راهنمای سرفه و عفونت‌های تنفسی؛ از نوع سرفه تا زمان مراجعه

عفونت های تنفسی می توانند بخش های مختلفی از بینی و گلو تا نایژه ها و ریه را درگیر کنند. نوع سرفه به تنهایی علت بیماری را مشخص نمی کند، اما همراه با مدت سرفه، تب، تنگی نفس، درد قفسه سینه و وضعیت عمومی فرد می تواند مسیر بررسی را روشن تر کند. در صورت دشواری شدید تنفس، کبودی، گیجی، سرفه خونی یا بدترشدن سریع علائم باید فوراً کمک پزشکی گرفت.

#عفونت تنفسی دقیقاً کدام بخش های بدن را درگیر می کند؟

عفونت تنفسی به عفونتی گفته می شود که یک یا چند بخش از مسیر تنفس را درگیر کند؛ از بینی، سینوس ها و گلو گرفته تا نای، نایژه ها و بافت ریه. سرماخوردگی، آنفولانزا، بعضی موارد برونشیت و ذات الریه همگی در این گروه قرار می گیرند، اما شدت، محل درگیری و روش درمان آن ها یکسان نیست.

عفونت های بخش بالایی دستگاه تنفس معمولاً بینی، سینوس ها و گلو را درگیر می کنند. گرفتگی یا آبریزش بینی، گلودرد، عطسه و سرفه از نشانه های رایج این گروه اند. عفونت های بخش پایینی ممکن است نایژه ها یا ریه را درگیر کنند و بیشتر با سرفه عمیق، خلط، خس خس، درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه باشند.

مرز میان این دو همیشه از روی علائم قابل تشخیص نیست. یک عفونت ویروسی که ابتدا با آبریزش بینی و گلودرد شروع شده است، ممکن است با ادامه سرفه همراه شود؛ اما ادامه سرفه لزوماً به معنای گسترش عفونت به ریه نیست.

#سرفه چه اطلاعاتی درباره وضعیت تنفس می دهد؟

سرفه واکنشی دفاعی برای بیرون راندن ترشحات، ذرات محرک یا مواد خارجی از راه های هوایی است. وجود سرفه نشان می دهد بخشی از مسیر تنفسی تحریک شده است، اما صدای سرفه یا خشک و خلط دار بودن آن برای تشخیص قطعی علت کافی نیست.

برای ارزیابی بهتر باید چند سؤال را کنار هم قرار داد:

• سرفه از چه زمانی شروع شده است؟
• خشک است یا با خلط همراه است؟
• بیشتر در روز رخ می دهد یا هنگام خواب؟
• با تب، تنگی نفس، خس خس یا درد قفسه سینه همراه است؟
• پس از سرماخوردگی ادامه پیدا کرده است؟
• فرد سابقه آسم، آلرژی، رفلاکس، مصرف دخانیات یا بیماری قلبی و ریوی دارد؟
• شدت سرفه رو به کاهش است یا بیشتر می شود؟

#سرفه خشک چه الگویی دارد؟

سرفه خشک بدون دفع خلط مشخص رخ می دهد و ممکن است با احساس خارش، سوزش یا قلقلک در گلو همراه باشد. عفونت های ویروسی، تحریک راه هوایی، آلرژی، آسم، رفلاکس و برخی عوامل محیطی می توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

برای شناخت معنی این علامت و نشانه هایی که باید جدی گرفته شوند، راهنمای سرفه خشک نشانه چیست و چه زمانی باید بررسی شود؟ مسیر دقیق تری ارائه می دهد.

نوع سرفه علت آن را قطعی نمی کند. اگر سؤال اصلی این است که چه شرایطی ممکن است پشت این علامت باشد، بررسی علت های احتمالی سرفه خشک کمک می کند علت های شایع براساس زمان شروع و علائم همراه از هم جدا شوند.

#سرفه خلط دار چه معنایی دارد؟

در سرفه خلط دار، ترشحات از راه های هوایی خارج می شوند. این حالت ممکن است در عفونت های تنفسی، برونشیت یا بعضی بیماری های دیگر دیده شود. رنگ زرد یا سبز خلط به تنهایی ثابت نمی کند که عفونت باکتریایی است یا حتماً به آنتی بیوتیک نیاز دارد.

مقدار خلط، مدت ادامه آن، وجود خون، بوی غیرعادی، تب، درد قفسه سینه و تنگی نفس اهمیت بیشتری دارند. جزئیات مربوط به این الگو در راهنمای سرفه خلط دار و نشانه های نیازمند بررسی آمده است.

#سرفه طولانی چه زمانی مهم می شود؟

بعضی سرفه ها پس از کاهش تب، گلودرد یا آبریزش بینی همچنان باقی می مانند؛ زیرا راه های هوایی ممکن است برای مدتی تحریک پذیر باشند. بااین حال، سرفه ای که رو به بهبود نیست، بیش از چند هفته ادامه دارد یا با کاهش وزن، سرفه خونی، تنگی نفس و درد قفسه سینه همراه است باید بررسی شود.

در راهنمای سرفه طولانی مدت و زمان مناسب پیگیری تمرکز فقط بر مدت سرفه، روند تغییر آن و نشانه هایی است که ادامه انتظار را نامناسب می کنند.

#سرفه هنگام خواب چرا جداگانه بررسی می شود؟

سرفه ای که عمدتاً شب، هنگام درازکشیدن یا پس از خوابیدن شروع می شود، الگوی متفاوتی از سرفه عمومی دارد. ترشحات پشت حلق، رفلاکس، آسم و تحریک محیطی از عواملی هستند که ممکن است این الگو را تشدید کنند، اما تشخیص علت به علائم همراه نیاز دارد.

اگر مشکل مشخصاً در زمان خواب رخ می دهد، راهنمای علت سرفه شبانه هنگام خواب پاسخ محدودتر و دقیق تری برای همین سناریو دارد.

#بیماری های شایع تنفسی چگونه از هم جدا می شوند؟

شباهت علائم تنفسی باعث می شود سرماخوردگی، آنفولانزا، برونشیت و ذات الریه گاهی با هم اشتباه شوند. هیچ علامت منفردی مانند تب، خلط یا شدت سرفه نمی تواند به تنهایی تشخیص را مشخص کند.

#سرماخوردگی معمولاً با علائم بینی و گلو برجسته تر است

سرماخوردگی اغلب با آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، گلودرد، احساس ناخوشی و سرفه همراه است. علائم معمولاً تدریجی تر از آنفولانزا ظاهر می شوند و بسیاری از افراد بدون درمان اختصاصی بهبود پیدا می کنند.

برای شناخت روند معمول بیماری، مدت علائم و موارد نیازمند مراجعه، می توانید علائم و سیر سرماخوردگی را بخوانید.

#آنفولانزا می تواند ناگهانی تر و شدیدتر شروع شود

آنفولانزا یک بیماری تنفسی واگیردار است که ممکن است با شروع ناگهانی تب یا لرز، سرفه، گلودرد، بدن درد، سردرد و خستگی همراه باشد. همه افراد مبتلا تب ندارند و شدت بیماری در افراد مختلف یکسان نیست.

راهنمای آنفولانزا چیست و چه علائمی دارد؟ روی تعریف، علائم، مدت بیماری و گروه های در معرض خطر تمرکز دارد.

کسی که هم اکنون بیمار است و به دنبال اقدامات روزهای اول، کارهای ممنوع و زمان مراجعه می گردد، بهتر است راهنمای هنگام ابتلا به آنفولانزا چه کار کنیم؟ را دنبال کند.

#برونشیت راه های هوایی بزرگ را درگیر می کند

برونشیت به التهاب نایژه ها گفته می شود و معمولاً با سرفه همراه است. نوع حاد اغلب پس از یک عفونت تنفسی ایجاد می شود، اما برونشیت مزمن وضعیت متفاوتی است و در گروه بیماری های مزمن ریوی قرار می گیرد.

وجود سرفه خلط دار به تنهایی برونشیت را ثابت نمی کند. برای شناخت تفاوت نوع حاد و مزمن و نشانه های مهم، راهنمای برونشیت چیست و چه زمانی باید بررسی شود؟ را ببینید.

#ذات الریه بافت و کیسه های هوایی ریه را درگیر می کند

ذات الریه عفونتی است که یک یا هر دو ریه را درگیر می کند و ممکن است باعث تجمع مایع یا ترشحات التهابی در کیسه های هوایی شود. سرفه با یا بدون خلط، تب، لرز و دشواری تنفس از علائم احتمالی آن اند، اما شدت بیماری به سن، وضعیت عمومی و علت عفونت بستگی دارد.

راهنمای ذات الریه چیست و چه نشانه هایی دارد؟ به طور مشخص روی همین بیماری و نشانه های خطر آن تمرکز دارد.

#عفونت ریه نام یک بیماری واحد نیست

عبارت «عفونت ریه» ممکن است برای چند وضعیت مختلف به کار رود. ذات الریه مستقیماً بافت ریه را درگیر می کند، درحالی که برونشیت بیشتر مربوط به نایژه هاست. به همین دلیل، شنیدن اصطلاح عفونت ریه به تنهایی نوع بیماری یا درمان آن را مشخص نمی کند.

برای رفع این ابهام، راهنمای تفاوت عفونت ریه، ذات الریه و برونشیت مرز این اصطلاحات را توضیح می دهد.

#کدام علائم را می توان برای مدت کوتاهی در خانه زیر نظر گرفت؟

اگر علائم خفیف اند، تنفس طبیعی است، وضعیت عمومی رو به بهبود است و فرد در گروه پرخطر قرار ندارد، ممکن است بتوان برای مدتی علائم را در خانه زیر نظر گرفت.

اقدام های عمومی و کم خطر عبارت اند از:

• استراحت کافی
• نوشیدن مایعات متناسب با شرایط فرد
• دوری از دود سیگار، قلیان و هوای آلوده
• تهویه مناسب فضای بسته
• پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه
• شستن دست ها و دور انداختن دستمال مصرف شده
• خودداری از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک
• توجه روزانه به روند بهتر یا بدترشدن علائم

وجود خلط، تب یا سرفه لزوماً به معنای نیاز به آنتی بیوتیک نیست. بسیاری از عفونت های تنفسی ویروسی اند و آنتی بیوتیک بر ویروس ها اثری ندارد.

در کودکان خردسال، زنان باردار، سالمندان، افراد دارای ضعف سیستم ایمنی و کسانی که بیماری مزمن قلبی، ریوی، کلیوی یا دیابت دارند، بهتر است آستانه مراجعه پایین تر باشد؛ زیرا احتمال شدیدشدن بیماری ممکن است بیشتر باشد.

#چه نشانه هایی نیازمند اقدام سریع پزشکی هستند؟

شدت علائم از نام بیماری مهم تر است. حتی یک بیماری که ابتدا شبیه سرماخوردگی به نظر می رسد، در صورت بروز مشکلات تنفسی یا افت واضح وضعیت عمومی نیازمند ارزیابی سریع است.

در موارد زیر باید کمک پزشکی فوری دریافت شود:

• تنگی نفس شدید یا ناتوانی در بیان جمله به دلیل کمبود نفس
• کبودی یا خاکستری شدن لب ها و صورت
• درد یا فشار شدید و مداوم قفسه سینه
• گیجی، کاهش هوشیاری یا دشواری بیدارشدن
• سرفه خونی یا خلط آغشته به مقدار قابل توجه خون
• بدترشدن سریع علائم
• افت واضح سطح اکسیژن در فردی که دستگاه معتبر و روش صحیح اندازه گیری دارد
• ناتوانی در نوشیدن مایعات یا علائم کم آبی شدید

دشواری تنفس و درد قفسه سینه از نشانه هایی هستند که نباید برای بهبود خودبه خودی آن ها منتظر ماند.

مراجعه برنامه ریزی شده نیز در این شرایط اهمیت دارد:

• سرفه بیش از سه هفته ادامه پیدا کرده است.
• تب یا علائم پس از بهترشدن دوباره برگشته اند.
• سرفه یا تنگی نفس به تدریج شدیدتر می شود.
• فرد باردار، سالمند یا دارای بیماری زمینه ای است.
• کاهش وزن بدون دلیل، عرق شبانه یا ضعف مداوم وجود دارد.
• عفونت های تنفسی به طور مکرر تکرار می شوند.

#پزشک علت سرفه را چگونه بررسی می کند؟

ارزیابی معمولاً با شرح حال شروع می شود. زمان شروع سرفه، خشک یا خلط دار بودن، علائم همراه، سابقه بیماری، مصرف دخانیات، داروهای مصرفی، تماس با افراد بیمار و عوامل محیطی می توانند مسیر بررسی را تغییر دهند.

در معاینه ممکن است تعداد تنفس، دمای بدن، صدای ریه ها و سطح اکسیژن بررسی شود. همه افراد به آزمایش یا تصویربرداری نیاز ندارند؛ اما در صورت احتمال ذات الریه، شدت علائم یا طولانی شدن سرفه، ممکن است آزمایش های تکمیلی لازم شود.

در بررسی ذات الریه، شرح حال، معاینه و در بعضی افراد تصویربرداری قفسه سینه یا آزمایش های دیگر برای تشخیص و تعیین شدت بیماری استفاده می شوند.

از روی صدای سرفه، رنگ خلط یا تب به تنهایی نمی توان علت را قطعی مشخص کرد. ترکیب علائم، وضعیت عمومی و یافته های معاینه اهمیت بیشتری دارد.

#درمان چرا برای همه عفونت های تنفسی یکسان نیست؟

درمان به علت بیماری، شدت علائم، سن، شرایط زمینه ای و مدت بیماری بستگی دارد. سرماخوردگی و آنفولانزا ویروسی اند، بسیاری از موارد برونشیت حاد نیز منشأ ویروسی دارند و آنتی بیوتیک در درمان آن ها نقشی ندارد.

در مقابل، بعضی عفونت های باکتریایی ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشند؛ اما انتخاب دارو، مقدار و مدت مصرف باید با ارزیابی پزشکی انجام شود. مصرف خودسرانه ممکن است باعث عوارض دارویی، واکنش حساسیتی و افزایش مقاومت میکروبی شود.

برخی افراد مبتلا به آنفولانزا یا دیگر عفونت های ویروسی، به خصوص افراد پرخطر، ممکن است برای درمان اختصاصی نیازمند ارزیابی زودهنگام باشند. به همین دلیل، استفاده از یک نسخه ثابت برای همه سرفه ها یا همه عفونت های تنفسی ایمن نیست.

داروهای ضدسرفه، خلط آور، ضدحساسیت یا داروهای ترکیبی نیز برای همه مناسب نیستند. سن، بارداری، بیماری زمینه ای و تداخل دارویی باید پیش از مصرف در نظر گرفته شوند.

#چگونه انتقال عفونت های تنفسی را کمتر کنیم؟

بسیاری از عفونت های تنفسی از طریق ذرات تنفسی و تماس نزدیک منتقل می شوند. رعایت چند اقدام ساده می تواند احتمال انتقال را کاهش دهد:

• هنگام بیماری تا حد امکان از تماس نزدیک با دیگران، به ویژه افراد پرخطر، خودداری کنید.
• هنگام سرفه یا عطسه از دستمال یا قسمت داخلی آرنج استفاده کنید.
• دست ها را به طور منظم بشویید.
• هوای فضای بسته را تا حد امکان تازه نگه دارید.
• وسایل شخصی مانند لیوان و حوله را مشترک استفاده نکنید.
• اگر تب دارید یا حال عمومی اجازه فعالیت عادی نمی دهد، در خانه بمانید.
• درباره واکسن های مناسب سن و شرایط پزشکی خود با پزشک مشورت کنید.

پس از بهترشدن کلی علائم و قطع تب بدون داروی تب بر، رعایت احتیاط بیشتر برای چند روز می تواند احتمال انتقال به دیگران را کاهش دهد.

#برای انتخاب قدم بعدی به چه چیزی توجه کنیم؟

به جای تلاش برای تشخیص بیماری فقط از روی یک علامت، این چهار مورد را کنار هم قرار دهید:

#۱. شدت

آیا تنفس طبیعی است یا فرد برای نفس کشیدن تلاش می کند؟ آیا درد شدید، کبودی یا گیجی وجود دارد؟

#۲. مدت

علائم رو به بهبودند یا سرفه و ضعف بدون تغییر ادامه دارند؟ آیا پس از بهترشدن دوباره شدید شده اند؟

#۳. علائم همراه

تب، خلط خونی، خس خس، تنگی نفس، درد قفسه سینه و افت وضعیت عمومی می توانند تصمیم را تغییر دهند.

#۴. شرایط فرد

سن پایین یا بالا، بارداری، ضعف سیستم ایمنی و بیماری های مزمن ممکن است نیاز به بررسی زودتر را افزایش دهند.

اگر علائم خفیف و رو به بهبودند، مراقبت عمومی و پایش روند ممکن است کافی باشد. اگر سرفه طولانی شده، علائم شدیدتر شده اند یا فرد در گروه پرخطر قرار دارد، ارزیابی پزشکی منطقی تر است. برای دسترسی به مطالب تخصصی تر این حوزه می توانید از بخش ریه و تنفس استفاده کنید.