عفونت ریه یعنی چه و چگونه از ذات‌الریه و برونشیت جدا می‌شود؟

«عفونت ریه» معمولاً یک اصطلاح عمومی است و ممکن است برای ذات الریه یا برخی عفونت های راه های هوایی به کار رود. در ذات الریه، آلوئول ها یا کیسه های هوایی ریه با مایع و ترشحات التهابی درگیر می شوند؛ در برونشیت، التهاب در نایژه هاست. چون علائم هم پوشانی دارند، تشخیص قطعی فقط از روی سرفه، تب یا رنگ خلط امکان پذیر نیست.

#عفونت ریه همیشه نام یک بیماری مشخص نیست

اصطلاح «عفونت ریه» در گفت وگوی عمومی ممکن است برای بیماری های متفاوتی استفاده شود. بعضی افراد هر سرفه خلط دار یا عفونت قفسه سینه را عفونت ریه می نامند، درحالی که از نظر پزشکی باید محل درگیری و نوع بیماری مشخص شود.

عفونت های قفسه سینه می توانند ریه یا راه های هوایی بزرگ را درگیر کنند. برونشیت حاد و ذات الریه دو نمونه مهم اند، اما از نظر محل درگیری، شدت احتمالی و درمان یکسان نیستند.

به همین دلیل، عبارت «عفونت ریه دارم» هنوز به این سؤال ها پاسخ نمی دهد:

• آیا کیسه های هوایی ریه درگیر شده اند؟
• آیا التهاب بیشتر در نایژه هاست؟
• عامل بیماری ویروسی، باکتریایی یا عامل دیگری است؟
• آیا بیماری خفیف و رو به بهبود است یا تنفس را مختل کرده؟
• آیا تصویربرداری یا آزمایش بیشتری لازم است؟

جایگاه این اصطلاح در نقشه انواع سرفه و عفونت های تنفسی زمانی روشن تر می شود که محل درگیری، مدت بیماری و شدت علائم با هم بررسی شوند.

#تفاوت اصلی در محل درگیری دستگاه تنفس است

مسیر تنفس از بینی و گلو آغاز می شود و پس از نای به نایژه ها، شاخه های کوچک تر و در نهایت کیسه های هوایی ریه می رسد.

#در برونشیت، نایژه ها ملتهب می شوند

نایژه ها لوله هایی هستند که هوا را از نای به داخل ریه ها منتقل می کنند. برونشیت زمانی ایجاد می شود که دیواره این راه های هوایی ملتهب و متورم شود. سرفه، تولید مخاط، خس خس، احساس ناراحتی قفسه سینه و گاهی تنگی نفس ممکن است رخ دهند.

برونشیت حاد معمولاً پس از یک عفونت ویروسی ایجاد می شود و اغلب طی چند هفته بهتر می شود. برونشیت مزمن وضعیت متفاوتی است و بخشی از بیماری مزمن انسدادی ریه محسوب می شود؛ بنابراین هر برونشیتی به معنای عفونت فعال نیست.

#در ذات الریه، کیسه های هوایی ریه درگیر می شوند

ذات الریه یا پنومونی عفونتی است که یک یا هر دو ریه را درگیر می کند. در این بیماری، آلوئول ها یا کیسه های هوایی ممکن است با مایع یا ترشحات التهابی پر شوند و انتقال اکسیژن دشوارتر شود.

ذات الریه می تواند ناشی از باکتری ها، ویروس ها یا قارچ ها باشد. شدت آن از بیماری خفیف تا اختلال جدی تنفس و نیاز به بستری متفاوت است.

#مقایسه عفونت ریه، ذات الریه و برونشیت

این جدول برای فهم محل درگیری است و نمی تواند جای تشخیص پزشکی را بگیرد. علائم ذات الریه و برونشیت در بعضی افراد آن قدر شبیه اند که معاینه و تصویربرداری برای تفکیک لازم می شود.

#علائم مشترک تشخیص خانگی را دشوار می کنند

سرفه، خلط، تب، خستگی، تنگی نفس و ناراحتی قفسه سینه ممکن است در عفونت های مختلف قفسه سینه دیده شوند. بنابراین وجود یک علامت منفرد نمی تواند محل دقیق عفونت را مشخص کند.

علائم مشترک ممکن است شامل این موارد باشند:

• سرفه خشک یا همراه خلط
• خس خس
• تنگی نفس
• درد یا ناراحتی قفسه سینه
• تب
• خستگی
• سردرد یا بدن درد

رنگ زرد یا سبز خلط نیز به تنهایی نشان نمی دهد که بیماری پنومونی است یا عامل آن باکتریایی است. رنگ خلط باید همراه با مدت بیماری، وضعیت تنفس، تب و یافته های معاینه تفسیر شود.

#بعضی الگوها احتمال ذات الریه را بیشتر مطرح می کنند

هیچ علامتی به تنهایی پنومونی را اثبات نمی کند، اما برخی نشانه ها احتمال درگیری بافت ریه را بیشتر مطرح می کنند:

• تنگی نفس یا تنفس سریع
• تب و لرز قابل توجه
• درد قفسه سینه که با نفس عمیق یا سرفه بیشتر می شود
• افت سطح اکسیژن
• گیجی یا کاهش هوشیاری، به ویژه در سالمندان
• افت واضح حال عمومی
• بدترشدن پس از یک دوره بهبود اولیه

پنومونی ممکن است با سرفه خلط دار یا خشک همراه باشد و حتی در بعضی سالمندان یا افراد دارای ضعف ایمنی بدون تب واضح ظاهر شود. شدت آن به سن، سلامت عمومی و عامل عفونت بستگی دارد.

وقتی تشخیص مشخصاً به درگیری آلوئول ها مربوط است، علائم و نشانه های خطر ذات الریه براساس همین بیماری مشخص ارزیابی می شوند.

#بعضی الگوها بیشتر با برونشیت حاد هماهنگ اند

در برونشیت حاد، سرفه معمولاً علامت اصلی است و ممکن است با خلط، خس خس، خستگی یا تب خفیف همراه شود. بیماری اغلب پس از سرماخوردگی، آنفولانزا یا یک عفونت ویروسی دیگر شروع می شود.

سرفه ممکن است پس از کاهش سایر علائم همچنان برای دو تا سه هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد. طولانی شدن خفیف سرفه به تنهایی به معنای تبدیل شدن برونشیت به پنومونی نیست؛ اما بدترشدن وضعیت تنفس، تب بالا یا درد قفسه سینه باید بررسی شود.

برونشیت حاد معمولاً ویروسی است. در مقابل، برونشیت مزمن با سرفه خلط دار طولانی مدت و التهاب پایدار راه های هوایی شناخته می شود و نباید با یک عفونت کوتاه مدت یکسان در نظر گرفته شود.

#از روی صدای سرفه نمی توان محل عفونت را تعیین کرد

خشک، خلط دار، عمیق یا صدادار بودن سرفه ممکن است درباره الگوی علامت اطلاعات بدهد، اما مشخص نمی کند که آلوئول ها یا نایژه ها درگیر شده اند.

حتی پزشک نیز فقط با شنیدن سرفه تشخیص قطعی نمی دهد. برای تفکیک وضعیت ها معمولاً این موارد بررسی می شوند:

• زمان شروع بیماری
• شدت و روند علائم
• سرعت تنفس
• سطح اکسیژن
• صدای ریه ها
• وجود تب یا لرز
• درد هنگام تنفس
• سن و بیماری های زمینه ای
• سابقه مصرف دخانیات
• پاسخ بیماری به گذشت زمان

در صورت باقی ماندن تردید، عکس قفسه سینه می تواند به تشخیص پنومونی یا رد بعضی مشکلات دیگر کمک کند.

#پزشک چگونه این وضعیت ها را از هم جدا می کند؟

بررسی معمولاً با شرح حال و معاینه آغاز می شود. پزشک درباره مدت سرفه، نوع خلط، تب، تنگی نفس، درد، ابتلا به عفونت اخیر و بیماری های زمینه ای سؤال می کند.

در معاینه ممکن است موارد زیر ارزیابی شوند:

• تعداد تنفس و ضربان قلب
• دمای بدن
• میزان اکسیژن خون
• نحوه حرکت قفسه سینه
• وجود خس خس یا صداهای غیرعادی ریه
• سطح هوشیاری و وضعیت عمومی

برای تشخیص پنومونی ممکن است عکس قفسه سینه درخواست شود. آزمایش خون، نمونه خلط یا آزمایش ویروسی نیز در بعضی افراد به تشخیص عامل بیماری یا شدت آن کمک می کنند. همه بیماران به تمام این بررسی ها نیاز ندارند.

#عفونت ویروسی و باکتریایی درمان یکسانی ندارند

نام «عفونت ریه» مشخص نمی کند که آنتی بیوتیک لازم است. درمان به محل درگیری، عامل بیماری، شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد.

برونشیت حاد در بیشتر موارد ویروسی است و آنتی بیوتیک بر ویروس ها اثری ندارد. بعضی موارد پنومونی باکتریایی ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشند، درحالی که پنومونی ویروسی یا قارچی درمان متفاوتی دارد.

به همین دلیل، این تصمیم ها درست نیستند:

• شروع آنتی بیوتیک فقط به دلیل خلط سبز
• استفاده از داروی باقی مانده فرد دیگر
• قطع زودهنگام داروی تجویزشده
• یکسان دانستن درمان برونشیت و پنومونی
• مصرف دارو براساس تشخیص غیرپزشکی «عفونت ریه»

این صفحه وارد نام، مقدار یا مدت مصرف داروها نمی شود؛ زیرا درمان باید براساس تشخیص همان بیمار انتخاب شود.

#آیا عفونت ریه مسری است؟

مسری بودن به عامل بیماری بستگی دارد، نه فقط نام آن. ویروس ها و بعضی باکتری های ایجادکننده عفونت تنفسی می توانند از طریق سرفه، عطسه، تماس نزدیک یا دست آلوده منتقل شوند.

بااین حال، انتقال یک عامل عفونی الزاماً به این معنا نیست که فرد دیگر نیز دقیقاً به پنومونی یا برونشیت مبتلا می شود. ممکن است همان میکروب در فردی سرماخوردگی خفیف و در فردی دیگر بیماری شدیدتری ایجاد کند.

برونشیت مزمن مسری نیست، زیرا یک عفونت حاد محسوب نمی شود؛ اما فرد مبتلا به برونشیت مزمن ممکن است هم زمان به یک عفونت ویروسی یا باکتریایی واگیردار مبتلا شود.

برای کاهش انتقال:

• هنگام سرفه یا عطسه دهان و بینی را بپوشانید.
• دست ها را مرتب بشویید.
• دستمال مصرف شده را دور بیندازید.
• در زمان تب و بدحالی تماس نزدیک را محدود کنید.
• فضای بسته را تهویه کنید.
• با افراد پرخطر فاصله بیشتری داشته باشید.

#در کودکان و سالمندان علائم ممکن است متفاوت باشند

کودکان خردسال ممکن است نتوانند تنگی نفس یا درد قفسه سینه را توضیح دهند. تنفس سریع، فرورفتن پوست میان دنده ها، کاهش نوشیدن، بی حالی و کبودی از نشانه های مهم تری هستند.

در سالمندان نیز تب و سرفه شدید همیشه دیده نمی شوند. گیجی تازه، ضعف ناگهانی، کاهش اشتها یا افت توانایی انجام کارهای معمول ممکن است نشانه بیماری جدی تر باشد.

نوزادان، سالمندان، زنان باردار، افراد دارای ضعف سیستم ایمنی و مبتلایان به بیماری قلبی یا ریوی بهتر است با آستانه پایین تری ارزیابی شوند. عفونت های قفسه سینه در این گروه ها ممکن است شدیدتر شوند.

#چه زمانی باید همان روز مراجعه کرد؟

ارزیابی همان روز مناسب تر است اگر:

• فرد بسیار بدحال است یا علائم رو به تشدیدند.
• سرفه بیش از سه هفته ادامه یافته است.
• خون یا رگه های خون در خلط دیده می شود.
• تب و سرفه پس از بهبود دوباره برگشته اند.
• تنفس نسبت به حالت معمول سخت تر یا سریع تر شده است.
• فرد بالای ۶۵ سال است.
• فرد باردار است.
• سیستم ایمنی ضعیف یا بیماری مزمن قلب، ریه یا کلیه دارد.
• کودک کمتر می نوشد یا فعالیت و هوشیاری او کاهش یافته است.

#کدام نشانه ها نیازمند اقدام فوری اند؟

در موارد زیر نباید منتظر نوبت عادی یا بهبود خودبه خودی ماند:

• تنگی نفس شدید
• ناتوانی در بیان یک جمله کامل
• کبودی یا خاکستری شدن لب ها و صورت
• درد یا فشار شدید و مداوم قفسه سینه
• گیجی یا کاهش هوشیاری
• سرفه خونی
• افت واضح اکسیژن
• تنفس بسیار سریع
• ناتوانی در نوشیدن یا کم آبی شدید
• بدترشدن سریع وضعیت عمومی

این علائم ممکن است نشان دهند که بیماری تنفس یا اکسیژن رسانی را مختل کرده است و نیاز به ارزیابی فوری وجود دارد.

#برای فهم پاسخ پزشک، نام دقیق تشخیص را بپرسید

اگر پزشک یا مرکز درمانی از عبارت «عفونت ریه» استفاده کرد، دانستن پاسخ این پرسش ها می تواند ابهام را کمتر کند:

• تشخیص دقیق پنومونی است یا برونشیت؟
• کدام قسمت دستگاه تنفس درگیر شده است؟
• آیا شواهدی از عفونت باکتریایی وجود دارد؟
• آیا عکس ریه یا آزمایش لازم است؟
• کدام علائم نشان دهنده بدترشدن وضعیت اند؟
• چه زمانی باید دوباره معاینه انجام شود؟

دانستن نام دقیق بیماری کمک می کند درمان، مدت بهبود و علائم هشدار درست تر تفسیر شوند. موضوعات مرتبط در مجموعه مطالب ریه و تنفس براساس محل درگیری و مسئله اصلی کاربر از یکدیگر تفکیک شده اند.