جرم دندان معمولاً از پلاکی ایجاد می شود که روی دندان مانده و سخت شده است. در این مقاله می خوانید جرم دندان چه شکلی دارد، چه فرقی با پلاک و لکه دارد، چرا بیشتر نزدیک لثه و پشت دندان های جلو دیده می شود و چرا با مسواک معمولی از بین نمی رود.
جرم دندان معمولاً همان پلاک سخت شده ای است که روی دندان، کنار لثه، پشت دندان های جلو یا بین دندان ها جمع می شود. پلاک دندان لایه ای نرم و چسبنده است، اما وقتی مدت بیشتری روی دندان بماند و سخت شود، به جرم تبدیل می شود. جرم دندان معمولاً زبرتر است، ممکن است زرد یا قهوه ای دیده شود و با مسواک معمولی یا نخ دندان به طور کامل پاک نمی شود.
جرم دندان به رسوب سخت شده ای گفته می شود که معمولاً از باقی ماندن پلاک روی دندان ایجاد می شود. پلاک در ابتدا نرم تر و چسبنده تر است، اما اگر به موقع پاک نشود، به مرور سخت می شود و روی سطح دندان می نشیند.
جرم ممکن است نزدیک خط لثه، پشت دندان های جلو، بین دندان ها یا اطراف دندان هایی دیده شود که تمیز کردنشان سخت تر است. رنگ آن همیشه یکسان نیست. گاهی زرد کم رنگ است، گاهی قهوه ای تر دیده می شود و گاهی فقط به شکل زبری سطح دندان حس می شود.
نکته مهم این است که جرم دندان فقط یک تغییر ظاهری نیست. وقتی جرم کنار لثه باقی می ماند، تمیز کردن آن ناحیه سخت تر می شود و لثه بیشتر در معرض تحریک قرار می گیرد. به همین دلیل، شناخت جرم دندان برای مراقبت روزانه دهان و تصمیم درباره پاکسازی آنمهم است راهنمای کامل جرم، پلاک و پاکسازی دندان، مسیر درست را روشن می کنند.
جرم دندان معمولاً از پلاک شروع می شود. بعد از غذا خوردن، نوشیدن و فعالیت طبیعی باکتری های دهان، لایه ای نرم و چسبنده روی دندان ها شکل می گیرد. این لایه همان پلاک دندان است.
اگر پلاک هر روز با مسواک و نخ دندان درست پاک شود، معمولاً فرصت سخت شدن پیدا نمی کند. اما وقتی در اطراف خط لثه، پشت دندان های جلو یا بین دندان ها باقی بماند، با مواد معدنی بزاق ترکیب می شود و به مرور سفت تر می شود. در این حالت، پلاک نرم به جرم سخت شده تبدیل می شود.
این مسیر معمولاً آرام و تدریجی است. فرد ممکن است در شروع فقط احساس کند سطح دندان کمی زبر شده یا پشت دندان های جلو دیگر مثل قبل صاف نیست. بعد از مدتی، رسوب زرد یا قهوه ای هم ممکن است واضح تر دیده شود.
جرم دندان همیشه ظاهر یکسانی ندارد. در بعضی افراد فقط به شکل یک خط زرد نزدیک لثه دیده می شود. در بعضی دیگر، رسوب قهوه ای یا تیره تر پشت دندان های جلو ایجاد می شود. گاهی هم فرد چیزی نمی بیند، اما با زبان خود زبری روی دندان را حس می کند.
نشانه های ظاهری جرم دندان می تواند شامل این موارد باشد:
جرم معمولاً به دندان چسبیده است و با یک بار مسواک زدن از بین نمی رود. اگر چیزی با مسواک معمولی یا شست وشوی دهان سریع پاک شود، احتمالاً جرم سخت شده نیست و بیشتر به پلاک تازه یا باقی مانده غذا نزدیک است.
پلاک و جرم به هم مربوط اند، اما یکی نیستند. پلاک لایه ای نرم، چسبنده و روزانه است که روی دندان تشکیل می شود. اگر پلاک به موقع پاک نشود، می تواند سخت شود و به جرم تبدیل شود.
فرق ساده پلاک و جرم:
| موضوع | پلاک دندان | جرم دندان |
|---|---|---|
| بافت | نرم و چسبنده | سخت و زبر |
| زمان تشکیل | روزانه و سریع تر | بعد از باقی ماندن پلاک |
| محل شایع | روی دندان و کنار لثه | بیشتر نزدیک لثه و پشت دندان ها |
| پاک شدن | با مراقبت روزانه قابل کنترل است | معمولاً با مسواک معمولی پاک نمی شود |
| اهمیت | شروع مسیر پوسیدگی و التهاب | رسوب سخت شده و ماندگارتر |
شناخت این تفاوت مهم است، چون خیلی ها فکر می کنند هر چیزی که روی دندان دیده می شود با مسواک محکم تر پاک می شود. اما اگر پلاک به جرم تبدیل شده باشد، فشار بیشتر مسواک معمولاً مشکل را حل نمی کند و حتی ممکن است لثه را تحریک کند.
هر تغییر رنگی روی دندان جرم نیست. لکه دندان بیشتر به رنگ پذیری سطح دندان مربوط می شود. مصرف چای، قهوه، بعضی غذاها، دخانیات یا رعایت نکردن بهداشت دهان می تواند باعث لکه های سطحی شود.
جرم معمولاً زبرتر و چسبیده تر است، اما لکه ممکن است بیشتر شبیه تغییر رنگ روی سطح دندان باشد. البته در عمل، گاهی جرم و لکه کنار هم دیده می شوند؛ یعنی جرم روی دندان تشکیل شده و بعد رنگ گرفته است.
برای تشخیص بهتر، این تفاوت ها کمک می کند:
اگر دندان فقط زردتر از قبل به نظر می رسد، ممکن است موضوع به رنگ طبیعی، لکه یا تغییر رنگ مربوط باشد. اما اگر رسوب زبر کنار لثه یا پشت دندان ها حس می شود، احتمال جرم بیشتر است.
یکی از شایع ترین جاهایی که افراد جرم را می بینند، پشت دندان های جلوی پایین است. این ناحیه هم به دلیل موقعیت بزاق و هم به دلیل سخت تر بودن تمیز کردن، مستعد رسوب است.
خیلی ها هنگام مسواک زدن بیشتر به سطح جلویی دندان ها توجه می کنند و پشت دندان های جلو را سریع تر یا سطحی تر تمیز می کنند. همین باعث می شود پلاک در آن قسمت بیشتر باقی بماند. وقتی پلاک مدت بیشتری بماند، احتمال سخت شدن و تبدیل شدن آن به جرم بیشتر می شود.
جرم پشت دندان های جلو ممکن است با این نشانه ها دیده شود:
این ناحیه را نباید با مسواک خیلی محکم سایید. روش درست و آرام، منظم بودن و بررسی دوره ای از فشار زیاد مؤثرتر است.
جرم دندان می تواند یکی از عواملی باشد که بوی بد دهان را بیشتر می کند، مخصوصاً وقتی کنار لثه باقی مانده باشد. جرم سطح زبرتری دارد و می تواند تمیز کردن اطراف دندان و لثه را سخت تر کند. وقتی پلاک و باکتری ها بیشتر در این نواحی بمانند، احتمال بوی ناخوشایند هم بیشتر می شود.
اما بوی بد دهان همیشه فقط از جرم نیست. زبان تمیز نشده، خشکی دهان، پوسیدگی دندان، التهاب لثه، مصرف دخانیات، بعضی غذاها یا مشکلات تنفسی هم می توانند نقش داشته باشند.
بوی دهان زمانی بیشتر به جرم و لثه نزدیک می شود که همراه با این نشانه ها باشد:
اگر بوی بد دهان با جرم و خونریزی لثه همراه است، فقط خوشبو کردن دهان کافی نیست. باید علت باقی ماندن پلاک، جرم یا التهاب مشخص شود.
جرم دندان وقتی نزدیک خط لثه باقی می ماند، می تواند لثه را تحریک کند و تمیز کردن اطراف آن را دشوارتر کند. در این حالت، احتمال قرمزی، حساسیت یا خونریزی لثه بیشتر می شود.
لثه سالم معمولاً با مسواک آرام و درست خونریزی نمی کند. اگر کنار جرم، خونریزی یا تورم هم دیده می شود، موضوع فقط ظاهر دندان نیست و سلامت لثه هم اهمیت پیدا می کند.
نشانه هایی که همراه جرم باید جدی تر دیده شوند:
جرم دندان به تنهایی به معنی بیماری شدید لثه نیست، اما اگر مدت طولانی باقی بماند و با خونریزی، التهاب یا بوی بد همراه شود، بهتر است بررسی شود.
پلاک تازه با مسواک درست، نخ دندان و مراقبت روزانه قابل کنترل است. اما جرم سخت شده معمولاً با مسواک معمولی از بین نمی رود. همین جا مرز مهم پلاک و جرم مشخص می شود.
اگر چیزی نرم است و با مسواک یا نخ دندان کمتر می شود، احتمالاً بیشتر پلاک تازه یا باقی مانده غذاست. اما اگر رسوب زبر، سفت و چسبیده است و با مسواک معمولی تغییر زیادی نمی کند، احتمال جرم بیشتر است.
مسواک محکم راه حل جرم نیست. فشار زیاد می تواند باعث تحریک لثه، حساسیت دندان یا آسیب به ناحیه خط لثه شود. برای کنترل پلاک، روش درست مسواک زدن مهم است؛ برای جرم سخت شده، پاکسازی حرفه ای لازم می شود.
تشکیل جرم فقط به یک عامل وابسته نیست. بعضی افراد به دلیل عادت های روزانه، فرم دندان ها، خشکی دهان یا تمیز نشدن نواحی خاص، بیشتر جرم می گیرند.
عوامل مؤثر در تشکیل جرم:
وجود این عوامل به معنی قطعی بودن جرم نیست، اما احتمال باقی ماندن پلاک و سخت شدن آن را بیشتر می کند. وقتی چند عامل هم زمان وجود داشته باشند، مراقبت روزانه باید دقیق تر انجام شود.
اگر جرم دندان واضح است، سطح دندان زبر شده یا کنار لثه رسوب دیده می شود، بهتر است وضعیت دهان بررسی شود. جرم سخت شده معمولاً با مراقبت خانگی کامل برداشته نمی شود و باقی ماندن آن می تواند مراقبت روزانه را سخت تر کند.
بررسی دندان مهم تر است اگر:
اگر فقط یک لکه سطحی وجود دارد، ممکن است موضوع به جرم مربوط نباشد. اما وقتی رسوب، زبری، خونریزی یا بو کنار هم دیده می شوند، احتمال نیاز به پاکسازی بیشتر می شود.
برای تصمیم درست، اول باید مشخص شود مشکل اصلی پلاک است، جرم است یا لکه. اگر لایه نرم و حس چسبندگی دارید، موضوع بیشتر به پلاک دندان نزدیک است. اگر رسوب زبر، زرد یا قهوه ای کنار لثه دیده می شود، احتمال جرم بیشتر است. اگر فقط رنگ دندان تغییر کرده، ممکن است با لکه یا تغییر رنگ روبه رو باشید.
بعد از این تشخیص اولیه، مسیر روشن تر می شود. اگر جرم سخت شده وجود دارد، جرم گیری دندان مطرح می شود. اگر نگرانی از آسیب یا حساسیت دارید، باید بدانید جرم گیری دقیقاً چه کاری انجام می دهد. اگر می خواهید جرم را در خانه پاک کنید، اول باید خطرات از بین بردن جرم دندان در خانه را بشناسید؛ چون کندن جرم با روش های تهاجمی می تواند به لثه و دندان آسیب بزند.
جرم دندان را بهتر است نه فقط از زاویه زیبایی، بلکه از زاویه مراقبت روزانه، سلامت لثه و پاکسازی درست دید. هرچه پلاک زودتر کنترل شود، احتمال تبدیل شدن آن به جرم کمتر می شود.
پاسخ کوتاه به سؤالهایی که معمولاً درباره این موضوع جستجو میشوند
Oral Hygiene
National Institute of Dental and Craniofacial Research
National Institute of Dental and Craniofacial Research
سفید سیاه یک رسانه سلامت فارسی است که با هدف ارائه اطلاعات علمی، قابل فهم و کاربردی درباره بیماریها، تغذیه، سلامت روان، سبک زندگی و مراقبتهای روزمره فعالیت میکند. محتوای منتشرشده در این وبسایت بر پایه منابع معتبر علمی تهیه میشود و صرفاً جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد.
بیشتر درباره ما بخوانیدهنوز دیدگاهی ثبت نشده است
اولین نفری باشید که تجربه یا پرسش خود را به اشتراک میگذارد.
