ذات‌الریه چگونه ریه را درگیر می کند و چه زمانی خطرناک می شود؟

ذات الریه یا پنومونی عفونت یک یا هر دو ریه است که باعث می شود کیسه های هوایی با مایع یا ترشحات التهابی پر شوند. باکتری ها، ویروس ها و گاهی قارچ ها می توانند آن را ایجاد کنند. سرفه، تب، لرز، درد قفسه سینه و تنگی نفس از علائم شایع اند؛ اما تشخیص قطعی فقط براساس علائم امکان پذیر نیست. ذات الریه کیسه های هوایی ریه را درگیر می کند

ریه ها از تعداد زیادی کیسه هوایی بسیار کوچک به نام آلوئول تشکیل شده اند. در حالت طبیعی، این کیسه ها هنگام دم از هوا پر می شوند و انتقال اکسیژن به خون را امکان پذیر می کنند.

در ذات الریه، بخشی از این کیسه های هوایی ملتهب می شوند و ممکن است با مایع، مخاط یا ترشحات عفونی پر شوند. در نتیجه، عبور اکسیژن دشوارتر می شود و فرد ممکن است دچار تنفس سریع، تنگی نفس یا احساس سنگینی و درد در قفسه سینه شود. پنومونی می تواند بخشی از یک ریه، چند ناحیه یا هر دو ریه را درگیر کند. ه یک بیماری مشخص در بافت ریه است. در مقابل، عبارت «عفونت تنفسی» می تواند از عفونت بینی و گلو تا نایژه ها و ریه را شامل شود. برای قرار دادن این بیماری در کنار الگوهای مختلف سرفه و عفونت های تنفسی باید محل درگیری، شدت علائم و وضعیت تنفس را هم زمان در نظر گرفت.

#باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها می توانند پنومونی ایجاد کنند

ذات الریه یک علت واحد ندارد. عوامل عفونی مختلف می توانند به کیسه های هوایی ریه برسند و بیماری ایجاد کنند.

#باکتری ها

باکتری ها از عوامل شایع پنومونی اند. استرپتوکوک پنومونیه یکی از عوامل شناخته شده پنومونی باکتریایی است، اما باکتری های دیگری نیز می توانند بیماری ایجاد کنند. نوع باکتری ممکن است براساس سن، شرایط پزشکی، محل ابتلا و سابقه بستری متفاوت باشد. س ها

ویروس هایی مانند آنفولانزا، ویروس سن سیشیال تنفسی، کووید، راینوویروس و بعضی ویروس های تنفسی دیگر می توانند باعث پنومونی شوند. گاهی یک عفونت ویروسی زمینه را برای اضافه شدن عفونت باکتریایی فراهم می کند.  ها و عوامل کم شیوع تر

پنومونی قارچی در جمعیت عمومی کمتر شایع است، اما در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی یا افرادی که در معرض بعضی قارچ های محیطی قرار گرفته اند اهمیت بیشتری دارد. عوامل نادر دیگری نیز ممکن است باعث پنومونی شوند. میشه نمی توانند عامل دقیق بیماری را شناسایی کنند. به همین دلیل، رنگ خلط یا شدت تب به تنهایی نمی تواند نشان دهد پنومونی ویروسی، باکتریایی یا قارچی است.

#علائم ذات الریه ممکن است ناگهانی یا تدریجی شروع شوند

نشانه ها می توانند طی چند ساعت ظاهر شوند یا در طول چند روز به تدریج بیشتر شوند. شدت بیماری نیز از یک پنومونی خفیف تا اختلال شدید تنفس متفاوت است.

علائم احتمالی عبارت اند از:

• سرفه خشک یا همراه خلط
• تب یا لرز
• تنگی نفس
• تنفس سریع تر از حالت معمول
• درد قفسه سینه، به خصوص هنگام نفس عمیق یا سرفه
• احساس ضعف و خستگی
• کاهش اشتها
• تهوع، استفراغ یا اسهال
• افزایش ضربان قلب
• سردرد یا بدن درد

همه بیماران تمام این علائم را ندارند. ممکن است فرد بدون تب بالا یا بدون خلط واضح به ذات الریه مبتلا باشد. سالمندان نیز گاهی به جای تب و سرفه برجسته، با گیجی، کاهش هوشیاری یا ضعف ناگهانی مراجعه می کنند. ذات الریه همیشه خلط دار نیست

سرفه ممکن است خشک باشد یا با خلط سفید، زرد، سبز، قهوه ای یا خونی همراه شود. ظاهر خلط به تنهایی برای تشخیص پنومونی کافی نیست.

خلط زرد یا سبز الزاماً ثابت نمی کند که عامل بیماری باکتریایی است. از طرف دیگر، نبود خلط نیز پنومونی را رد نمی کند. تشخیص به مجموعه علائم، نحوه تنفس، یافته های معاینه و در صورت نیاز آزمایش ها و تصویربرداری وابسته است. هنگام نفس عمیق یا سرفه بیشتر می شود می تواند با التهاب اطراف ریه همراه باشد، اما هر درد قفسه سینه ای نباید به پنومونی نسبت داده شود. درد شدید، فشاری یا مداوم، به ویژه همراه با تنگی نفس، تعریق یا ضعف، نیازمند ارزیابی فوری است.

#ذات الریه در کودکان ممکن است با تنفس سریع مشخص شود

کودکان خردسال همیشه نمی توانند درد قفسه سینه یا کمبود نفس را توضیح دهند. در آن ها نحوه تنفس، توانایی نوشیدن و سطح هوشیاری اهمیت ویژه ای دارد.

نشانه های احتمالی در کودک عبارت اند از:

• سرفه
• تب یا پایین بودن غیرعادی دمای بدن
• تنفس سریع
• دشواری تنفس
• فرورفتن پوست زیر یا میان دنده ها هنگام دم
• بازشدن پره های بینی هنگام نفس کشیدن
• خس خس یا صدای غیرعادی تنفس
• کاهش شیرخوردن یا نوشیدن مایعات
• بی حالی یا خواب آلودگی غیرعادی
• استفراغ
• کبودی لب ها یا صورت

در کودکان زیر پنج سال، وجود سرفه یا دشواری تنفس همراه با تنفس سریع یا فرورفتن بخش پایینی قفسه سینه می تواند احتمال پنومونی را مطرح کند. ناتوانی در نوشیدن، کاهش هوشیاری، تشنج یا اختلال شدید تنفس از نشانه های بیماری شدیدند. زاد بسیار کم سن، کاهش شیرخوردن، تنفس سخت یا تغییر رنگ پوست باید سریع بررسی شود. برای کودک نباید فقط براساس نوع سرفه یا عدد تب تصمیم گرفت.

#سالمندان ممکن است علائم معمول را نداشته باشند

در سالمندان، پاسخ بدن به عفونت ممکن است ضعیف تر باشد. در نتیجه، تب بالا یا سرفه شدید همیشه دیده نمی شود.

نشانه هایی مانند گیجی تازه، خواب آلودگی، ضعف ناگهانی، افتادن، کاهش اشتها یا بدترشدن یک بیماری قبلی ممکن است همراه پنومونی دیده شوند. کم شدن هوشیاری یا گیجی جدید در سالمند نیازمند بررسی سریع است. ات الریه به سن و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد

دو نفر ممکن است با یک عامل عفونی مشابه، شدت بیماری متفاوتی داشته باشند. این گروه ها بیشتر در معرض بیماری شدید یا عوارض اند:

• کودکان خردسال، به ویژه زیر پنج سال
• سالمندان
• افراد دارای آسم یا بیماری مزمن ریه
• مبتلایان به بیماری قلبی
• افراد دارای دیابت، بیماری کلیوی یا کبدی
• افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
• کسانی که به تازگی بستری یا جراحی شده اند
• افراد دارای مشکل بلع یا خطر ورود مواد به ریه
• مصرف کنندگان سیگار و دخانیات
• افراد دارای وضعیت تغذیه ای نامناسب

نوع عامل عفونت، گستردگی درگیری ریه و سرعت شروع درمان نیز بر شدت بیماری اثر دارند. عامل خطر به معنای شدیدشدن قطعی بیماری نیست، اما آستانه مراجعه باید در این افراد پایین تر باشد.

#ذات الریه و عفونت ریه دقیقاً یک معنا ندارند

«ذات الریه» نام بیماری مشخصی است که بافت و کیسه های هوایی ریه را درگیر می کند. «عفونت ریه» در گفت وگوی روزمره ممکن است به پنومونی اشاره داشته باشد، اما گاهی برای وضعیت های دیگری مانند عفونت نایژه ها نیز به کار می رود.

به همین دلیل، شنیدن عبارت عفونت ریه مشخص نمی کند که فرد دقیقاً پنومونی دارد. مرز عفونت ریه، ذات الریه و برونشیت براساس محل درگیری و تشخیص پزشکی تعیین می شود.

در ذات الریه تمرکز بر درگیری آلوئول ها و بافت ریه است؛ در برونشیت بیشتر نایژه ها ملتهب می شوند. این تفاوت می تواند بر ارزیابی، شدت و درمان اثر بگذارد.

#آیا ذات الریه مسری است؟

ذات الریه به عنوان یک وضعیت واحد همیشه مسری نیست؛ اما بعضی ویروس ها و باکتری هایی که باعث آن می شوند می توانند میان افراد منتقل شوند.

فرد ممکن است عامل عفونی را از راه قطرات تنفسی، تماس نزدیک یا دست و سطوح آلوده منتقل کند. بااین حال، فرد دیگری که همان میکروب را دریافت می کند لزوماً به ذات الریه مبتلا نمی شود و ممکن است فقط علائم خفیف تنفسی داشته باشد. وضعیت سیستم ایمنی، سن و بیماری های زمینه ای در نتیجه نهایی نقش دارند. ناشی از بعضی قارچ های محیطی معمولاً از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود. مدت واگیری نیز به عامل بیماری بستگی دارد و نمی توان برای تمام انواع پنومونی یک عدد ثابت تعیین کرد.

#پزشک ذات الریه را چگونه تشخیص می دهد؟

تشخیص معمولاً با شرح حال و معاینه شروع می شود. پزشک درباره زمان شروع علائم، تب، سرفه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، بیماری های زمینه ای و تماس با افراد بیمار سؤال می کند.

در معاینه ممکن است این موارد بررسی شوند:

• تعداد تنفس
• دمای بدن
• ضربان قلب
• سطح اکسیژن خون
• صدای ریه ها
• میزان هوشیاری
• نشانه های کم آبی یا ضعف عمومی

تصویربرداری قفسه سینه، به ویژه عکس ساده ریه، می تواند به تأیید درگیری ریه و بررسی وسعت آن کمک کند. براساس شدت بیماری ممکن است آزمایش خون، نمونه خلط، کشت، آزمایش ویروسی یا بررسی های دیگری درخواست شوند. همه بیماران به تمام این آزمایش ها نیاز ندارند. یمتر میزان اشباع اکسیژن را تخمین می زند، اما نتیجه آن باید همراه با علائم و روش صحیح اندازه گیری تفسیر شود. یک عدد ظاهراً طبیعی نیز در فردی که تنفس سخت یا حال عمومی نامناسب دارد، جای ارزیابی پزشکی را نمی گیرد.

#درمان به عامل عفونت و شدت بیماری بستگی دارد

درمان همه انواع پنومونی یکسان نیست. عفونت باکتریایی ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشد، درحالی که آنتی بیوتیک بر ویروس ها اثر ندارد. در پنومونی قارچی نیز داروهای متفاوتی استفاده می شوند.

سن، شدت بیماری، وضعیت اکسیژن، بیماری های زمینه ای و احتمال عامل عفونی در انتخاب درمان نقش دارند. بعضی بیماران در خانه درمان می شوند و برخی به اکسیژن، مایعات و مراقبت بیمارستانی نیاز پیدا می کنند. مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک یا داروی باقی مانده فرد دیگر می تواند درمان درست را به تأخیر بیندازد و باعث عوارض یا مقاومت میکروبی شود. وارد انتخاب دارو، مقدار مصرف یا برنامه درمانی نمی شود؛ زیرا این تصمیم ها باید براساس تشخیص و شرایط همان بیمار گرفته شوند.

#چه زمانی باید همان روز معاینه شویم؟

مراجعه همان روز مناسب تر است اگر:

• تب و سرفه همراه با تنگی نفس وجود دارد.
• تنفس سریع تر یا دشوارتر از حالت عادی شده است.
• هنگام نفس عمیق یا سرفه درد قفسه سینه ایجاد می شود.
• علائم پس از بهترشدن دوباره برگشته یا شدیدتر شده اند.
• فرد در گروه پرخطر قرار دارد.
• کودک کمتر می نوشد یا فعالیت و هوشیاری او کاهش یافته است.
• سالمند دچار گیجی، ضعف یا کاهش هوشیاری تازه شده است.
• سطح اکسیژن نسبت به مقدار معمول فرد کاهش یافته است.
• تب یا ضعف بدون روند بهبود ادامه دارد.

بدترشدن علائم باید سریع بررسی شود، زیرا پنومونی ممکن است در بعضی افراد طی مدت کوتاهی شدیدتر شود. نشانه ها به اقدام فوری نیاز دارند؟

در این شرایط منتظر نوبت معمول یا بهبود خودبه خودی نمانید:

• تنگی نفس شدید یا تلاش واضح برای نفس کشیدن
• ناتوانی در بیان جمله کامل به دلیل کمبود نفس
• کبودی یا خاکستری شدن لب ها و صورت
• درد یا فشار شدید و مداوم قفسه سینه
• گیجی، کاهش هوشیاری یا دشواری بیدارشدن
• سرفه خونی
• تنفس بسیار سریع
• افت واضح اکسیژن
• ناتوانی در نوشیدن یا نشانه های کم آبی شدید
• تشنج
• بدترشدن سریع وضعیت عمومی

در کودک، فرورفتن واضح قفسه سینه، کبودی، ناتوانی در شیرخوردن یا نوشیدن و بی حالی شدید نیز نیازمند اقدام سریع اند. ممکن است چند هفته طول بکشد

سرعت بهبود به سن، شدت بیماری، عامل عفونت و سلامت عمومی فرد بستگی دارد. تب و حال عمومی ممکن است زودتر بهتر شوند، اما سرفه، خستگی و کاهش توان فعالیت می توانند چند هفته باقی بمانند. بهبود باید روند کلی رو به بهترشدن باشد. بازگشت تب، افزایش سرفه، دشوارشدن تنفس یا کاهش دوباره توان فعالیت می تواند نشانه نیاز به ارزیابی مجدد باشد.

داروهای تجویزشده باید دقیقاً مطابق دستور مصرف شوند. قطع، تغییر مقدار یا جایگزینی دارو بدون نظر پزشک ممکن است درمان را ناقص کند.

#کاهش خطر پنومونی با چند اقدام امکان پذیر است

همه موارد ذات الریه قابل پیشگیری نیستند، اما بعضی اقدامات احتمال ابتلا یا بیماری شدید را کاهش می دهند:

• دریافت واکسن های توصیه شده متناسب با سن و شرایط پزشکی
• واکسیناسیون آنفولانزا و سایر عفونت های قابل پیشگیری
• شستن منظم دست ها
• تهویه مناسب فضای بسته
• دوری از دود سیگار و قلیان
• کنترل مناسب بیماری های مزمن
• رعایت بهداشت سرفه و عطسه
• پیگیری زودهنگام علائم در افراد پرخطر

واکسن های پنوموکوک، هموفیلوس آنفولانزای نوع B، آنفولانزا و بعضی واکسن های دیگر می توانند از برخی عوامل یا عوارض مرتبط با پنومونی پیشگیری کنند. برنامه مناسب واکسیناسیون به سن، کشور محل زندگی و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد. لب مربوط به علائم و بیماری های دستگاه تنفسی در بخش ریه و تنفس براساس نوع درگیری و زمان نیاز به مراجعه تفکیک شده اند.