جرم دندان در خانه معمولاً از بین نمیرود، چون جرم همان پلاک سختشدهای است که به سطح دندان میچسبد. در این راهنما فرق پلاک، لکه و جرم را میخوانید، میفهمید چرا بعضی روشهای خانگی خطر آسیب دارند و چطور میتوان از تشکیل جرم جدید پیشگیری کرد.
جرم دندان در خانه معمولاً پاک نمی شود. پلاک نرم را می توان با مسواک درست، نخ دندان و مراقبت روزانه کنترل کرد، اما وقتی پلاک سخت شود و به جرم بچسبد، معمولاً به پاکسازی حرفه ای نیاز دارد. کندن جرم با ابزار تیز، مواد اسیدی یا ترکیب های ساینده می تواند لثه را زخمی کند، سطح دندان را تحریک کند و مشکل اصلی را هم کامل حل نکند.
جرم سخت شده دندان معمولاً در خانه پاک نمی شود. اگر رسوب روی دندان سفت، زبر و چسبیده باشد، احتمالاً با پلاک تازه روبه رو نیستید؛ بیشتر به جرم یا تارتار نزدیک است.
پلاک نرم هر روز روی دندان تشکیل می شود و با مراقبت روزانه قابل کنترل است. اما اگر همین پلاک مدتی باقی بماند، می تواند سخت شود و به سطح دندان بچسبد. در این مرحله، مسواک زدن معمولی یا نخ دندان کشیدن معمولاً آن را جدا نمی کند.
به همین دلیل، سؤال «چطور جرم دندان را در خانه از بین ببریم؟» باید با یک مرز مهم شروع شود: اگر چیزی که می بینید پلاک نرم یا لکه سطحی باشد، مراقبت روزانه ممکن است کمک کند؛ اما اگر جرم سخت شده باشد، پاک کردن امن آن معمولاً کار ابزار و مهارت حرفه ای است.
اول فرق پلاک، لکه و جرم را بدانیم
همه تغییراتی که روی دندان دیده می شوند، جرم نیستند. گاهی چیزی که فرد به آن جرم می گوید، در واقع پلاک نرم است. گاهی هم لکه سطحی ناشی از چای، قهوه، دخانیات یا بعضی غذاهاست. جرم دندان مرحله سخت تر و چسبنده تری دارد.
| چیزی که روی دندان دیده می شود | معمولاً چه شکلی است؟ | در خانه چه می شود کرد؟ |
|---|---|---|
| پلاک دندان | لایه نرم، چسبنده، گاهی نامرئی | با مسواک درست و نخ دندان قابل کنترل است |
| لکه سطحی | تغییر رنگ روی سطح دندان | ممکن است با مراقبت بهتر یا محصولات مناسب کمتر شود |
| جرم دندان | رسوب سفت، زبر، زرد یا قهوه ای | معمولاً با مسواک معمولی پاک نمی شود |
| رسوب کنار لثه | سفت و چسبیده نزدیک خط لثه | بهتر است بررسی و پاکسازی حرفه ای شود |
این تفاوت مهم است، چون اگر جرم را با لکه اشتباه بگیریم، ممکن است دنبال سفیدکننده برویم؛ و اگر لکه را با جرم اشتباه بگیریم، ممکن است بی دلیل نگران شویم.
در خانه می توان پلاک نرم را کنترل کرد، نه جرم سخت شده را. مراقبت روزانه برای این است که پلاک قبل از سخت شدن از روی دندان برداشته شود و فرصت تبدیل شدن به جرم را پیدا نکند.
کارهایی که در خانه واقعاً کمک می کنند:
این کارها جرم قدیمی و سخت شده را جدا نمی کنند، اما کمک می کنند جرم جدید کمتر تشکیل شود. پس نقش مراقبت خانگی، پیشگیری و کنترل پلاک است؛ نه کندن رسوب سفت چسبیده به دندان.
جرم دندان وقتی ایجاد می شود که پلاک نرم روی دندان بماند و به مرور با مواد معدنی بزاق سخت تر شود. این رسوب به سطح دندان می چسبد و دیگر مثل یک لایه نرم و تازه نیست که با مسواک معمولی جدا شود.
اگر جرم کنار لثه یا پشت دندان های جلو تشکیل شود، ممکن است با زبان زبری آن را حس کنید. گاهی هم رنگ آن زرد، قهوه ای یا تیره تر است. این زبری معمولاً با چند بار مسواک بیشتر از بین نمی رود.
فشار بیشتر هم راه حل نیست. مسواک زدن خشن ممکن است لثه را تحریک کند، باعث خونریزی شود یا حساسیت دندان را بیشتر کند، اما جرم سخت شده همچنان باقی بماند. برای همین، محکم تر مسواک زدن همیشه به معنی تمیزتر شدن دندان نیست.
بزرگ ترین مشکل روش های خانگی این است که معمولاً بین پلاک دندان، لکه و جرم سخت شده فرق نمی گذارند. فرد ممکن است برای کندن رسوب سفت، سراغ ابزار تیز، مواد اسیدی، پودرهای ساینده یا فشار زیاد برود؛ در حالی که این کارها می توانند به بافت دهان آسیب بزنند.
خطرهای روش های خانگی خشن:
مشکل اینجاست که فرد ممکن است فکر کند چون بخشی از رنگ یا زبری کمتر شده، جرم پاک شده است. اما جرم واقعی، مخصوصاً نزدیک لثه یا بین دندان ها، ممکن است همچنان باقی مانده باشد.
جوش شیرین، نمک، سرکه، آبلیمو یا ترکیب های خانگی اسیدی و ساینده راه امنی برای پاک کردن جرم سخت شده نیستند. ممکن است بعضی از این مواد حس زبری یا لکه سطحی را موقتاً تغییر دهند، اما این با برداشتن جرم واقعی فرق دارد.
مواد ساینده اگر زیاد یا خشن استفاده شوند، می توانند سطح دندان یا لثه را تحریک کنند. مواد اسیدی هم ممکن است محیط دهان را برای مینای دندان نامناسب تر کنند، مخصوصاً اگر مکرر استفاده شوند یا بعد از آن مسواک خشن زده شود.
مرز مهم این است: هر چیزی که دندان را زبرتر بسابد یا لثه را بسوزاند، درمان جرم نیست. تمیز شدن واقعی باید بدون زخم، سوزش، خونریزی یا حساسیت شدید باشد.
خمیر دندان های جرم گیر یا سفیدکننده هایی مثل پودر سفید کننده وی وان ممکن است روی لکه های سطحی، حس تمیزی دهان یا کدر بودن ظاهر دندان اثر بگذارند، اما معمولاً جرم سخت شده و چسبیده به دندان را پاک نمی کنند. جرم واقعی با پلاک نرم یا لکه سطحی فرق دارد؛ جرم سفت است، زبر حس می شود و بیشتر نزدیک لثه یا پشت دندان های جلو دیده می شود.
پس اگر مشکل فقط لکه سطحی باشد، بعضی محصولات ممکن است ظاهر دندان را کمی تمیزتر نشان دهند. اما اگر دندان زبر شده، کنار لثه جرم زرد یا قهوه ای دیده می شود یا بوی بد و خونریزی لثه هم وجود دارد، موضوع فقط انتخاب خمیر دندان نیست و بهتر است وضعیت دندان و لثه بررسی شود.
بهترین راه برخورد با جرم دندان، پیشگیری از تشکیل آن است. چون وقتی پلاک به جرم سخت شده تبدیل شد، پاک کردن آن در خانه معمولاً ممکن نیست. پس باید پلاک نرم را هر روز کنترل کرد.
برای کاهش احتمال تشکیل جرم:
این کارها جرم قدیمی را نمی تراشند، اما کمک می کنند پلاک جدید کمتر روی دندان بماند و سخت شود
برای جرم دندان، بعضی کارها بیشتر از اینکه کمک کنند، خطر آسیب دارند. مخصوصاً وقتی با هدف کندن رسوب سخت انجام شوند.
این کارها را انجام ندهید:
اگر روشی باعث درد، خونریزی یا حساسیت واضح می شود، علامت خوبی نیست. جرم گیری درست نباید به معنی زخمی کردن دهان باشد.
برای مراقبت امن از کجا شروع کنیم؟
اگر فکر می کنید جرم دندان دارید، اول سعی کنید تفاوت پلاک نرم، لکه سطحی و جرم سخت شده را بشناسید. اگر دندان فقط کمی کدر است یا حس چسبندگی دارد، مراقبت روزانه بهتر می تواند کمک کند. اما اگر رسوب سفت و زبر کنار لثه یا پشت دندان ها دارید، احتمالاً با جرم روبه رو هستید.
در خانه، بهترین کار کنترل پلاک جدید است؛ یعنی مسواک درست، تمیز کردن بین دندان ها، مراقبت از خط لثه و کاهش عوامل ایجادکننده پلاک. این کارها جلوی بدتر شدن وضعیت را می گیرند، اما جای پاک کردن جرم سخت شده را نمی گیرند.
اگر زبری، خونریزی لثه، بوی بد دهان یا رسوب قابل مشاهده ادامه دارد، بهتر است پاکسازی و وضعیت لثه بررسی شود. مسیر امن این است که دندان را تمیز نگه دارید، اما جرم چسبیده را با روش های خشن خانگی دستکاری نکنید.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
Oral Hygiene
National Institute of Dental and Craniofacial Research
National Institute of Dental and Craniofacial Research
Tartar on Teeth (Dental Calculus): Causes & Removal
Cleveland Clinic
Cleveland Clinic · ۲۰۲۳
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
