روکش دندان برای چه دندان هایی لازم است و چه زمانی نه؟

روکش دندان زمانی لازم می شود که بخش زیادی از ساختار دندان از بین رفته و پرکردگی به تنهایی محافظت کافی ایجاد نکند. دندان های شکسته، بعضی دندان های ترک خورده، دندان های دارای پرکردگی بسیار بزرگ و برخی دندان های عصب کشی شده ممکن است به روکش نیاز داشته باشند. تصمیم نهایی به محل دندان، مقدار بافت سالم، وضعیت ریشه و فشار جویدن بستگی دارد.

#روکش دندان چیست و چه کاری انجام می دهد؟

روکش دندان پوششی ثابت است که روی بخش باقی مانده تاج دندان قرار می گیرد. این پوشش می تواند شکل، اندازه، تماس با دندان های دیگر و سطح جویدن را بازسازی کند و فشار واردشده را روی ساختار باقی مانده بهتر توزیع کند.

دندان طبیعی ممکن است بر اثر پوسیدگی، شکستگی، ترک یا درمان های قبلی مقدار زیادی از ساختار خود را از دست داده باشد. در چنین شرایطی، یک پرکردگی مستقیم همیشه برای تحمل فشار جویدن کافی نیست و احتمال شکستن دیواره های باقی مانده وجود دارد.

روکش می تواند برای این اهداف استفاده شود:

• پوشاندن و محافظت از دندان ضعیف
• بازسازی دندان شکسته یا به شدت ساییده شده
• محافظت از بعضی دندان های عصب کشی شده
• جایگزینی بخش بزرگی از تاج ازدست رفته
• برگرداندن تماس مناسب هنگام جویدن
• اصلاح شکل دندانی که عملکرد مناسبی ندارد

روکش مانند کلاهکی روی دندان قرار می گیرد، اما به معنی «ضدضربه شدن» یا درمان همه مشکلات دندان نیست. دندان زیر روکش همچنان ممکن است دچار پوسیدگی، ترک یا مشکل ریشه شود.

برای شناخت جایگاه روکش در کنار پرکردن و درمان ریشه، راهنمای کامل ترمیم، پر کردن و عصب کشی دندان مسیر کلی تصمیم گیری را توضیح می دهد.

#در چه موقعیت هایی روکش بیشتر لازم می شود؟

نیاز به روکش بر اساس مقدار و کیفیت بافت باقی مانده مشخص می شود، نه فقط ظاهر دندان یا سابقه درمان آن. هفت موقعیت زیر از دلایل رایج بررسی روکش هستند.

#۱. بخش زیادی از دندان بر اثر پوسیدگی از بین رفته است

اگر پوسیدگی گسترده باشد و پس از مدیریت آن دیواره های کمی باقی بمانند، یک پرکردگی بزرگ ممکن است نتواند فشار جویدن را به خوبی تحمل کند. در چنین شرایطی، روکش یا نوع دیگری از ترمیم غیرمستقیم می تواند برای پوشاندن بخش ضعیف شده مطرح شود.

اندازه حفره به تنهایی کافی نیست؛ ضخامت دیواره های باقی مانده، محل دندان و نحوه تماس با دندان مقابل نیز باید بررسی شوند.

#۲. دندان یک پرکردگی بسیار بزرگ دارد

هرچه سهم پرکردگی از تاج دندان بیشتر و مقدار بافت طبیعی کمتر باشد، احتمال ترک خوردن یا شکستن دیواره های باقی مانده افزایش پیدا می کند. اگر پرکردگی قدیمی شکسته، لق یا همراه با پوسیدگی تازه باشد، دندان پزشک باید مشخص کند تعویض پرکردگی کافی است یا پوشش بیشتری نیاز است.

قدیمی بودن یا سیاه بودن پرکردگی به تنهایی دلیل روکش نیست. ترمیم باید از نظر شکستگی، نشت، پوسیدگی کناری و استحکام دندان ارزیابی شود.

#۳. بخشی از دندان شکسته است

لب پریدگی کوچک ممکن است با روش ساده تری بازسازی شود، اما شکستگی گسترده ای که یکی از دیواره ها یا برجستگی های سطح جونده را درگیر کرده است می تواند به روکش نیاز داشته باشد.

اگر شکستگی عصب دندان را باز کرده باشد، ابتدا ممکن است درمان ریشه لازم شود. اگر خط شکستگی به قسمت عمیق و غیرقابل حفظ ریشه امتداد پیدا کرده باشد، روکش لزوماً نمی تواند دندان را نجات دهد.

#۴. دندان ترک قابل درمان دارد

در بعضی ترک ها، پوشاندن سطح جونده می تواند حرکت بخش های دندان زیر فشار را محدود کند. بااین حال، محل و عمق ترک اهمیت زیادی دارد.

روکش ترک را پاک یا به هم جوش نمی دهد. اگر ترک محدود و دندان قابل حفظ باشد، روکش ممکن است خطر گسترش شکستگی را کاهش دهد؛ اما ترک عمودی ریشه یا ترکی که به ناحیه غیرقابل درمان رسیده، وضعیت متفاوتی دارد.

درد هنگام رها کردن فشار جویدن، حساسیت متغیر یا درد روی یک برجستگی دندان می تواند با ترک همراه باشد، ولی تشخیص فقط از روی علامت ممکن نیست.

#۵. دندان عصب کشی شده و ساختار کمی باقی مانده است

پس از عصب کشی، تاج دندان باید به شکلی بازسازی شود که هم مسیر ورود آلودگی بسته شود و هم دندان توان تحمل فشار داشته باشد. نیاز به روکش بیشتر به مقدار تخریب قبلی و محل دندان مربوط است، نه صرفاً خارج شدن عصب.

دندان های آسیاب و آسیای کوچک فشار جویدن بیشتری تحمل می کنند و معمولاً بیشتر از دندان های جلو به پوشش محافظ نیاز پیدا می کنند. اگر دندان جلو ساختار سالم کافی داشته باشد و ترک یا پرکردگی بسیار بزرگ نداشته باشد، ممکن است روش دیگری برای بازسازی انتخاب شود.

در مطلب عصب کشی دندان چیست مراحل درمان داخل ریشه و تفاوت آن با بازسازی تاج توضیح داده شده است.

#۶. دندان به شدت ساییده یا کوتاه شده است

دندان قروچه، تماس نامتعادل دندان ها یا فرسایش طولانی مدت می تواند ارتفاع و شکل دندان را تغییر دهد. در موارد گسترده، روکش ممکن است بخشی از برنامه بازسازی عملکرد و ارتفاع دندان ها باشد.

پوشاندن فقط یک دندان بدون بررسی الگوی فشار همیشه انتخاب مناسبی نیست. اگر دندان قروچه یا مشکل تماس دندان ها ادامه داشته باشد، همان نیرو می تواند به روکش یا دندان زیر آن آسیب بزند.

#۷. شکل دندان مانع عملکرد طبیعی شده است

گاهی دندان به دلیل شکل نامناسب، آسیب قدیمی یا از دست رفتن بخشی از تاج نمی تواند تماس مناسبی با دندان های کناری یا مقابل ایجاد کند. روکش ممکن است برای بازسازی شکل و عملکرد مطرح شود.

اگر هدف فقط تغییر زیبایی یک دندان سالم باشد، باید میزان تراش دندان و گزینه های محافظه کارانه تر بررسی شوند. روکش نیازمند آماده سازی ساختار دندان است و انتخابی کاملاً بدون بازگشت محسوب نمی شود.

#آیا هر دندان عصب کشی شده باید روکش شود؟

خیر. محل دندان، مقدار بافت سالم، اندازه دسترسی ایجادشده، وجود ترک و فشار جویدن تعیین می کنند که روکش لازم است یا نه.

مقایسه کلی:

این جدول جای معاینه را نمی گیرد. برای مثال، دو دندان آسیاب عصب کشی شده ممکن است از نظر مقدار بافت باقی مانده کاملاً متفاوت باشند و به بازسازی یکسانی نیاز نداشته باشند.

این تصور که دندان فقط به دلیل از دست دادن عصب «خشک و شکننده» می شود، توضیح کاملی نیست. مقدار زیادی از ضعف دندان می تواند به پوسیدگی، شکستگی، پرکردگی های قبلی و بافت ازدست رفته برای دسترسی به کانال ها مربوط باشد.

#چه زمانی روکش انتخاب مناسبی نیست؟

روکش فقط زمانی ارزش دارد که دندان پایه قابل اعتمادی برای نگهداری آن داشته باشد و مشکل اصلی نیز قابل کنترل باشد. پوشاندن دندانی که علت درد یا عفونت آن مشخص نشده، ممکن است تشخیص و درمان را عقب بیندازد.

روکش ممکن است مناسب نباشد اگر:

• ترک به شکل غیرقابل حفظ تا عمق ریشه ادامه یافته باشد.
• پوسیدگی بسیار عمیق زیر لثه امکان ایجاد حاشیه مناسب را ندهد.
• ریشه یا استخوان نگهدارنده وضعیت کافی نداشته باشد.
• دندان لق و حمایت بافتی آن بسیار کم باشد.
• عفونت یا مشکل درمان ریشه هنوز بررسی نشده باشد.
• بافت سالم کافی برای نگهداری بازسازی وجود نداشته باشد.
• یک ترمیم محافظه کارانه تر بتواند عملکرد مناسب ایجاد کند.

گاهی پیش از روکش باید پوسیدگی، بیماری لثه، درمان ریشه یا مشکل تماس دندان ها برطرف شود. روکش نباید فقط برای پوشاندن علامتی استفاده شود که علت آن هنوز روشن نیست.

#دندان پزشک چگونه نیاز به روکش را تشخیص می دهد؟

تصمیم گیری با دیدن اندازه پرکردگی یا سابقه عصب کشی تمام نمی شود. ساختار باقی مانده و قابلیت حفظ دندان باید به طور کامل بررسی شوند.

ارزیابی ممکن است شامل این موارد باشد:

• مقدار و ضخامت دیواره های سالم
• محل دندان و فشار جویدن
• اندازه پرکردگی فعلی
• وجود ترک یا شکستگی
• وضعیت عصب و درمان ریشه
• سلامت لثه و استخوان اطراف
• طول و شکل ریشه
• پوسیدگی زیر یا کنار ترمیم
• تماس دندان ها هنگام بستن فک
• دندان قروچه یا فشار غیرعادی

عکس دندان می تواند وضعیت ریشه، استخوان اطراف و بعضی پوسیدگی های پنهان را نشان دهد؛ اما همه ترک ها در عکس معمولی دیده نمی شوند. معاینه، آزمون گاز زدن و بررسی مستقیم نیز اهمیت دارند.

پیش از درمان می توانید بپرسید:

• کدام قسمت دندان احتمال شکستگی دارد؟
• آیا پرکردگی یا آنله می تواند جایگزین روکش باشد؟
• وضعیت عصب و ریشه چگونه است؟
• چه مقدار از ساختار دندان باید آماده شود؟
• اگر روکش انجام نشود، خطر اصلی چیست؟

#روکش چگونه روی دندان قرار می گیرد؟

برای قرار گرفتن روکش، دندان باید به شکل مناسبی آماده شود تا فضای کافی برای ماده روکش و پایه ای برای نگهداری آن فراهم شود. میزان آماده سازی به نوع روکش، وضعیت دندان و مقدار بافت باقی مانده بستگی دارد.

مسیر معمول ممکن است شامل این مراحل باشد:

1. دندان و ریشه بررسی می شوند.
2. پوسیدگی یا ترمیم معیوب مدیریت می شود.
3. قسمت های ازدست رفته تاج در صورت نیاز بازسازی می شوند.
4. دندان برای قرار گرفتن روکش شکل داده می شود.
5. از دندان قالب یا اسکن تهیه می شود.
6. ممکن است روکش موقت قرار گیرد.
7. روکش نهایی از نظر لبه، تماس و رنگ بررسی و ثابت می شود.
8. تماس دندان ها هنگام جویدن تنظیم می شود.

روکش موقت به اندازه روکش نهایی مقاوم نیست. خوراکی های بسیار سفت یا چسبنده ممکن است آن را جدا کنند. در صورت افتادن روکش موقت، نباید آن را با چسب های خانگی به دندان متصل کرد.

#پست دندان چه فرقی با روکش دارد؟

پست یا میله داخل ریشه با روکش یکسان نیست. پست در بعضی دندان های عصب کشی شده زمانی استفاده می شود که بافت کافی برای نگهداری بازسازی تاج وجود نداشته باشد.

هدف پست بیشتر کمک به نگه داشتن بخش بازسازی شده بالای دندان است؛ پست به تنهایی دندان را قوی تر نمی کند و برای تمام دندان های عصب کشی شده لازم نیست. ایجاد فضای پست نیز نیازمند برداشتن بخشی از ماده داخل کانال است، بنابراین فقط در صورت نیاز استفاده می شود.

روکش روی قسمت بالایی دندان قرار می گیرد، درحالی که پست در بخشی از کانال ریشه جای می گیرد. ممکن است یک دندان به روکش نیاز داشته باشد اما به پست نیاز نداشته باشد.

#روکش دندان عصب کشی شده را چقدر می توان عقب انداخت؟

زمان دقیق به وضعیت دندان و نظر درمان کننده بستگی دارد، اما بازسازی نهایی نباید بدون دلیل برای مدت طولانی عقب بیفتد. دندانی که پانسمان یا پرکردگی موقت دارد ممکن است در برابر فشار و نشت آسیب پذیرتر باشد.

در فاصله درمان ریشه تا بازسازی نهایی:

• روی دندان غذای سفت نجوید.
• پانسمان را دستکاری نکنید.
• افتادن ترمیم موقت را گزارش کنید.
• جلسه بعد را به دلیل قطع شدن درد لغو نکنید.
• بهداشت دهان را با ملایمت ادامه دهید.

#آیا زیر روکش دوباره پوسیدگی ایجاد می شود؟

بله. خود ماده روکش مانند دندان طبیعی پوسیده نمی شود، اما دندان باقی مانده در محل اتصال روکش و دندان می تواند دچار پوسیدگی شود.

خطر پوسیدگی ممکن است با این عوامل بیشتر شود:

• تجمع پلاک در حاشیه روکش
• مصرف مکرر خوراکی های قندی
• خشکی دهان
• دشواری تمیز کردن فضای بین دندان ها
• شل شدن یا شکستگی روکش
• ایجاد فاصله یا نشت در حاشیه

مسواک و تمیز کردن فضای بین دندان ها پس از روکش همچنان ضروری اند. روکش نیز باید در معاینه های دوره ای از نظر لبه ها، تماس و سلامت دندان زیر آن بررسی شود.

#چه نشانه هایی بعد از روکش نیاز به بررسی دارند؟

ممکن است دندان برای مدت کوتاهی حساس باشد، اما علائم شدید یا ماندگار را نباید طبیعی فرض کرد.

نشانه های نیازمند بررسی عبارت اند از:

• احساس بلند بودن روکش
• درد واضح هنگام جویدن
• لق شدن یا حرکت روکش
• بوی بد یا مزه ناخوشایند موضعی
• گیر کردن مداوم غذا
• شکستن یا لب پریدگی روکش
• درد خودبه خودی یا شبانه
• تورم لثه یا صورت
• حساسیت ماندگار و رو به افزایش

اگر روکش جدا شد، آن را نگه دارید و با مطب تماس بگیرید. از چسب های صنعتی یا خانگی استفاده نکنید؛ این مواد می توانند به بافت دهان آسیب بزنند یا قرارگیری درست روکش را مختل کنند.

برای تصمیم گیری درباره روکش چه چیزی مهم تر است؟

نیاز به روکش با یک قانون ساده مانند «هر دندان عصب کشی شده باید روکش شود» تعیین نمی شود. مهم ترین سؤال این است که چه مقدار دندان سالم باقی مانده و آیا این ساختار می تواند فشار روزانه را تحمل کند.

قبل از تصمیم، علت ضعف دندان، وضعیت ریشه، وجود ترک و گزینه های محافظه کارانه تر باید بررسی شوند. اگر روکش پیشنهاد شده است، دانستن دلیل مشخص آن کمک می کند درمان را بر اساس وضعیت واقعی دندان انتخاب کنید. سایر مطالب مرتبط در بخش دندان و مراقبت دهان نیز می توانند مسیر شناخت درمان ها را کامل تر کنند.