پلاک دندان چیست و چرا باید هر روز پاک شود؟

پلاک دندان یک لایه نرم، چسبنده و تقریباً نامرئی است که از باکتری ها، باقی مانده غذا و ترکیبات دهان روی سطح دندان تشکیل می شود. پلاک با مسواک درست، نخ دندان و مراقبت روزانه قابل کنترل است. اگر پلاک به موقع پاک نشود، باکتری های آن می توانند به مینای دندان آسیب بزنند، لثه را تحریک کنند و به مرور به جرم دندان تبدیل شوند.

#پلاک دندان یعنی چه؟

پلاک دندان یک لایه نرم و چسبنده است که روی سطح دندان ها تشکیل می شود. این لایه معمولاً شفاف یا کم رنگ است و همیشه با نگاه کردن در آینه دیده نمی شود. با این حال، تقریباً هر روز روی دندان ها ایجاد می شود؛ مخصوصاً بعد از خوردن و نوشیدن.

پلاک بیشتر از باکتری ها و ترکیبات باقی مانده در دهان ساخته می شود. وقتی غذا، نوشیدنی و بزاق با باکتری های طبیعی دهان ترکیب می شوند، این لایه چسبنده روی دندان می نشیند. اگر به موقع پاک شود، معمولاً کنترل پذیر است. اما اگر مدت زیادی باقی بماند، می تواند مشکل ساز شود.

پلاک دندان را نباید فقط یک حس کثیفی ساده دانست. همین لایه نرم می تواند شروع مسیر پوسیدگی، بوی بد دهان، التهاب لثه و تبدیل شدن به جرم دندان باشد.

#پلاک دندان از کجا ایجاد می شود؟

پلاک دندان از فعالیت طبیعی باکتری های دهان شروع می شود. دهان محیطی زنده است و همیشه باکتری های مختلفی در آن وجود دارند. وقتی غذا یا نوشیدنی مصرف می کنید، مخصوصاً خوراکی های شیرین و نشاسته ای، باکتری ها از باقی مانده آن ها استفاده می کنند و مواد اسیدی تولید می کنند.

این اسیدها می توانند به مینای دندان آسیب بزنند، مخصوصاً اگر پلاک برای مدت طولانی روی دندان بماند. به همین دلیل، پلاک فقط یک لایه بی ضرر نیست؛ اگر هر روز پاک نشود، می تواند روی دندان و لثه اثر بگذارد.

پلاک بیشتر زمانی ایجاد و ماندگار می شود که:

• دندان ها منظم مسواک زده نمی شوند
• بین دندان ها با نخ دندان تمیز نمی شود
• خوراکی های شیرین و چسبنده زیاد مصرف می شود
• دهان خشک است
• پشت دندان های جلو خوب تمیز نمی شود
• خط لثه با دقت مسواک زده نمی شود
• پلاک های دندانی، گارد یا دندان مصنوعی خوب تمیز نمی شوند

تشکیل پلاک طبیعی است؛ مشکل اصلی باقی ماندن آن است.

#پلاک دندان چه شکلی است؟

پلاک همیشه مثل جرم یا لکه واضح دیده نمی شود. خیلی وقت ها فقط یک حس چسبندگی، لیزی یا کدری روی دندان ایجاد می کند. بعضی افراد صبح ها یا چند ساعت بعد از غذا خوردن، با زبان خود حس می کنند دندان ها دیگر صاف و تمیز نیستند. این می تواند نشانه باقی ماندن پلاک باشد.

نشانه هایی که ممکن است با پلاک همراه باشند:

• حس چسبندگی روی دندان
• کدر شدن سطح دندان
• بوی بد دهان
• مزه ناخوشایند در دهان
• خونریزی خفیف لثه هنگام مسواک
• گیر غذایی بیشتر بین دندان ها
• تجمع لایه نرم نزدیک خط لثه
• احساس تمیز نشدن کامل دندان ها

پلاک معمولاً نرم است و اگر تازه باشد، با مسواک درست و نخ دندان بهتر کنترل می شود. اما اگر سخت، زبر و چسبیده شده باشد، احتمال دارد دیگر با پلاک تازه روبه رو نباشید و موضوع به جرم دندان نزدیک تر شده باشد.

#فرق پلاک دندان با جرم دندان چیست؟

پلاک و جرم به هم مربوط اند، اما یکی نیستند. پلاک لایه ای نرم، چسبنده و روزانه است. جرم، پلاکی است که مدت بیشتری روی دندان مانده، سخت شده و به رسوب چسبیده تبدیل شده است.

فرق ساده پلاک و جرم:

این تفاوت مهم است، چون خیلی ها وقتی جرم می بینند، فکر می کنند با مسواک محکم تر می شود آن را پاک کرد. در حالی که فشار زیاد ممکن است لثه را تحریک کند و مشکل را بدتر کند یکی از راهنمایی های مهم حوزه جرم دندان است.

#پلاک دندان چه ربطی به پوسیدگی دارد؟

پلاک دندان یکی از مسیرهای مهم شروع پوسیدگی است. وقتی پلاک روی دندان باقی می ماند، باکتری های داخل آن از قندها و کربوهیدرات های غذایی استفاده می کنند و اسید تولید می کنند. این اسیدها می توانند به مرور به مینای دندان آسیب بزنند.

اگر این روند تکرار شود، مینای دندان ضعیف تر می شود و احتمال ایجاد پوسیدگی بیشتر می شود. پوسیدگی همیشه با درد شروع نمی شود؛ گاهی ابتدا فقط یک لکه، حساسیت خفیف یا تغییر کوچک در دندان دیده می شود.

پلاک برای پوسیدگی مهم تر می شود اگر:

• خوراکی های شیرین زیاد مصرف می شود
• میان وعده ها در طول روز زیادند
• مسواک زدن کوتاه یا نامنظم است
• بین دندان ها تمیز نمی شود
• دهان خشک است
• فلوراید کافی در مراقبت روزانه وجود ندارد
• پلاک در شیارها و بین دندان ها باقی می ماند

به همین دلیل، پاک کردن پلاک فقط برای تمیزی ظاهری نیست؛ یکی از پایه های پیشگیری از پوسیدگی است.

#پلاک دندان چه اثری روی لثه دارد؟

پلاک فقط به دندان مربوط نیست. وقتی پلاک نزدیک خط لثه باقی می ماند، می تواند لثه را تحریک کند. نتیجه ممکن است قرمزی، تورم، حساسیت یا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن باشد.

لثه سالم معمولاً با مسواک آرام و درست خونریزی نمی کند. اگر هر بار هنگام مسواک یا نخ دندان خون می بینید، ممکن است پلاک در اطراف لثه درست پاک نشده باشد یا لثه از قبل ملتهب شده باشد.

پلاک نزدیک لثه می تواند با این نشانه ها همراه شود:

• خونریزی لثه هنگام مسواک
• قرمزی یا تورم لثه
• حساسیت اطراف خط لثه
• بوی بد دهان
• مزه بد یا حس ناخوشایند
• جرم گرفتن سریع تر کنار لثه
• سخت تر شدن تمیز کردن ناحیه

اگر پلاک مدت زیادی باقی بماند و سخت شود، مسیر به سمت جرم و درگیری بیشتر لثه می رود. برای همین، کنترل پلاک در کنار سلامت لثه اهمیت زیادی دارد.

#پلاک دندان چرا باعث بوی بد دهان می شود؟

پلاک می تواند یکی از دلایل بوی بد دهان باشد، مخصوصاً اگر روی زبان، بین دندان ها یا نزدیک خط لثه باقی بماند. باکتری های موجود در پلاک می توانند ترکیباتی ایجاد کنند که بوی ناخوشایند دارند.

البته بوی بد دهان همیشه فقط از پلاک نیست. خشکی دهان، پوسیدگی، التهاب لثه، جرم دندان، مصرف دخانیات، بعضی غذاها و مشکلات تنفسی هم می توانند نقش داشته باشند. اما وقتی بوی بد با حس چسبندگی دندان، خونریزی لثه یا رسوب کنار لثه همراه است، پلاک و جرم باید جدی تر دیده شوند.

بوی دهان زمانی بیشتر به پلاک نزدیک است که:

• بعد از مسواک هم سریع برمی گردد
• همراه با تمیز نکردن زبان است
• نخ دندان بوی بد می گیرد
• لثه هنگام مسواک خون می آید
• بین دندان ها غذا گیر می کند
• جرم هم کنار لثه دیده می شود

در این حالت، فقط خوشبو کردن دهان کافی نیست. باید محل باقی ماندن پلاک پیدا و درست تمیز شود.

#پلاک بیشتر کجا جمع می شود؟

پلاک می تواند روی تمام سطح دندان ها تشکیل شود، اما بعضی نواحی بیشتر در معرض باقی ماندن آن هستند. دلیلش ساده است: یا تمیز کردن آن ها سخت تر است، یا هنگام مسواک زدن کمتر به آن ها توجه می شود.

نواحی شایع تجمع پلاک:

• خط لثه
• بین دندان ها
• پشت دندان های جلوی پایین
• دندان های عقب
• اطراف براکت ارتودنسی
• اطراف روکش یا پرکردگی های قدیمی
• اطراف دندان های نامرتب
• روی زبان و نزدیک دندان های عقب
• اطراف گارد، پلاک دندانی یا دندان مصنوعی

پشت دندان های جلوی پایین یکی از نواحی مهم است، چون هم نزدیک مسیر بزاق است و هم خیلی ها هنگام مسواک زدن آن را سریع رد می کنند. اگر پلاک این ناحیه مرتب باقی بماند، احتمال تبدیل شدن آن به جرم بیشتر می شود.

#آیا پلاک دندان با مسواک از بین می رود؟

پلاک تازه معمولاً با مسواک درست، نخ دندان و مراقبت روزانه قابل کنترل است. اما فقط مسواک زدن سطح جلویی دندان ها کافی نیست. پلاک بین دندان ها و نزدیک خط لثه هم جمع می شود؛ جاهایی که مسواک به تنهایی همیشه خوب به آن ها نمی رسد.

برای کنترل پلاک، این کارها مهم اند:

• مسواک زدن منظم و کامل
• تمیز کردن خط لثه با فشار ملایم
• استفاده از نخ دندان یا ابزار بین دندانی مناسب
• تمیز کردن زبان
• نوشیدن آب کافی
• کاهش خوراکی های شیرین و چسبنده
• توجه به خشکی دهان
• بررسی دوره ای دندان و لثه

نکته مهم این است که مسواک محکم، بهتر از مسواک درست نیست. فشار زیاد می تواند لثه را تحریک کند. برای پلاک، روش درست و استمرار روزانه مهم تر از فشار زیاد است.

#نخ دندان چه نقشی در کنترل پلاک دارد؟

نخ دندان برای جاهایی است که مسواک به خوبی به آن ها نمی رسد؛ مخصوصاً بین دندان ها و نزدیک خط لثه. اگر این نواحی تمیز نشوند، پلاک همان جا باقی می ماند و می تواند باعث بوی بد، پوسیدگی بین دندانی یا تحریک لثه شود.

خیلی ها فکر می کنند چون مسواک می زنند، دیگر نخ دندان لازم نیست. اما مسواک و نخ دندان یک کار واحد انجام نمی دهند. مسواک بیشتر سطح های باز دندان را تمیز می کند؛ نخ دندان فضای بین دندان ها را.

نخ دندان زمانی مؤثرتر است که:

• آرام و بدون بریدن لثه استفاده شود
• به دیواره دندان چسبیده و بالا و پایین حرکت کند
• هر روز یا به طور منظم انجام شود
• فقط هنگام گیر غذایی استفاده نشود
• با خونریزی خفیف بلافاصله کنار گذاشته نشود

اگر نخ دندان همیشه باعث خونریزی شدید، درد یا گیر کردن می شود، بهتر است وضعیت لثه، جرم یا فاصله دندان ها بررسی شود.

#آیا دهان شویه پلاک دندان را از بین می برد؟

دهان شویه می تواند در بعضی شرایط کمک کننده باشد، اما جای مسواک و نخ دندان را نمی گیرد. پلاک یک لایه چسبنده است و معمولاً فقط با چرخاندن مایع در دهان به طور کامل جدا نمی شود.

بعضی دهان شویه ها می توانند به کاهش باکتری ها، بهتر شدن بوی دهان یا حمایت از مراقبت روزانه کمک کنند. اما اگر پلاک روی دندان باقی مانده باشد، باید با روش مکانیکی یعنی مسواک و تمیز کردن بین دندان ها کنترل شود.

مرز درست این است:

• دهان شویه می تواند مکمل باشد
• جای مسواک و نخ دندان نیست
• برای همه افراد ضروری نیست
• نوع دهان شویه باید با نیاز دهان سازگار باشد
• مصرف طولانی و بی هدف همیشه بهترین انتخاب نیست

اگر بوی بد دهان، خونریزی لثه یا جرم زیاد وجود دارد، دهان شویه به تنهایی راه حل اصلی نیست.

#فلوراید چه نقشی در کنار پلاک دارد؟

فلوراید پلاک را از روی دندان جدا نمی کند، اما می تواند در محافظت از مینای دندان نقش داشته باشد. وقتی پلاک روی دندان باقی می ماند و اسید تولید می شود، مینای دندان تحت فشار قرار می گیرد. فلوراید می تواند به مقاوم تر شدن مینا در برابر این حمله های اسیدی کمک کند.

بنابراین، فلوراید دندان را باید در جای درست خود دید. فلوراید ابزار جرم گیری نیست، پلاک را مثل مسواک پاک نمی کند و لکه را هم لزوماً از بین نمی برد. نقش اصلی آن بیشتر به پیشگیری از پوسیدگی و محافظت از مینا نزدیک است.

برای همین، خمیر دندان فلورایددار می تواند بخشی از مراقبت روزانه باشد، اما اگر پلاک درست پاک نشود، فقط وجود فلوراید کافی نیست. مراقبت کامل یعنی ترکیب روش درست مسواک، تمیز کردن بین دندان ها، تغذیه مناسب و بررسی دوره ای.

#چه چیزهایی باعث بیشتر شدن پلاک دندان می شوند؟

پلاک برای همه تشکیل می شود، اما بعضی عادت ها باعث می شوند بیشتر بماند یا سریع تر مشکل ساز شود. مهم ترین مسئله این است که پلاک هر روز پاک نشود یا در نواحی خاص باقی بماند.

عوامل افزایش پلاک:

• مسواک زدن کوتاه یا نامنظم
• نخ دندان نکشیدن
• مصرف زیاد شیرینی و خوراکی های چسبنده
• میان وعده های مکرر
• نوشیدن کم آب
• خشکی دهان
• تمیز نکردن زبان
• مصرف دخانیات
• نامرتبی دندان ها
• ارتودنسی یا ابزارهای دهانی
• تمیز نکردن پلاک، گارد یا دندان مصنوعی
• بی توجهی به خط لثه

این عوامل به این معنی نیستند که حتماً دندان خراب می شود، اما احتمال باقی ماندن پلاک و تبدیل شدن آن به مشکل را بیشتر می کنند.

#چه زمانی پلاک دندان باید جدی تر بررسی شود؟

پلاک تازه با مراقبت روزانه قابل کنترل است، اما اگر نشانه های لثه، پوسیدگی یا جرم همراه آن دیده شود، بهتر است موضوع جدی تر بررسی شود.

پلاک زمانی مهم تر است اگر:

• لثه هنگام مسواک خون می آید
• بوی بد دهان ماندگار است
• دندان ها زبر یا کدر شده اند
• بین دندان ها زیاد غذا گیر می کند
• لکه های سفید، قهوه ای یا پوسیدگی دیده می شود
• پلاک به جرم سخت شده تبدیل شده
• دندان ها به شیرینی، سردی یا گرمی حساس شده اند
• نخ دندان همیشه بو یا خونریزی ایجاد می کند
• لثه قرمز، متورم یا حساس است

اگر پلاک هر روز برمی گردد، طبیعی است؛ اما اگر درست پاک نمی شود یا با علامت های بالا همراه است، باید روش مراقبت یا وضعیت دهان بررسی شود.

#برای کنترل پلاک از کجا شروع کنیم؟

برای کنترل پلاک، لازم نیست مراقبت پیچیده ای داشته باشید. مهم تر این است که کارهای ساده درست و منظم انجام شوند. پلاک هر روز تشکیل می شود، پس کنترل آن هم باید روزانه باشد.

مسیر ساده کنترل پلاک:

• دندان ها را منظم و با روش درست مسواک بزنید
• خط لثه را فراموش نکنید
• بین دندان ها را با نخ دندان یا ابزار مناسب تمیز کنید
• زبان را آرام تمیز کنید
• مصرف قند و خوراکی های چسبنده را کمتر کنید
• آب کافی بنوشید
• اگر دهان خشک است، آن را جدی بگیرید
• اگر جرم، خونریزی یا بوی بد دارید، بررسی را عقب نیندازید

اگر فقط پلاک نرم وجود دارد، مراقبت روزانه مسیر اصلی است. اگر رسوب سخت و زبر ایجاد شده، موضوع به جرم دندان نزدیک می شود. تفاوت همین جاست: پلاک را می شود کنترل کرد؛ جرم سخت شده معمولاً به پاکسازی حرفه ای نیاز دارد.