کشیدن دندان در چه شرایطی به یک ضرورت درمانی تبدیل می شود؟

#معیار اصلی این است که دندان قابل نگهداری هست یا نه

دندان پزشک معمولاً پیش از پیشنهاد کشیدن بررسی می کند که آیا دندان با ترمیم، عصب کشی، روکش یا درمان لثه می تواند دوباره عملکرد قابل قبولی داشته باشد. وجود درد یا پوسیدگی شدید الزاماً به معنی ازدست رفتن دندان نیست.

در مقابل، اگر درمان فقط برای مدتی کوتاه علائم را کم کند اما دندان استحکام کافی نداشته باشد، عفونت آن قابل کنترل نباشد یا پیش بینی شود به زودی دوباره بشکند، ممکن است نگه داشتن آن انتخاب مطمئنی نباشد.

تصمیم نهایی معمولاً بر اساس این موارد گرفته می شود:

• مقدار بافت سالم باقی مانده از تاج و ریشه
• محل و عمق پوسیدگی یا شکستگی
• وضعیت عصب و استخوان اطراف ریشه
• میزان حمایت لثه و استخوان از دندان
• امکان انجام ترمیمی محکم و قابل تمیزکردن
• نقش دندان در جویدن و طرح درمان آینده
• احتمال آسیب به دندان های مجاور

در راهنمای کامل کشیدن دندان و دندان عقل می توان مسیر کلی تصمیم گیری، روند درمان و مراقبت های پس از آن را یکجا دنبال کرد؛ اما در اینجا تمرکز فقط بر علت هایی است که ممکن است خارج کردن دندان را ضروری کنند.

#پوسیدگی چه زمانی به کشیدن دندان منتهی می شود؟

پوسیدگی زمانی می تواند به کشیدن منتهی شود که بخش بزرگی از دندان را از بین برده و بافت سالم کافی برای نگه داشتن ترمیم یا روکش باقی نگذاشته باشد. محل پوسیدگی نیز به اندازه اندازه آن اهمیت دارد.

اگر پوسیدگی محدود باشد، پرکردن ممکن است کافی باشد. با رسیدن پوسیدگی به پالپ یا بخش زنده داخل دندان، احتمال نیاز به عصب کشی مطرح می شود. حتی پس از عصب کشی نیز ممکن است دندان با بازسازی و روکش قابل نگهداری باشد.

کشیدن بیشتر زمانی بررسی می شود که:

• پوسیدگی تا عمق ریشه یا زیر استخوان ادامه یافته باشد.
• دیواره سالم کافی برای نگه داشتن ترمیم باقی نمانده باشد.
• امکان تمیزکردن و ترمیم لبه های پوسیدگی وجود نداشته باشد.
• پوسیدگی همراه با شکستگی گسترده ریشه یا تاج باشد.
• درمان قبلی شکست خورده و امکان درمان مجدد قابل اعتماد نباشد.

سیاه شدن دندان یا وجود یک حفره بزرگ به تنهایی برای تصمیم کافی نیست. عکس دندان و معاینه مشخص می کند که آسیب تا کجا ادامه پیدا کرده و چه مقدار بافت قابل استفاده باقی مانده است.

#شکستگی دندان در چه شرایطی قابل ترمیم نیست؟

محل و جهت شکستگی تعیین می کند که دندان قابل ترمیم است یا نه. شکستگی یک قسمت از تاج ممکن است با ترمیم یا روکش درمان شود؛ اما ترک هایی که به عمق ریشه امتداد دارند، شرایط متفاوتی ایجاد می کنند.

شکستگی عمودی ریشه می تواند مسیر ورود باکتری را در طول ریشه باز نگه دارد. در چنین شرایطی، ترمیم سطحی یا روکش نمی تواند قسمت شکسته ریشه را دوباره به هم متصل کند. اگر شکستگی گسترده باشد، خارج کردن دندان ممکن است منطقی ترین گزینه باشد.

در دندان های چندریشه، گاهی فقط یکی از ریشه ها آسیب دیده است. بسته به محل دندان، وضعیت سایر ریشه ها و امکان بازسازی، ممکن است درمان های محدودتری مطرح شوند. بنابراین مشاهده یک ترک یا شکستن بخشی از دندان همیشه به معنی کشیدن کامل آن نیست.

#آیا عفونت دندان همیشه با کشیدن درمان می شود؟

خیر. بسیاری از عفونت های داخل دندان را می توان با عصب کشی و ترمیم مناسب درمان کرد. کشیدن زمانی مطرح می شود که منبع عفونت با روش قابل اعتماد دیگری کنترل نشود یا ساختار دندان برای ادامه درمان مناسب نباشد.

آبسه دندان یعنی تجمع چرک در اثر عفونت. تخلیه آبسه یا مصرف آنتی بیوتیک ممکن است در شرایط مشخص به کنترل گسترش عفونت کمک کند، اما علت اصلی را همیشه برطرف نمی کند. اگر منبع عفونت داخل دندان باشد، معمولاً باید با درمان ریشه یا خارج کردن دندان حذف شود.

مواردی که احتمال کشیدن را بیشتر می کنند عبارت اند از:

• دندان به شدت تخریب شده و پس از درمان ریشه قابل بازسازی نیست.
• شکستگی عمودی ریشه وجود دارد.
• درمان ریشه قبلی شکست خورده و درمان مجدد امکان موفقیت قابل قبولی ندارد.
• عفونت به دلیل وضعیت ریشه یا استخوان قابل کنترل نیست.
• دندان همراه با عفونت، حمایت استخوانی بسیار کمی دارد.

نبود درد نیز به معنی ازبین رفتن عفونت نیست. گاهی با تخلیه چرک یا ازبین رفتن عصب داخل دندان، درد کمتر می شود؛ درحالی که ضایعه اطراف ریشه همچنان باقی است.

#بیماری لثه چه زمانی باعث ازدست رفتن دندان می شود؟

در بیماری پیشرفته لثه، التهاب و عفونت می تواند استخوان و بافت هایی را که دندان را نگه می دارند تخریب کند. با کاهش حمایت استخوان، دندان ممکن است لق شود، جابه جا شود یا هنگام جویدن درد داشته باشد.

لق شدن خفیف همیشه به معنی نیاز به کشیدن نیست. درمان لثه، کنترل پلاک، پاکسازی زیر لثه و اصلاح بعضی فشارهای نامناسب ممکن است وضعیت را بهتر کند. تصمیم زمانی به سمت کشیدن می رود که دندان بخش زیادی از حمایت استخوانی خود را از دست داده و امکان حفظ عملکردی و قابل تمیزکردن آن پایین باشد.

خونریزی لثه نیز به تنهایی دلیل کشیدن نیست. این علامت بیشتر نشان می دهد که لثه باید معاینه شود تا شدت التهاب و مقدار آسیب احتمالی به استخوان مشخص شود.

#دندان عقل چه زمانی باید خارج شود؟

دندان عقل زمانی ممکن است نیاز به کشیدن داشته باشد که باعث بیماری یا آسیب قابل اندازه گیری شده باشد. صرف نهفته بودن یا کج بودن دندان، بدون مشاهده مشکل، همیشه دلیل کافی برای جراحی نیست.

از دلایل احتمالی خارج کردن دندان عقل می توان به این موارد اشاره کرد:

• التهاب یا عفونت شدید و تکرارشونده لثه اطراف دندان
• پوسیدگی غیرقابل ترمیم دندان عقل
• پوسیدگی یا آسیب دندان آسیای کناری
• گیرکردن مداوم غذا و بیماری لثه در انتهای فک
• ایجاد آبسه یا کیست اطراف دندان
• تحلیل ریشه دندان مجاور
• مزاحمت دندان برای بعضی جراحی ها یا درمان های دیگر

دندان عقل کاملاً رویش یافته ای که سالم است، در جویدن نقش دارد و به خوبی تمیز می شود، ممکن است مانند دندان های دیگر نگهداری شود. توضیح دقیق تر دندان عقل چه زمانی باید کشیده شود باید بر اساس موقعیت دندان، وجود بیماری و امکان مراقبت بلندمدت انجام شود.

#چه دلایل درمانی دیگری برای کشیدن دندان وجود دارد؟

گاهی دندان به دلیل پوسیدگی یا عفونت کشیده نمی شود، بلکه خارج کردن آن بخشی از یک برنامه درمانی بزرگ تر است. این تصمیم باید قبل از شروع درمان و با بررسی نتیجه نهایی گرفته شود.

#ایجاد فضای لازم برای ارتودنسی

در بعضی افراد، اندازه فک برای مرتب کردن همه دندان ها کافی نیست. متخصص ارتودنسی ممکن است خارج کردن یک یا چند دندان مشخص را برای ایجاد فضای کنترل شده پیشنهاد کند. این تصمیم برای همه افراد دارای شلوغی دندان یکسان نیست.

#آماده سازی برای پروتز یا درمان فک

دندان هایی که موقعیت بسیار نامناسب دارند یا مانع قرارگیری پروتز و انجام جراحی بازسازی فک هستند، ممکن است نیاز به خارج شدن داشته باشند. سلامت، نقش و آینده آن دندان باید در طرح کلی درمان سنجیده شود.

#دندان اضافه یا دندان شیری باقی مانده

یک دندان اضافه ممکن است مانع رویش دندان دائمی شود. گاهی نیز باقی ماندن دندان شیری مسیر رویش دندان اصلی را مختل می کند. تصویربرداری مشخص می کند که خارج کردن دندان به رویش یا مرتب شدن دندان های دیگر کمک می کند یا نه.

#کدام علائم به تنهایی ضرورت کشیدن را ثابت نمی کنند؟

علائم می توانند هشداردهنده باشند، اما معمولاً علت را به تنهایی مشخص نمی کنند. برای نمونه، درد شدید ممکن است از التهاب قابل درمان عصب ناشی شود و دندانی با آسیب گسترده ممکن است مدتی بدون درد باقی بماند.

این موارد به تنهایی حکم قطعی برای کشیدن نیستند:

• دندان درد
• حساسیت به سردی یا گرمی
• تغییر رنگ دندان
• بوی بد دهان
• خونریزی لثه
• شکستن قسمتی از پرکردگی
• لق شدن خفیف دندان
• مشاهده دندان عقل نهفته در عکس

هرکدام از این نشانه ها نیاز به بررسی دارد؛ اما تصمیم باید پس از تشخیص علت، مقدار آسیب و امکان درمان گرفته شود.

#دندان پزشک پیش از تصمیم چه چیزهایی را بررسی می کند؟

معاینه مشخص می کند که دندان چقدر سالم مانده، لبه پوسیدگی یا شکستگی کجاست، دندان چه میزان لق است و لثه اطراف آن چه وضعیتی دارد. تست های حساسیت و ضربه نیز ممکن است برای بررسی وضعیت عصب و بافت اطراف ریشه انجام شوند.

تصویر رادیوگرافی می تواند اطلاعاتی درباره ریشه ها، تحلیل استخوان، عفونت اطراف ریشه، دندان نهفته و نزدیکی دندان عقل به عصب یا سینوس بدهد. در موارد پیچیده ممکن است تصویربرداری دقیق تری درخواست شود.

شرایط عمومی فرد نیز مهم است. دیابت کنترل نشده، اختلالات خونریزی، نقص ایمنی و بعضی داروها ممکن است بر زمان و شیوه درمان اثر بگذارند، اما لزوماً مانع کشیدن نیستند. داروهای رقیق کننده خون نیز نباید بدون هماهنگی پزشکی قطع شوند.

بعد از قطعی شدن تصمیم، آشنایی با اینکه کشیدن دندان چگونه انجام می شود و آیا درد دارد می تواند نگرانی مربوط به بی حسی، فشار حین کار و تفاوت کشیدن ساده با جراحی را کمتر کند.

#چه علائمی نباید تا نوبت معمولی منتظر بمانند؟

عفونت دندان معمولاً خودبه خود برطرف نمی شود و کاهش موقت درد به معنی درمان شدن آن نیست. وجود علائم گسترش عفونت نیاز به ارزیابی سریع تر دارد.

برای این موارد بهتر است سریع تر از خدمات دندان پزشکی کمک گرفته شود:

• تورم صورت یا فک که در حال بزرگ شدن است.
• تب یا احساس بیماری همراه با درد و تورم دهان
• خروج چرک یا مزه بد مداوم همراه با درد
• مشکل قابل توجه در بازکردن دهان
• تورم نزدیک چشم یا تغییر دید
• دشواری در بلع، صحبت کردن یا تنفس

دشواری تنفس یا تورم سریع دهان، صورت و گردن یک وضعیت اورژانسی است. هدف در این مرحله فقط تصمیم درباره کشیدن نیست؛ ابتدا باید خطر گسترش عفونت و مسیر تنفسی ارزیابی شود.

برای تصمیم درست چه سؤالاتی بپرسیم؟

پیش از کشیدن یک دندان دائمی، حق دارید بدانید چه بخشی از دندان آسیب دیده و چرا درمان های دیگر نتیجه قابل اعتمادی ندارند. می توانید درباره امکان ترمیم، عصب کشی، درمان لثه و پیش بینی دوام هر انتخاب سؤال کنید.

اگر درمان فوری نیست و درباره ضرورت خارج کردن دندان تردید دارید، گرفتن نظر دوم نیز می تواند مفید باشد. این کار به معنی بی اعتمادی نیست؛ به خصوص زمانی که تصمیم بر جویدن، ظاهر یا نیاز آینده به جایگزینی دندان اثر می گذارد.

مراجعه های منظم و مراقبت از سلامت دهان و دندان باعث می شود پوسیدگی، بیماری لثه و مشکلات دندان عقل قبل از رسیدن به مرحله غیرقابل ترمیم شناسایی شوند.