته گذشته می سنجد. نمره آن بین صفر تا ۲۱ است و می تواند برای غربالگری، برآورد شدت نشانه ها یا پیگیری تغییر آن ها در طول زمان استفاده شود. این ابزار به گفت وگو جهت می دهد، اما جای مصاحبه و ارزیابی را نمی گیرد.
نمره ۱۰ یا بالاتر معمولاً علامتی برای بررسی دقیق تر است، نه مدرک قطعی ابتلا. ممکن است فردی نمره بالا داشته باشد اما علت دیگری در کار باشد، یا با وجود نمره پایین همچنان مشکل مهمی داشته باشد که پرسش نامه آن را خوب ثبت نکرده است. زبان، شرایط پاسخ دادن، بیماری هم زمان و نوع اضطراب بر تفسیر نتیجه اثر می گذارند.
تست آنلاین زمانی مفید است که آن را نقطه شروع بدانید، نه حکم نهایی. نتیجه را همراه با مثال های واقعی از زندگی و مدت نشانه ها به متخصص نشان دهید. تکرار روزانه تست برای گرفتن اطمینان نیز می تواند توجه را روی اضطراب نگه دارد؛ برنامه تکرار پرسش نامه، اگر لازم باشد، بهتر است با هدف مشخص تعیین شود.
خیر؛ آزمایش خون، نوار قلب و تصویربرداری به تنهایی اختلال اضطرابی را تشخیص نمی دهند. این بررسی ها فقط زمانی درخواست می شوند که شرح حال، معاینه یا نشانه های جسمی احتمال علت دیگری را مطرح کنند. بنابراین نداشتن آزمایش به معنی ناقص بودن ارزیابی نیست و درخواست فهرست بزرگی از تست ها هم برای همه لازم نیست.
برای مثال، پزشک ممکن است با توجه به نشانه ها بررسی تیروئید، کم خونی، قند خون یا وضعیت قلب را لازم بداند. درد تازه قفسه سینه، غش، ضربان نامنظم ثبت شده، کاهش وزن بی دلیل، تب یا نشانه عصبی مسیر متفاوتی می سازد. نوع بررسی باید از یک سرنخ مشخص بیاید، نه صرفاً از برچسب «اضطراب».
اسکن مغز نیز روش معمول تشخیص اضطراب نیست. اگر ضعف یک طرفه، تشنج، گیجی تازه، آسیب سر یا نشانه عصبی غیرعادی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است بررسی اختصاصی پیشنهاد کند؛ هدف در این حالت پیدا کردن یا رد یک علت جسمی است، نه دیدن اضطراب روی تصویر مغز.
بخش مهم ارزیابی این است که مشخص شود نشانه ها با یک دارو، ماده یا بیماری جسمی هم زمان شده اند یا نه. داروهای سرماخوردگی محرک، بعضی داروهای دیگر، مکمل های ناشناخته، کافئین زیاد، نوشابه انرژی زا، نیکوتین، الکل و مواد محرک می توانند بی قراری، تپش، لرزش یا بی خوابی ایجاد کنند.
فهرست همه داروها و مکمل ها، مقدار تقریبی کافئین و زمان آخرین مصرف مواد را بگویید. داروی تجویزی را برای امتحان کردن علت، خودسرانه قطع نکنید؛ قطع ناگهانی بعضی داروها می تواند علائم را شدیدتر کند یا خطر دیگری بسازد. متخصص بر اساس زمان شروع، دوز، تغییرات اخیر و معاینه تصمیم می گیرد چه چیزی نیاز به پیگیری دارد.
هم زمان، افسردگی، وسواس، تجربه آسیب زا، مشکلات خواب و بعضی حالت های خلقی نیز ممکن است بررسی شوند. هدف این نیست که چند برچسب هم زمان به فرد داده شود؛ هدف این است که نشانه مهمی پشت عنوان کلی اضطراب پنهان نماند.
گاهی متخصص پس از یک ارزیابی کامل می تواند تشخیص اولیه روشنی مطرح کند، اما همیشه نه. اگر نشانه ها تازه اند، چند الگو با هم دیده می شوند، علت جسمی محتمل است یا اطلاعات کافی وجود ندارد، ممکن است بیش از یک جلسه، مشاهده روند یا نتیجه بررسی پزشکی لازم باشد.
تشخیص اولیه با تشخیص قطعی یکسان نیست. ممکن است در جلسه نخست گفته شود نشانه ها با یک الگوی اضطرابی سازگارند، اما نوع دقیق و عوامل همراه بعداً روشن شوند. این احتیاط به معنی بی اعتباری تجربه شما نیست؛ مانع آن می شود که یک واکنش موقت، مشکل جسمی یا اختلال دیگری عجولانه اضطراب نامیده شود.
پزشک عمومی، روان شناس بالینی یا روان پزشک می توانند نقطه شروع باشند. اگر نشانه جسمی تازه یا بیماری زمینه ای دارید، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند. در علائم شدید، مصرف پیچیده دارو یا مواد، گسست از واقعیت یا احتمال خطر، ارزیابی روان پزشکی یا خدمات فوری ممکن است زودتر لازم شود.
لازم نیست پرونده ای بی نقص بسازید. چند یادداشت کوتاه می تواند کمک کند تجربه در فشار جلسه فراموش نشود و متخصص رابطه میان زمان، موقعیت و نشانه ها را بهتر ببیند.
اگر تست آنلاینی انجام داده اید، تاریخ و نتیجه را همراه ببرید، اما تلاش نکنید پاسخ ها را برای رسیدن به نمره خاصی تغییر دهید. توصیف یک نمونه واقعی، مانند «سه جلسه کاری را به دلیل ترس لغو کردم»، معمولاً از جمله کلی «خیلی مضطربم» اطلاعات بیشتری می دهد.
اگر فکر آسیب به خود یا دیگران، تصمیم یا برنامه آسیب، ناتوانی در حفظ ایمنی، شنیدن دستور آسیب یا گسست از واقعیت وجود دارد، فرد نباید تنها بماند و باید از خدمات اورژانسی محل زندگی کمک گرفته شود. چند شب بی خوابی همراه گیجی، رفتار بسیار غیرعادی یا تصمیم های پرخطر نیز نیاز به ارزیابی سریع دارد.
ناتوانی تازه در خوردن، نوشیدن، مراقبت از خود یا انجام کارهای پایه، و حمله های مکرری که عملکرد را به وضوح مختل کرده اند، دلیل ارزیابی سریع اند. اگر خطر فوری وجود ندارد اما اضطراب زندگی را محدود کرده است، گرفتن وقت نزدیک مناسب تر از صبرکردن تا شدیدترشدن وضعیت است.
درد یا فشار تازه و شدید قفسه سینه، غش، تنگی نفس شدید، کبودی لب، تشنج، ضعف یک طرفه یا اختلال گفتار را نیز نباید اضطراب فرض کرد. در این وضعیت ابتدا کمک فوری پزشکی لازم است، حتی اگر فرد قبلاً تشخیص اضطراب گرفته باشد.
پس از ارزیابی، قدم بعدی چگونه مشخص می شود؟
قدم بعدی از روی نام اضطراب به تنهایی تعیین نمی شود. متخصص شدت، مدت، اثر بر زندگی، ترجیح فرد، علت جسمی احتمالی و مشکلات هم زمان را کنار هم می گذارد؛ نتیجه ممکن است پیگیری روند، بررسی پزشکی بیشتر، ارجاع تخصصی یا گفت وگو درباره برنامه مراقبت باشد.
اگر هنوز تشخیص قطعی نشده است، بدانید ثبت روند و مراجعه دوباره بخشی طبیعی از ارزیابی است. برای شناخت موضوعات مرتبط بدون خودتشخیصی می توانید مطالب روان و ذهن را مرور کنید، اما تصمیم فردی بر پایه شرح حال و ارزیابی حرفه ای گرفته می شود.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
پرسشنامههای GAD-7 و GAD-2 برای تشخیص اختلالات اضطرابی چقدر دقیق هستند؟
Aktürk Z, Hapfelmeier A, Fomenko A, Dümmler D, Eck S, Olm M, Gehrmann J, von Schrottenberg V, Rehder R, Dawson S, Löwe B, Rücker G, Schneider A, Linde K
Cochrane · ۲۰۲۵
Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know
National Institute of Mental Health
National Institute of Mental Health · ۲۰۲۵
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
