پر کردن دندان روشی برای بازسازی حفره یا قسمت آسیب دیده دندان است. دندان پزشک پس از معاینه و تعیین عمق آسیب، در صورت نیاز ناحیه را بی حس می کند، بافت غیرقابل حفظ را مدیریت می کند و فضای ایجادشده را با ماده ترمیمی بازسازی می کند. در پایان، شکل پرکردگی و تماس آن هنگام جویدن تنظیم می شود. جزئیات مراحل به نوع ماده، محل دندان و وسعت آسیب بستگی دارد.
پر کردن دندان با بررسی محل آسیب، بی حسی در صورت نیاز، مدیریت بخش پوسیده و بازسازی حفره با ماده ترمیمی انجام می شود. دندان پزشک در پایان شکل ترمیم، تماس با دندان کناری و نحوه روی هم قرار گرفتن دندان ها را بررسی می کند. بیشتر پرکردگی های مستقیم در یک جلسه انجام می شوند.
پر کردن دندان معمولاً زمانی انجام می شود که بخشی از ساختار دندان بر اثر پوسیدگی، شکستگی یا ساییدگی از بین رفته اما دندان هنوز با یک ترمیم مستقیم قابل بازسازی است. هدف، حفظ بافت سالم باقی مانده و بازگرداندن شکل و عملکرد دندان است.
هر تغییر رنگ یا لکه ای به معنی نیاز قطعی به پرکردن نیست. اگر پوسیدگی فقط در مرحله ابتدایی از دست رفتن مواد معدنی باشد و هنوز حفره ایجاد نشده باشد، ممکن است روش هایی مانند فلوراید، کنترل مصرف قند و مراقبت روزانه مطرح شوند. اما حفره ای که ساختار دندان را از بین برده است معمولاً خودبه خود پر نمی شود.
پرکردن ممکن است برای این موارد انجام شود:
حفره ایجادشده بر اثر پوسیدگی
لب پریدگی یا شکستگی محدود
ساییدگی بخشی از سطح دندان
آسیب کوچک اطراف یک ترمیم قبلی
جایگزینی پرکردگی شکسته یا معیوب
بازسازی محدود شکل دندان
اگر آسیب بسیار گسترده باشد، دندان ترک عمیق داشته باشد یا بافت زنده داخل آن به شدت آسیب دیده باشد، ممکن است پرکردن ساده کافی نباشد. تعیین مرز میان پر کردن دندان و عصب کشی به معاینه، آزمون های تشخیصی و گاهی عکس دندان نیاز دارد.
دندان پزشک ابتدا باید مشخص کند کدام قسمت آسیب دیده و آیا دندان با پرکردن مستقیم قابل درمان است یا نه. انتخاب ماده و روش ترمیم نیز بعد از همین ارزیابی انجام می شود.
پیش از درمان ممکن است این موارد بررسی شوند:
محل و وسعت حفره
واکنش دندان به سردی، گرمی یا فشار
وجود درد خودبه خودی یا شبانه
میزان بافت سالم باقی مانده
وضعیت لثه و دندان کناری
تماس دندان ها هنگام جویدن
وجود ترک یا شکستگی
کیفیت پرکردگی قبلی
وضعیت پالپ یا بافت زنده داخل دندان
در بعضی موارد، پوسیدگی میان دو دندان یا زیر ترمیم قدیمی با نگاه مستقیم به خوبی دیده نمی شود. عکس رادیوگرافی می تواند به تشخیص محل و عمق تقریبی آسیب کمک کند؛ بااین حال، تصمیم نهایی فقط بر اساس عکس گرفته نمی شود.
بهتر است پیش از شروع درمان درباره حساسیت دارویی، بارداری، بیماری های زمینه ای و داروهای مصرفی به دندان پزشک اطلاع دهید. این اطلاعات ممکن است در انتخاب بی حسی یا برنامه درمان مؤثر باشند.
پر کردن مستقیم معمولاً در یک جلسه انجام می شود، اما ترتیب جزئی مراحل بر اساس محل حفره، عمق آسیب و ماده انتخاب شده فرق دارد.
ابتدا دندان موردنظر و سطح آسیب دیده دوباره بررسی می شوند. اگر چند دندان پوسیده باشند، ممکن است بر اساس شدت آسیب، درد، محل دندان و زمان در دسترس مشخص شود کدام دندان زودتر درمان شود.
برای ترمیم همرنگ، گاهی رنگ ماده پیش از خشک شدن دندان انتخاب می شود تا هماهنگی بیشتری با رنگ طبیعی دندان داشته باشد.
برای بسیاری از پرکردگی ها از بی حسی موضعی استفاده می شود. ابتدا ممکن است ژل بی حس کننده روی لثه قرار گیرد و سپس داروی بی حسی در نزدیکی دندان تزریق شود.
پس از اثر کردن بی حسی، درد تیز نباید احساس شود؛ اما احساس فشار، تماس، لرزش یا صدای ابزار ممکن است باقی بماند. اگر حین درمان درد دارید، بهتر است همان لحظه اطلاع دهید تا وضعیت بی حسی بررسی شود.
تمام پرکردگی های کوچک الزاماً به میزان یکسانی از بی حسی نیاز ندارند. محل دندان، عمق حفره، حساسیت فرد و نوع درمان در این تصمیم نقش دارند.
کنترل بزاق و رطوبت برای قرار گرفتن درست ماده ترمیمی مهم است؛ به ویژه وقتی از مواد چسبنده مانند کامپوزیت استفاده می شود. برای این کار ممکن است از رول پنبه، ساکشن یا پوشش مخصوصی به نام رابردم استفاده شود.
رابردم یک ورقه نازک است که دندان در حال درمان را از محیط دهان جدا می کند. استفاده از آن می تواند کنترل رطوبت و دید دندان پزشک را بهتر کند، اما امکان استفاده و ضرورت آن برای تمام شرایط یکسان نیست.
اگر حفره میان دو دندان باشد، ممکن است نوار یا قالب کوچکی کنار دندان قرار گیرد تا دیواره و تماس طبیعی میان دندان ها هنگام ترمیم بازسازی شود.
دندان پزشک با ابزارهای مناسب به ناحیه آسیب دیده دسترسی پیدا می کند و بافتی را که امکان حفظ مطمئن آن وجود ندارد، مدیریت می کند. هدف، کنترل پوسیدگی و در عین حال حفظ بیشترین مقدار منطقی از ساختار سالم دندان است.
برخلاف تصور رایج، درمان محافظه کارانه همیشه به معنی برداشتن تمام بافت تغییررنگ یافته تا رسیدن به سطحی کاملاً سفید و سخت نیست. در بعضی پوسیدگی های عمیق، ممکن است برداشت انتخابی بافت پوسیده انجام شود تا خطر باز شدن ناخواسته پالپ کمتر شود؛ سپس دندان به طور مناسب مهروموم می شود. انتخاب این روش به شرایط بالینی بستگی دارد.
ابزارهای چرخشی، ابزارهای دستی و آب برای آماده سازی ناحیه به کار می روند. صدای ابزار یا لرزش لزوماً به معنی احساس درد نیست.
پس از مدیریت قسمت آسیب دیده، فضای ایجادشده بررسی و برای ماده انتخابی آماده می شود. این مرحله برای کامپوزیت و آمالگام دقیقاً یکسان نیست.
در ترمیم کامپوزیتی، معمولاً موادی برای آماده سازی سطح و ایجاد اتصال میان دندان و کامپوزیت استفاده می شوند. سطح باید تا حد امکان از بزاق و رطوبت دور بماند تا اتصال ماده مختل نشود.
در بعضی حفره های عمیق ممکن است دندان پزشک از مواد محافظ یا پایه در قسمت مشخصی از حفره استفاده کند. این مواد برای تمام پرکردگی ها لازم نیستند و انتخابشان به عمق آسیب و نزدیکی آن به پالپ بستگی دارد.
ماده ترمیمی در فضای آماده شده قرار می گیرد و شکل طبیعی دندان تا حد امکان بازسازی می شود. شیارهای سطح جونده، دیواره های دندان و تماس آن با دندان کناری در این مرحله اهمیت دارند.
کامپوزیت معمولاً در لایه های کنترل شده قرار می گیرد. هر لایه با نور مخصوص سخت می شود و سپس لایه بعدی اضافه می شود. نور دستگاه به تنهایی دردناک نیست، هرچند ممکن است هنگام نزدیک شدن ابزار، فشار یا تماس احساس کنید.
آمالگام با روش متفاوتی در حفره قرار داده و فشرده می شود و سپس شکل سطح دندان روی آن ساخته می شود. این ماده بلافاصله به استحکام نهایی خود نمی رسد؛ به همین دلیل توصیه مربوط به زمان جویدن باید بر اساس ماده استفاده شده دریافت شود.
پس از قرار گرفتن ماده، دندان پزشک سطح ترمیم را شکل می دهد و لبه های اضافی را اصلاح می کند. ممکن است از کاغذ رنگی نازکی خواسته شود چند بار گاز بگیرید. این کاغذ نقاط تماس پرکردگی با دندان مقابل را نشان می دهد.
اگر ترمیم دندان کمی بلند باشد، آن دندان هنگام بستن دهان زودتر از بقیه تماس پیدا می کند. چنین فشاری می تواند باعث ناراحتی هنگام جویدن شود؛ بنابراین تنظیم دقیق سطح اهمیت دارد.
تماس با دندان کناری نیز ممکن است با نخ دندان بررسی شود. تماس بسیار باز می تواند باعث گیر کردن غذا شود و تماس نامناسب ممکن است عبور نخ دندان را دشوار کند.
در پایان، سطح ترمیم صاف و صیقلی می شود. زبان ممکن است در ساعات ابتدایی کوچک ترین تفاوت را بزرگ احساس کند، اما لبه تیز، گیر غذایی یا تماس زودرس واضح باید بررسی شود.
اصل درمان در هر دو روش شامل آماده سازی بخش آسیب دیده و بازسازی حفره است، اما نحوه اتصال، قرار دادن و سفت شدن مواد تفاوت دارد.
نحوه قرارگیری معمولاً در چند لایه در حفره قرار گرفته و فشرده می شود
نحوه سخت شدن با نور مخصوص طی فرایند سفت شدن ماده
کنترل رطوبت اهمیت بسیار زیادی دارد روش قرارگیری متفاوتی دارد
ظاهر نزدیک تر به رنگ طبیعی دندان نقره ای یا تیره
تراش و آماده سازی متناسب با سیستم اتصال ماده متناسب با شکل نگهدارنده حفره
زمان رسیدن به استحکام پس از نوردهی سریع تر قابل استفاده است برای رسیدن به استحکام بیشتر به زمان نیاز دارد
هیچ ماده ای برای تمام افراد و تمام دندان ها بهترین انتخاب مطلق نیست. محل دندان، اندازه حفره، فشار جویدن، امکان کنترل رطوبت، مقدار بافت سالم و شرایط بیمار باید در انتخاب لحاظ شوند.
مقایسه کامل مزایا و محدودیت های این دو ماده در مطلب پرکردگی سفید یا آمالگام بررسی می شود؛ بنابراین در اینجا تمرکز فقط بر تفاوت مراحل اجرای آن هاست.
با بی حسی مناسب، پر کردن دندان معمولاً نباید با درد تیز همراه باشد. بااین حال، فشار، لرزش، صدای ابزار، جریان آب یا باز نگه داشتن دهان ممکن است برای بعضی افراد ناخوشایند باشد.
تزریق بی حسی می تواند برای چند ثانیه احساس سوزش، فشار یا نیشگون ایجاد کند. بعد از اثر کردن آن، لب، گونه یا زبان همان سمت نیز ممکن است بی حس شوند. این حالت معمولاً موقت است.
میزان ناراحتی می تواند به عوامل زیر بستگی داشته باشد:
عمق و محل حفره
التهاب قبلی دندان
میزان اضطراب فرد
محل تزریق بی حسی
مدت باز ماندن دهان
حساسیت شخصی به صدا و لرزش
اگر حین درمان درد دارید، تحمل کردن و ساکت ماندن لازم نیست. با علامتی که از قبل با دندان پزشک هماهنگ می کنید می توان درمان را متوقف کرد تا علت ناراحتی بررسی شود.
پس از درمان، حساسیت خفیف ممکن است ایجاد شود؛ اما بررسی دقیق انواع درد و علائم هشدار در مطلب درد دندان بعد از پرکردن انجام شده است.
مدت پر کردن دندان ثابت نیست. یک حفره کوچک و در دسترس می تواند سریع تر از ترمیم عمیق یا حفره ای میان دو دندان انجام شود. تعداد سطوح درگیر، نوع ماده، نیاز به عکس، بی حسی و دشواری کنترل رطوبت نیز روی زمان اثر می گذارند.
بیشتر پرکردگی های مستقیم در همان جلسه تکمیل می شوند. بااین حال، مدت دقیق را نمی توان بدون دیدن دندان تعیین کرد. ترمیم چند دندان ممکن است در یک جلسه یا چند نوبت انجام شود؛ این تصمیم به زمان، تحمل فرد، محل دندان ها و اولویت درمان بستگی دارد.
اگر حین برداشتن پوسیدگی مشخص شود آسیب از آنچه در معاینه یا عکس دیده می شد عمیق تر است، ممکن است برنامه درمان تغییر کند. دندان پزشک باید دلیل تغییر و گزینه های موجود را توضیح دهد.
بعد از پایان درمان ممکن است لب، زبان یا گونه برای مدتی بی حس بمانند. تا زمانی که حس طبیعی برنگشته است، احتمال گاز گرفتن ناخواسته بافت های دهان یا سوختگی با غذای داغ بیشتر است.
زمان مناسب خوردن و جویدن به نوع ماده و شرایط درمان بستگی دارد. بنابراین توصیه همان دندان پزشک را دنبال کنید و بر اساس تجربه یک پرکردگی قبلی تصمیم نگیرید.
در ساعات یا روزهای نخست ممکن است این موارد دیده شوند:
احساس متفاوت بودن سطح دندان
حساسیت خفیف به سردی یا فشار
ناراحتی مختصر در محل تزریق
خستگی فک پس از باز ماندن دهان
حساس شدن موقت لثه کنار دندان
این موارد باید خفیف و رو به بهبود باشند. اگر دندان هنگام بستن دهان زودتر از بقیه تماس پیدا می کند، درد جویدن واضح است یا نخ دندان از کنار ترمیم عبور نمی کند، بهتر است با مطب تماس بگیرید. سطح پرکردگی را با ناخن، سوهان یا ابزار دیگر دستکاری نکنید.
درد خفیف و کاهشی پس از درمان با درد شدید و رو به افزایش یکسان نیست. مسیر تغییر علامت از تعداد دقیق روزها مهم تر است.
این نشانه ها نیاز به بررسی دارند:
احساس واضح بلند بودن پرکردگی
درد شدید هنگام جویدن یا گاز زدن
درد خودبه خودی، ضربان دار یا شبانه
حساسیتی که رو به کاهش نیست
تورم لثه، فک یا صورت
تب، ترشح یا مزه بد مداوم
شکستن یا جدا شدن بخشی از ترمیم
گیر کردن مکرر غذا کنار پرکردگی
لبه تیز یا زبر آزاردهنده
باقی ماندن بی حسی غیرعادی
تورم گسترده صورت یا گردن، مشکل بلع یا دشواری تنفس نیاز به ارزیابی فوری دارد؛ زیرا ممکن است عفونت از محدوده دندان فراتر رفته باشد.
با دانستن مراحل درمان، چه انتظاری داشته باشیم؟
پر کردن دندان فقط ریختن ماده در یک حفره نیست. تشخیص عمق آسیب، حفظ بافت سالم، کنترل رطوبت، بازسازی شکل دندان و تنظیم دقیق تماس ها همگی در نتیجه درمان نقش دارند.
اگر قرار است دندانتان پر شود، پیش از شروع درباره نوع ماده، نیاز به بی حسی و توصیه همان روز سؤال کنید. پس از درمان نیز به جای تحمل درد رو به افزایش یا دستکاری سطح ترمیم، تغییرات غیرعادی را برای بررسی گزارش دهید.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
Materials for Direct Restorations
American Dental Association
American Dental Association · ۲۰۲۴
Evidence-based clinical practice guideline on restorative treatments for caries lesions
Vineet Dhar et al
The Journal of the American Dental Association · ۲۰۲۳
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
