کمک به فرد هنگام حمله پانیک در بحران با تشخیص یا نصیحتکردن شروع نمیشود؛ ابتدا باید ایمنی محیط و نشانههای اورژانسی بررسی شوند. سپس حضور آرام، سؤالهای کوتاه، کاهش ازدحام و همراهی با تنفس ملایم میتواند کمککننده باشد. این راهنما ترتیب اقدامات، جملههای مناسب، کارهای ممنوع، مراقبت پس از فروکش حمله و زمان تماس با اورژانس را توضیح میدهد.
برای کمک به فرد هنگام حمله پانیک، ابتدا ایمنی محیط و علائم اورژانسی را بررسی کنید و در صورت نبود خطر فوری کنار او بمانید. با صدای آرام، سؤال و پیشنهاد کوتاه بدهید، ازدحام را کم کنید و اگر مایل است با تنفس آهسته و بدون اجبار همراهش شوید. اگر علائم تازه، شدید یا متفاوت اند، آن ها را پانیک فرض نکنید و کمک پزشکی بگیرید.
در بحران، تپش قلب، لرزش، سرگیجه و احساس خفگی می تواند با پانیک دیده شود، اما علائم مشابه ممکن است از دود، آسیب، بیماری قلبی یا ریوی، افت قند خون یا مشکل جسمی دیگری ناشی شوند. اگر محیط هنوز ناامن است، اول طبق دستورهای ایمنی معتبر از خطر مستقیم دور شوید؛ آرام سازی نباید تخلیه یا رسیدگی به آسیب را عقب بیندازد.
به سرعت بررسی کنید آیا فرد هوشیار است، می تواند جمله کامل بگوید و تنفسش به طور واضح مختل نشده است. اگر سابقه حمله پانیک دارد، فقط یک سؤال کوتاه بپرسید: «این حالت شبیه حمله های قبلی شماست یا فرق دارد؟» پاسخ او کمک کننده است، اما جای ارزیابی پزشکی را نمی گیرد.
در صورت درد جدید یا شدید قفسه سینه، غش، تنگی نفس شدید، ضعف یا بی حسی یک طرفه، کبودی لب، گیجی تازه یا علائمی که با حمله های قبلی متفاوت اند، با اورژانس محل تماس بگیرید. اگر مطمئن نیستید، انتخاب ایمن تر ارزیابی پزشکی است.
خودتان را معرفی کنید، در فاصله ای بایستید که فرد احساس محاصره شدن نکند و با صدای عادی و آهسته حرف بزنید. اگر محیط شلوغ است، از افراد اضافی بخواهید کمی فاصله بگیرند؛ یک نفر صحبت کند تا چند دستور هم زمان به فرد نرسد.
این جمله ها کوتاه و قابل فهم اند:
نگویید «آرام باش»، «کنترلش کن» یا «چیزی نیست». فرد عمداً این واکنش را ایجاد نکرده و دستور کلی ممکن است احساس شکست یا شرمندگی را بیشتر کند. بهتر است یک پیشنهاد مشخص بدهید و برای پاسخ زمان بگذارید.
مرحله | اقدام شما | کاری که انجام ندهید |
| ایمنی | خطر محیط، آسیب و علائم اورژانسی را بررسی کنید | همه نشانه ها را فوراً پانیک ننامید |
| ارتباط | یک نفر با جمله کوتاه و لحن آرام صحبت کند | فرد را با سؤال و نصیحت بمباران نکنید |
| وضعیت بدن | نشستن یا تکیه دادن در وضعیت راحت را پیشنهاد دهید | فرد را به زور نخوابانید یا نگه ندارید |
| تنفس | در صورت تمایل فرد، تنفس ملایم و آهسته را همراهی کنید | به نفس های بسیار عمیق یا سریع وادارش نکنید |
| ارزیابی دوباره | تغییر علائم و شباهت به حمله های قبلی را بررسی کنید | با بدترشدن یا تفاوت علائم منتظر نمانید |
اگر فرد نمی تواند به همه پیشنهادها پاسخ دهد، فقط یک قدم را انتخاب کنید: «اینجا بنشینیم؟» یا «می خواهید کمی فاصله بدهم؟» هدف، بازگرداندن امکان انتخاب است، نه اجرای کامل مجموعه ای از تمرین ها.
تنفس سریع می تواند سرگیجه، گزگز و احساس تنگی نفس را تشدید کند. اگر فرد مایل است، از او بخواهید بدون زورزدن یک دم معمولی داشته باشد و بازدم را کمی آرام تر و طولانی تر رها کند. می توانید خودتان ریتم آرامی نشان دهید، اما لازم نیست عدد ثابتی را تحمیل کنید.
عبارت مناسب این است: «لازم نیست نفس خیلی عمیق بکشید؛ فقط اجازه دهید بازدم کمی آهسته تر بیرون بیاید.» اگر تمرکز روی تنفس اضطراب را بیشتر می کند، روش را متوقف کنید و توجه را به تماس پاها با زمین یا یک شیء ثابت در محیط برگردانید.
پاکت کاغذی را روی دهان و بینی فرد نگذارید. بازدم و دم مجدد داخل پاکت می تواند اکسیژن دریافتی را کم کند و در شرایطی که علت واقعی تنگی نفس یا درد قفسه سینه مشخص نیست، خطرناک باشد. هوای آزاد و تنفس ملایم انتخاب ایمن تری است.
بعضی افراد از گرفتن دست یا لمس شانه آرام می شوند و بعضی دیگر با لمس ناگهانی بیشتر می ترسند. پیش از تماس بپرسید: «می خواهید دستتان را بگیرم؟» اگر پاسخ نمی دهد یا عقب می رود، فاصله مناسب را حفظ کنید و نزدیک خروجی یا مسیر حرکتش را نبندید.
او را سیلی نزنید، تکان ندهید، روی صورتش آب نپاشید و برای جلوگیری از حرکت مهار نکنید؛ مگر اینکه خطری فوری برای خودش یا دیگران وجود داشته باشد و نیروهای امدادی راهنمایی کنند. اگر ایستادن باعث سرگیجه شده، نشستن در محل امن را پیشنهاد دهید، اما وضعیت بدن را به زور تغییر ندهید.
هنگام انفجار، آژیر یا درگیری زمینی، فرد را در فضای باز یا کنار پنجره برای انجام تمرین نگه ندارید. با یک دستور کوتاه و عملی او را همراه کنید: «الان با هم به محل امن می رویم؛ من کنار شما هستم.» اگر امکان دارد، یک نفر مسیر را باز کند و نفر دیگر کنار فرد بماند.
دود، گردوغبار، کمبود هوا در فضای بسته، جراحت یا ازدحام می تواند تنفس را واقعاً مختل کند. ناتوانی در گفتن جمله، کبودی لب، خس خس شدید، گیجی یا بدترشدن پیوسته را پانیک فرض نکنید. فرد را مطابق دستور ایمنی از منبع خطر دور و برای کمک پزشکی اقدام کنید.
اگر محیط از نظر جسمی امن است، صدا و نور اضافه را کم کنید، اما فرد را در اتاق قفل شده یا جایی دور از مسیر خروج نبرید. دانستن اینکه راه خروج باز است می تواند حس کنترل بیشتری ایجاد کند.
داروی آرام بخش، داروی قلب یا قرص اعصاب خودتان یا شخص دیگری را به فرد ندهید. اگر داروی شخصی برای چنین موقعیتی برای او تجویز شده است، می توانید در پیداکردن دارو یا خواندن دستور روی بسته کمک کنید؛ مقدار و زمان مصرف باید دقیقاً مطابق تجویز و برنامه شناخته شده خود فرد باشد.
اگر درباره دارو تردید وجود دارد، فرد بیش از مقدار تجویزشده مصرف کرده یا دارو با الکل و مواد همراه شده است، با خدمات درمانی تماس بگیرید. مصرف خودسرانه می تواند خواب آلودگی، افتادن، اختلال تنفس یا پنهان شدن علائم یک مشکل جسمی را در پی داشته باشد.
وقتی فرد کاملاً هوشیار است و خودش می خواهد، جرعه ای آب معمولی اشکالی ندارد؛ اما آب سرد، نوشیدنی شیرین یا کافئین درمان حمله نیست. چیزی را به زور به او نخورانید، به ویژه اگر گیج، خواب آلود یا در حال تهوع است.
وقتی تنفس و گفتار آرام تر شد، بپرسید آیا سرگیجه دارد، می تواند بایستد و چه کسی باید در جریان قرار گیرد. مجبورش نکنید حادثه را کامل تعریف کند. یک محیط آرام، زمان کوتاه برای بازیابی و همراهی تا رسیدن فرد مورداعتماد معمولاً مفیدتر از بازجویی درباره علت حمله است.
اگر این اولین حمله احتمالی است، علائم با دفعات قبل فرق داشته یا بیماری قلبی، ریوی، دیابت یا بارداری وجود دارد، آستانه دریافت ارزیابی پزشکی باید پایین تر باشد. حمله های تکرارشونده، ترس مداوم از حمله بعدی یا اختلال در کارهای روزانه نیز به پیگیری پزشک یا متخصص سلامت روان نیاز دارد.
شناخت علائم حمله پانیک در بحران برای تشخیص الگوی معمول از هشدارهای جسمی است و با وظیفه همراه در لحظه یکسان نیست. دادن دستورهای ساده هنگام پانیک نیز به نحوه شکستن هر اقدام به جمله های کوتاه تر می پردازد؛ اینجا ترتیب کلی حمایت و ایمنی مهم است.
در حمله پانیک زن باردار در بحران، علائم تازه جسمی و وضعیت بارداری بر تصمیم مراجعه اثر می گذارد و نباید فقط با توصیه های عمومی مدیریت شود. برای شناخت حمایت های گسترده تر در شرایط جنگ، راهنمای سلامت روان در بحران و جنگ مسیر جامع تری ارائه می کند.
درد جدید یا شدید قفسه سینه، دردی که به بازو، گردن، فک یا پشت می زند، غش، تنگی نفس شدید، ناتوانی در حرف زدن، کبودی لب، ضعف یک طرفه، گیجی یا علائمی که با حمله های قبلی تفاوت دارند نیازمند تماس با اورژانس اند. آسیب، دودگرفتگی یا مصرف دارو و مواد نیز باید اعلام شود.
اگر فرد از آسیب زدن به خود یا دیگری حرف می زند، او را تنها نگذارید، وسایل خطرناک را فقط در صورت امکان و بدون درگیری دور کنید و با اورژانس یا خدمات فوری سلامت روان تماس بگیرید. اگر وضعیت در حال بدترشدن است، برای اطمینان از اینکه «فقط پانیک است» منتظر نمانید.
در لحظه، یک کمک کوچک و روشن کافی است
لازم نیست حمله را درمان یا علت آن را پیدا کنید. ایمنی را بررسی کنید، کنار فرد بمانید، یک انتخاب ساده پیشنهاد دهید و تغییر علائم را زیر نظر داشته باشید. لحن ثابت شما می تواند از اضافه شدن ترس محیط به ترس فرد جلوگیری کند.
پس از آرام ترشدن وضعیت، درباره برنامه حمله احتمالی بعدی در زمانی دیگر و با رضایت فرد صحبت کنید. اگر حمله ها تکرار می شوند یا عملکرد را مختل کرده اند، پیگیری حرفه ای قدم مناسب تری است. مطالب روان و ذهن نیز می توانند برای شناخت حمایت های مرتبط کمک کننده باشند.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
Psychological first aid: Guide for field workers
World Health Organization, War Trauma Foundation, World Vision International
World Health Organization · ۲۰۱۱
Panic Disorder: What You Need to Know
National Institute of Mental Health
National Institute of Mental Health
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
