جرم دندان از پلاکی شروع میشود که روی دندان میماند و بهمرور سخت میشود. این راهنما کمک میکند فرق پلاک و جرم را بفهمید، بدانید پاکسازی دندان چه زمانی لازم است، جرمگیری با بلیچینگ چه تفاوتی دارد و چرا روشهای خانگی برای کندن جرم میتوانند پرریسک باشند.
جرم دندان معمولاً از پلاکی شروع می شود که روی دندان باقی مانده و به مرور سخت شده است. پلاک با مسواک، نخ دندان و مراقبت روزانه قابل کنترل است، اما جرم سخت شده معمولاً با مسواک معمولی یا روش های خانگی از بین نمی رود و برای پاکسازی کامل آن باید دندان بررسی شود. اگر جرم با بوی بد دهان، خونریزی لثه، التهاب، زبری دندان، لکه های زرد یا قهوه ای یا گیر غذایی همراه باشد، بهتر است پاکسازی حرفه ای عقب نیفتد.
سلامت دهان فقط به سفید بودن دندان ها مربوط نیست. ممکن است دندان ها در نگاه اول تمیز به نظر برسند، اما نزدیک خط لثه یا بین دندان ها پلاک باقی مانده باشد. از طرف دیگر، هر زردی یا تیرگی روی دندان هم الزاماً جرم نیست؛ گاهی با لکه سطحی، رنگ طبیعی دندان یا اثر غذا، نوشیدنی و دخانیات روبه رو هستیم.
برای فهم درست پاکسازی دهان، باید سه چیز را از هم جدا کرد: پلاک، جرم و لکه. پلاک دندان لایه ای نرم و چسبنده است که هر روز روی دندان تشکیل می شود. اگر این لایه به موقع پاک نشود، می تواند سخت تر شود و به جرم دندان تبدیل شود. لکه هم بیشتر به رنگ پذیری سطح دندان مربوط است و همیشه به معنی رسوب سخت شده نیست.
این تفاوت مهم است، چون روش برخورد با هرکدام فرق دارد. پلاک را می توان با مراقبت روزانه کنترل کرد. لکه های سطحی ممکن است با پاکسازی مناسب کمتر دیده شوند. اما جرم سخت شده معمولاً با مسواک معمولی پاک نمی شود و به پاکسازی حرفه ای نیاز دارد.
بعد از غذا خوردن، نوشیدن و فعالیت طبیعی باکتری های دهان، یک لایه نرم و چسبنده روی دندان ها شکل می گیرد. این لایه همان پلاک است. اگر پلاک هر روز درست پاک شود، معمولاً فرصت سخت شدن پیدا نمی کند در واقع یکی از علت های جرم بستن دندان است.
اما وقتی پلاک در اطراف خط لثه، بین دندان ها یا پشت دندان های جلو باقی می ماند، به مرور با مواد معدنی بزاق ترکیب می شود و حالت سخت تری پیدا می کند. در این مرحله، دیگر فقط با مسواک زدن معمولی از روی دندان جدا نمی شود.
این مسیر معمولاً آرام اتفاق می افتد:
برای فهم جرم دندان، اول باید پلاک را شناخت. پلاک همان نقطه شروعی است که اگر کنترل نشود، می تواند به رسوب سخت تبدیل شود. به همین دلیل مراقبت روزانه فقط برای تمیزی ظاهری نیست؛ جلوی شروع مسیر تشکیل جرم را می گیرد.
پاکسازی دندان یعنی برداشتن پلاک، جرم، رسوبات و آلودگی هایی که روی دندان یا اطراف خط لثه جمع شده اند. بخشی از این پاکسازی در خانه انجام می شود؛ مثل مسواک زدن، نخ دندان کشیدن و تمیز کردن زبان. اما جرم سخت شده معمولاً به ابزار و مهارت دندانپزشکی نیاز دارد.
اینجا یک مرز مهم وجود دارد: مراقبت خانگی برای کنترل پلاک لازم است، اما جای پاکسازی حرفه ای جرم سخت شده را نمی گیرد. اگر جرم تشکیل شده باشد، تلاش برای کندن آن با ناخن، سوزن، ابزار تیز، مواد اسیدی یا ترکیب های خشن می تواند به لثه و سطح دندان آسیب بزند.
پاکسازی دهان را می شود در سه سطح دید:
اگر هدف برداشتن رسوبات سخت شده باشد، موضوع به جرم گیری دندان نزدیک می شود. اگر هدف روشن تر شدن رنگ دندان باشد، بحث بلیچینگ مطرح است. اگر بعد از پاکسازی دندان حساسیت یا تغییر حس ایجاد شده، مراقبت های بعد از جرم گیری اهمیت پیدا می کند.
جرم دندان فقط به مسواک نزدن مربوط نیست، اما مراقبت نامنظم یکی از مهم ترین زمینه هاست. بعضی افراد با وجود مسواک زدن، باز هم جرم زیادی تشکیل می دهند؛ چون پلاک در نواحی سخت دسترس مثل بین دندان ها، پشت دندان های جلو یا کنار خط لثه خوب پاک نمی شود.
عواملی که می توانند تشکیل جرم را بیشتر کنند:
تشکیل جرم در بعضی نواحی شایع تر است، مخصوصاً پشت دندان های جلوی فک پایین. این بخش نزدیک مسیر بزاق است و تمیز کردنش هم برای خیلی ها سخت تر انجام می شود.
اگر فقط یک لکه زرد دیده می شود، نمی توان فوری گفت جرم است. اما اگر سطح دندان زبر شده، کنار لثه رسوب دیده می شود یا بوی دهان و خونریزی لثه هم وجود دارد، احتمال جرم بیشتر می شود.
جرم دندان همیشه با درد شروع نمی شود. خیلی وقت ها فقط یک رسوب زرد، قهوه ای یا زبر نزدیک لثه دیده می شود. گاهی هم علامت اصلی، بوی بد دهان یا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن است.
نشانه هایی که ممکن است با جرم دندان همراه شوند:
جرم دندان فقط مسئله زیبایی نیست. وقتی جرم کنار لثه باقی می ماند، تمیز کردن آن ناحیه سخت تر می شود و لثه بیشتر در معرض تحریک قرار می گیرد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است سلامت لثه هم تحت تأثیر قرار بگیرد.
البته هر رنگ زرد یا قهوه ای روی دندان، جرم نیست. گاهی لکه سطحی، رنگ طبیعی دندان یا اثر غذا و دخانیات باعث تغییر رنگ می شود. تشخیص دقیق معمولاً با بررسی دندان مشخص می شود.
مراقبت روزانه بیشتر برای کنترل پلاک است، نه برداشتن جرم سخت شده. اگر پلاک هر روز درست پاک شود، احتمال سخت شدن و تبدیل شدن آن به جرم کمتر می شود.
برای کاهش احتمال تشکیل جرم، این کارها مهم اند:
اشتباه رایج این است که هرچه مسواک محکم تر زده شود، جرم کمتر می شود. فشار زیاد نه تنها لازم نیست، بلکه می تواند لثه را تحریک کند و حساسیت یا عقب رفتن لثه را بیشتر کند. تمیزی دندان بیشتر به روش درست، زمان کافی و استمرار مربوط است، نه فشار زیاد.
در این مسیر، فلوراید دندان نقش ضدپوسیدگی دارد. یعنی می تواند به محافظت از مینای دندان کمک کند، اما قرار نیست جرم سخت شده را از روی دندان جدا کند. خمیر دندان مناسب مراقبت روزانه را بهتر می کند، اما جای پاکسازی حرفه ای را نمی گیرد.
جرم گیری، بلیچینگ و فلوراید هر سه به ظاهر و سلامت دندان مربوط اند، اما کارشان یکی نیست. اشتباه گرفتن این سه موضوع باعث می شود انتظار نادرستی از درمان یا محصول داشته باشیم.
جرم گیری دندان برای پاکسازی رسوبات سخت شده، جرم و پلاک هایی است که با مراقبت معمولی از بین نمی روند. بلیچینگ برای روشن تر کردن رنگ دندان استفاده می شود. فلوراید هم بیشتر برای کمک به تقویت مینای دندان و کاهش خطر پوسیدگی مطرح است.
| موضوع | هدف اصلی | چه چیزی را هدف می گیرد؟ |
|---|---|---|
| جرم گیری | پاکسازی رسوبات سخت | جرم، رسوب، پلاک سخت شده |
| بلیچینگ | روشن تر کردن رنگ دندان | رنگ دندان و لکه های رنگی |
| فلوراید | کمک به پیشگیری از پوسیدگی | مینای دندان و مقاومت در برابر اسید |
اگر دندان جرم دارد، سفید کردن رنگ دندان مشکل جرم را حل نمی کند. اگر دندان مستعد پوسیدگی است، فقط پاکسازی ظاهری کافی نیست. اگر هدف تمیزی رسوبات است، جرم گیری مطرح می شود؛ اگر هدف روشن تر شدن رنگ دندان است، باید فرق جرم گیری و بلیچینگ را درست فهمید.
ترس از جرم گیری رایج است. خیلی ها نگران اند که جرم گیری مینای دندان را بتراشد، دندان را ضعیف کند یا باعث حساسیت دائمی شود. در حالت معمول، جرم گیری حرفه ای با هدف برداشتن جرم و رسوبات انجام می شود، نه آسیب زدن به دندان.
بعد از جرم گیری ممکن است بعضی افراد موقتاً حساسیت، تحریک لثه یا حس فاصله بین دندان ها را تجربه کنند. این حس ها همیشه نشانه آسیب نیستند. گاهی جرم قبلاً فضای بین دندان و لثه را پر کرده بوده و بعد از برداشته شدن، فرد تغییر را بیشتر حس می کند.
یک نکته مهم این است که جرم گیری معمولاً دندان سالم را لق نمی کند. اگر کسی بعد از برداشتن جرم احساس لقی دارد، ممکن است مشکل لثه یا بافت نگهدارنده دندان از قبل وجود داشته و جرم فقط آن را پنهان کرده باشد. در چنین حالتی، بررسی دندان و لثه اهمیت بیشتری پیدا می کند.
اگر می کنید جرم گیری با لق شدن دندان برایتان اتفاق خواهد افتاد، بهتر است قبل از پاکسازی وضعیت لثه، میزان جرم و سلامت دندان ها بررسی شود تا تصمیم دقیق تری گرفته شود ودر باره نحوه جرمگیری دندان نیز مطالعه کنید.
پلاک تازه در خانه قابل کنترل است، اما جرم سخت شده معمولاً با مسواک، نخ دندان یا خمیر دندان معمولی برداشته نمی شود. این مرز مهم است، چون بسیاری از روش های خانگی بین پلاک، لکه سطحی و جرم واقعی تفاوتی نمی گذارند.
روش هایی مثل جوش شیرین، نمک، سرکه، آبلیمو، زغال یا ابزارهای تیز ممکن است در ظاهر حس تمیزی بدهند، اما می توانند لثه یا سطح دندان را تحریک کنند. مشکل اصلی این است که جرم واقعی ممکن است همچنان باقی بماند، در حالی که دندان یا لثه آسیب دیده باشد.
بعضی محصولات جرم گیر یا خمیر دندان های پرجستجو، از جمله محصولاتی مثل وی وان، ممکن است روی حس تمیزی، کنترل پلاک یا کاهش لکه های سطحی اثر داشته باشند. اما نباید از آن ها انتظار داشت جرم سخت شده را مثل پاکسازی حرفه ای از روی دندان بردارند.
پس مرز امن این است:
خمیر دندان بخشی از مراقبت روزانه است، اما همه خمیر دندان ها یک نقش ندارند. بعضی برای کاهش حساسیت طراحی شده اند، بعضی روی کنترل پلاک تمرکز دارند، بعضی حس سفیدکنندگی می دهند و بعضی به کمک فلوراید روی پیشگیری از پوسیدگی تمرکز می کنند.
فلوراید جرم را پاک نمی کند، اما می تواند به محافظت از دندان در برابر پوسیدگی کمک کند. بنابراین اگر مشکل اصلی جرم باشد، خمیر دندان فلورایددار جای جرم گیری نیست. اگر نگرانی اصلی پوسیدگی باشد، فلوراید اهمیت بیشتری پیدا می کند.
درباره خمیر دندان بدون فلوراید هم باید همین مرز را در نظر گرفت. انتخاب خمیر دندان بدون فلوراید ممکن است برای بعضی افراد به دلایل خاص مطرح شود، اما برای بسیاری از افراد، خمیر دندان فلورایددار گزینه رایج تری برای کمک به پیشگیری از پوسیدگی است.
انتظار درست از خمیر دندان این است: مراقبت روزانه را بهتر کند، پلاک را کمتر کند، حس تمیزی بدهد و بسته به نوعش به کاهش حساسیت یا پوسیدگی کمک کند. اما هیچ خمیر دندانی قرار نیست همه مشکلات دهان، از جرم سخت شده تا تغییر رنگ و بیماری لثه را یک جا حل کند.
اگر جرم روی دندان تشکیل شده باشد، پاکسازی حرفه ای معمولاً لازم می شود. زمان دقیق برای همه یکسان نیست. بعضی افراد زودتر جرم می گیرند و بعضی دیرتر. شدت جرم، وضعیت لثه، سابقه پوسیدگی، بوی بد دهان، خونریزی لثه، دخانیات و کیفیت مراقبت روزانه در این تصمیم اثر دارند.
پاکسازی حرفه ای مهم تر است اگر:
پاکسازی حرفه ای فقط برای زیبایی نیست. هدف آن برداشتن رسوبات و بهتر کردن محیط دهان است. وقتی جرم و پلاک کنار لثه باقی می مانند، مراقبت روزانه هم سخت تر می شود و احتمال تحریک لثه بیشتر می شود.
برای شروع، باید دید مشکل اصلی چیست. اگر حس چسبندگی، لایه نرم یا تمیز نشدن روزانه وجود دارد، موضوع بیشتر به پلاک دندان نزدیک است. اگر رسوب سخت، زرد یا قهوه ای کنار لثه دیده می شود، احتمال جرم دندان بیشتر مطرح می شود.
اگر ترس اصلی از پاکسازی حرفه ای است، باید دانست جرم گیری دندان دقیقاً برای چه انجام می شود و چه حس هایی بعد از آن طبیعی تر است. اگر نگرانی اصلی لق شدن دندان بعد از جرم گیری است، باید وضعیت لثه و بافت نگهدارنده دندان بررسی شود، نه اینکه خود جرم گیری فوراً مقصر دانسته شود.
اگر هدف سفیدتر شدن دندان است، قبل از تصمیم باید فرق جرم گیری و بلیچینگ روشن باشد. اگر پاکسازی انجام شده و دندان ها حساس شده اند، مراقبت بعد از جرم گیری اهمیت پیدا می کند. اگر سؤال اصلی این است که آیا جرم را می شود در خانه برداشت، باید مرز از بین بردن جرم دندان در خانه را درست شناخت.
مسیر درست این است: اول مشخص شود با پلاک، جرم، لکه یا تغییر رنگ روبه رو هستیم؛ بعد تصمیم بگیریم مراقبت خانگی کافی است یا پاکسازی حرفه ای لازم می شود.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
Oral Hygiene
National Institute of Dental and Craniofacial Research
National Institute of Dental and Craniofacial Research
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
